возвр.-страд. от сэлээннээ = навязываться, напрашиваться; кини сэ-лээннэнэн туран ыалдьыттаата он навязался к нам в гости.

сэлээннээ диэнтэн хай
аата. Чахчыта даҕаны, дьахтарга дьиэ үлэтин үксүн сэлээннээһин — эргэ, батталлаах олох хаалынньыҥа буолбат дуо? Н. Габышев
Оҕо иитиитин боппуруоһунааҕар бэйэлэрин үлэлэрин, хаһаайыстыбаларын боппуруоһун үрдүктүк тутан, наар оскуолаҕа сэлээннээһиҥҥэ тиийэн хаалаллар. «Кыым»

даҕ. Киһини кыһарыйар, быраабын сарбыйар, оҥорбут уйгутун апчарыйар. ☉ Притесняющий, угнетающий, эксплуатирующий кого-л.
Арай былыр батталлаах үйэҕэ баайдар, тойоттор итигирдик атаҕастыыллара. С. Ефремов
Дьахтарга дьиэ үлэтин үксүн сэлээннээһин – эргэ, батталлаах олох хаалынньаҥа буолбат дуо? Н. Габышев
Сотору батталлаах баай былааһа сууллуо, хараҥа хаайыы халҕана тэлэллиэ. Н. Якутскай

аат. Тугу эмэ (хо лобур бэйэҥ эбээһинэскин, үлэҕин) атын киһиэхэ оҥорторо сатааһын, сэлээннээһин. ☉ Навязывание что-л. кому-л., перекладывание чего-л. (напр., ответственности, обязанности) на кого-л.
Суруйааччылар ахтыыны бэйэлэрэ да суруйуохтара диэн найылааһын, бүк эрэнии кэлин кэмсиниилээх буолуон сөп. ФЕВ УТУ
Хотон тымныйар түбэлтэтигэр, от-мас, уу, хаар быстар кэмигэр бэйэ кыһамньыта наада. Оттон атыттарга найылааһын, кинилэри кэтэ һии үчүгэй түмүгү биэрбэт. «Кыым»

сэлээннээ диэнтэн бэй
туһ. «Чэ, тур, ынахтаргын хомуйумуна, манна сэлээннэнэн сытаары гынаҕын дуо?!» — диэтэ. Эрилик Эристиин
Холкуоһун дьоно төһө даҕаны көрөн-истэн көмөлөстөллөр, наар онно сэлээннэнэн олоруоҕун эмээхсин бэркиһии санаабыта. «ХС»
Үстэригэр сылдьан, Колялаах Ваня сарсыарда бэйэлэрэ таҥналларыттан олус сүрэҕэлдьииллэр, кимиэхэ эмэ сэлээннэнэллэр. ЧКС ЫаЫЫ

сэлээннээ диэнтэн холб. туһ. Мөккүһэн, хардары-таары сэлээннэһэн, мучумаан бөҕө турбута. Күннүк Уурастыырап
Кинилэр [Кеша, Ася] иккиэн эн-мин диэн сэлээннэспэккэ тыа ыалын үгүс үлэтин үмүрүтэн истилэр. Н. Габышев
Тэпсэҥнэһэ сатаан баран, кинилэр киирэр туһунан бастаан сүбэлэстилэр, кэнники сэлээннэстилэр. Н. Заболоцкай

сэлээннэс диэнтэн хай
аата. Ким да тыллана охсубат, Ол эрээри бу чуумпуруу бэйэбэйэҕэ сэлээннэһиигэ сыһыана суох. У. Нуолур
Ити эрээри икки оройуон суол оҥоһуутугар сэлээннэһиилэрин түмүгэр суол үчүгэйдик оҥоһуллубат. «Кыым»
Оҕо ханнык үлэни хаһан толороро эрдэттэн биллэр буолуохтаах, оччоҕо сэлээннэһии да, кыыһырсыы да тахсыа суоҕа. ЧКС ОДьИи

туохт. Бэйэҕиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатаа, сэлээннээ. ☉ Обременять кого-л. чем-л., взваливать что-л. на кого-л., отводя от себя
Бэйэҥ үлэҕин атын киһиэхэ найылаама.  Миэлиҥсэни үлэҕэ киллэрэр иһин бары күүһү түмүөххэ наада. Оттон соҕотох Краскиҥҥа найылаан к эб и с т э х х э , өтөр олоххо киллэриэ суоҕа. Эрилик Эристиин
Оҕолорбутун көрөргө икки өттүттэн күүспүт, баҕабыт тиий бэтэ: кинилэри иитиини биһиги ийэ битигэр найылаабыппыт. Далан
Дьиэ-уот үлэтэ ыарахан, сылаалаах. Ону аҥаардас дьахтарга найылыыр сатаммат. П. Ламутскай (тылб.)

