Якутские буквы:

Якутский → Русский

сэлии

рысь (вид аллюра); атара сэлиинэн айаннаатыбыт мы ехали крупной рысью; сэлбэҥ сэлии мелкая рысца.

сэлээ=

подстригать (гриву лошади).

Якутский → Якутский

сэлии

I
аат.
1. Сылгы, атын да кыыл атахтарынан олбу-солбу хардыылаан айаннааһына (хаамыы, сүүрүү ыккардынан). Рысь (вид аллюра)
Сэлиитин ыһыктыбакка сыыры түһэн иһэн, уолаттары көрөн, өрө хорос гынаат, ат сиргэнэн, суолтан туора ойдо. Болот Боотур
Уоллаах ыт ынахтарын кэнниттэн сэлиинэн дьиэлэрин диэки түһүнэн кэбиспиттэрэ. Далан
Өр сынньанан этиргээбит ат төгүрүк алаас хонуутугар атара сэлиинэн дьиһигийэн киирэр. Н. Якутскай
2. эргэр. Булт. Охота, промысел
Сэлиигэ барбыттар. Сэлиилэрэ хайдаҕый? ПЭК СЯЯ
Саһылы, кырсаны күһүн атынан эккирэтэн, ытынан туттарыы. Осенняя охота на конях с собаками за лисицами, песцами.
Тарайа сэлии көр тарай
Тарайа сэлиинэн иһэр аттар туора силэллэ түстүлэр, дьон сааларын, саабылаларын харбаан ыллылар. Амма Аччыгыйа
Ыраах эмискэ, Чурапчылыыр айан суолунан сулумах ат туйаҕын тыаһа бөтөрөҥ былаастаах тарайа сэлиинэн барда. «ХС»
II
аат. Уу оҕуһа, мааман. Мамонт
Сэлии Бүлтэстээх диэн топоним баара саха дьоно сэлии диэн мааманы бэйэтин ааттыылларын бигэргэтиһэр. Багдарыын Сүлбэ
Халымаҕа түһэр Берёзовка үрэхтэн сэлии (мамонт) өлүгүн хостууллар. Бу сэлии дьардьамата Санкт-Петербург музейыгар турар. «Сахаада»
Атаас, сэлии көстүбүт сирин этэн биэрэр эбээн аймахха олус улахан аньыы буолар. П. Ламутскай (тылб.)
Сыарҕа сэлиитэ — сыарҕа сыҥааҕа диэн курдук (көр сыарҕа)
Отун өтүүтүн сүөрэн, балтыһаҕын хотон ойоҕоһугар өйөннөрдө уонна сыарҕатын сэлиититтэн ылан өрө баста. Далан
Бастакы сыарҕатын сэлиитин тэлгэтэн баран, отун ордуохтаан түһэрэтүһэрэ тиэйбитинэн барда. «ХС». Сэлии муоһа — уу оҕуһун муоһа (аһыыта). Клык мамонта или слоновая кость
Дьокуускай улахан атыыһыттара сэлии муоһун сыаналыыллар. И. Гоголев
Мин билэрбинэн, кини сэлии муоһуттан чочуллан оҥоһуллубут сиэдэрэй куйа хаалаах тимир хомуһу уолугун сиэбигэр укта сылдьааччы. К. Уткин
ср. эвенк. хэли ‘кость мамонта, мамонт’

сэлээ

туохт. Сылгы сиэлин, кутуругун кырый, сарбый. Остригать гривы, хвосты у лошадей
Сиэлин-кутуругун сэлээбэтэх аттара эбит. А. Сыромятникова
Онтон биирин туоларын саҕана сиэлин сэлээн ыыттахха тый дэнэр. Сылгыһыт с. Кытыт биэлэри үөрдүүллэр, ыччат сылгыны бэчээттииллэр, имнииллэр, сиэлин, кутуругун сэлииллэр. ҮБНьТ


Еще переводы:

аллюр

аллюр (Русский → Якутский)

м. аллюр (ат айанын көрүҥнэрэ: хаамыы, сэлии, дьоруолаапын уо.д.а.).

булуур

булуур (Якутский → Якутский)

көр буулур
Хаҥыл булуур аппынан, Хара тыалары тэллэрэн, Хаамыы, сэлии иккинэн Хабылыннаран иһэбин. С. Данилов

бөтөрөҥ

бөтөрөҥ (Якутский → Якутский)

аат. Сылгы ойуолаан түргэнник сүүрүүтэ. Бег лошади, при котором она идет вскачь, галоп
Этиэх түгэнэ ат үрдүгэр баар буола түстэ, бөтөрөҥ, сэлии былаастаан астара турда. И. Никифоров
Бөтөрөҥ сэлии — бөтөрөҥ былаастаах муҥутуур түргэн сэлии. Переходящая временами в галоп предельно быстрая рысь лошади
Дьонун көрбүтэ, киэҥ суолга киирэннэр, Баһыкыйы бөтөрөҥ сэлиинэн баһыкылдьытан эрэллэр эбит. Амма Аччыгыйа

рысью

рысью (Русский → Якутский)

нареч. сэлиинэн.

слоновый

слоновый (Русский → Якутский)

прил. слон; слоновый клык слон аһыыта; # слоновая кость сэлии муоһа (киэргэлгэ барар слон, мамонт аһыыта).

сиэлии

сиэлии (Якутский → Якутский)

көр сэлии I
Мин [ат] урут хаамыынан барарым, Билигин сиэлиинэн иһэбит! П. Тобуруокап
Кыыллара өлүөҕүнээҕэр эбии кэнникинэн тыына кэҥээн, сиэлиитэ сир ылыылаах буолан истэ. В. Миронов

бэдьэҥ

бэдьэҥ (Якутский → Якутский)

даҕ. Бытаан (хол., ат айанын, сэлиитин туһунан). Медленный (напр., об аллюре лошади)
Үҥкүүлээн эрэрдии бэдьэҥ ойон ылла. И. Никифоров
Билигин бэдьэҥ сэлиинэн тэбиннэ. М. Доҕордуурап

тарай=

тарай= (Якутский → Русский)

1) лежать навзничь, раскинув руки-ноги; 2) перен. неодобр, жить, воспитываться в неге и холе, не знать ни нужды, ни забот # тарайар сэлии быстрая рысь, переходящая в галоп.

подделка

подделка (Русский → Якутский)

ж. 1. (действие) поддел кал ааһын, албыннаан оҥоруу; 2. (подделанная вещь) подделка, албын оҥоһук; это не слоновая кость, а подделка бу сэлии муоһа буолбатах, албын оҥоһук.

күллүөйдэт

күллүөйдэт (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Ууну, бадарааны баллырҕаччы кэһэн, батыччахтаан хаамп. Идти, двигаться напропалую по чему-л. жидкому, вязкому, издавая хлюпающие звуки
Бадарааннаах суол устун үнтү күллүөйдэтэн, хаамыы-сэлии былаастаан айанныыллар. У. Нуолур
[Хаайыылаахтар] сааскы ууну курдары-хардары күллүөйдэтэллэр. У. Нуолур