даҕ., эргэр.
1. Кэдэрги майгылаах, сүрэҕэ суох, сыылба. ☉ Тяжёлый на подъём, медлительный, ленивый
Тымныы күн чэбдик дьолун Үлэһит эрэ билэр, Сыылба, сыппах, най дьону Ытарчалыы ыга ылар. С. Данилов
Ийэлэр кэннилэриттэн саҥата суох ытааннар, санньыар хара таҥас кэтэн, най күлүктэр хаамсаллар. И. Гоголев
2. Олус кэтит, дараҕар. ☉ Ши рокий
Сүкпэккэ-көтөхпөккө най долбуур, таассуорун сарыннарбыт куҥ буола ууллубуттара. Д. Апросимов
◊ Най бар — кимҥэ, туохха эмэ сэлээннээн ыһыктынан кэбис, туохха да кыһаммат буол. ☉ Стать равнодушным ко всему, безответственным (всё взваливая на кого-л.)
Маннык кытаанах кэмҥэ най барбыттара абакката бэрт эбээт. В. Протодьяконов
Биһиги билигин олох тупсубутунан, ас-таҥас дэлэйбитинэн сибээстээн алыс най баран эрэрбит мэлдьэҕэ суох. Тумарча
Биригээдэ дьоно най барбыттар. «Кыым». Най барыы — сэлээннээн ыһыктынан кэбиһии, туохха да кыһаммат буолуу, найылааһын. ☉ Равнодушие к чему-л., самоустранение от чего-л. (напр., от работы), безответственность, бездействие
Оҕобут улаатта — бэйэтин олоҕун бэйэтэ быһаарыннын диэн най барыы …… табыллыбат. ОАП ИиЭУО
Оройуоннарга туох да үлэ барбатаҕа сэмэлэниэх тустаах. Бу оройуоннарга наһаа най барыы тахсыбыт. «Кыым». Най хара фольк. – олус хара, ыас хара. ☉ Чёрный как сажа, чёрный-пречёрный
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
Өрдөөҕүттэн өртөммөтөх Үрүйэ дулҕатын сиэлин курдук Най хара баттаҕа Лаҥхара хаппыт. С. Васильев. Далла ураһа саҕа най хара буруолаах Суостуганнаах аан уххан Аал уотум иччитэ. С. Д адаскинов

I
найылаа диэнтэн холб. туһ. Найылаһан о лордохх у т с ү р ү н баҕаһын!  Сарсыарда эрдэ ким урут туран уоту отторун дьиэлээхтэр найылаһан кэпсэттилэр. П. Ойуунускай
«Бэйи чэ, эттиннэр, эн да эт эбээ», — Данил оҕонньор найылаһа олордо. М. Доҕордуурап
Чэ ким уруттуур диэбиттии, бэйэ-бэйэлэригэр найы лаһан, куоҕаҥнаһа, хончоҥноһо олордулар. Н. Заболоцкай
II
1. даҕ. Бэйэтиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатыыр. ☉ Стремящийся взвалить что-л. на кого-л., отводя от себя
[Алексеев] бас такы ыарахаттары көрсөөт да, с ы нтас гына түспүтэ, куота көтүмтүө, найылас буолбута. А БАМ
2. аат суолт. Бэйэтэ оҥоруохтаах үлэ т ин (э б э э һ и н э һ и н о. д. а.) ат ын д ьо ҥҥ о сэлээнниир киһи. ☉ Человек, стремящийся или способный переложить свою ответственность на других
Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситэ-хото иликтэри, найыластары, хоргустары БАМ билиммэт. БИ СТ