Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сэлээннэһии

сэлээннэс диэнтэн хай
аата. Ким да тыллана охсубат, Ол эрээри бу чуумпуруу бэйэбэйэҕэ сэлээннэһиигэ сыһыана суох. У. Нуолур
Ити эрээри икки оройуон суол оҥоһуутугар сэлээннэһиилэрин түмүгэр суол үчүгэйдик оҥоһуллубат. «Кыым»
Оҕо ханнык үлэни хаһан толороро эрдэттэн биллэр буолуохтаах, оччоҕо сэлээннэһии да, кыыһырсыы да тахсыа суоҕа. ЧКС ОДьИи

сэлээннэс

сэлээннээ диэнтэн холб. туһ. Мөккүһэн, хардары-таары сэлээннэһэн, мучумаан бөҕө турбута. Күннүк Уурастыырап
Кинилэр [Кеша, Ася] иккиэн эн-мин диэн сэлээннэспэккэ тыа ыалын үгүс үлэтин үмүрүтэн истилэр. Н. Габышев
Тэпсэҥнэһэ сатаан баран, кинилэр киирэр туһунан бастаан сүбэлэстилэр, кэнники сэлээннэстилэр. Н. Заболоцкай

сэлээннээ

туохт. Тугу эмэ (хол., толоруллуохтаах үлэни) бэйэҕиттэн атын киһиэхэ көлбөрүт, найылаа. Навязывать кому-л. что-л. (напр., какую-л. работу); взваливать что-л. на чужие плечи, перекладывать свои обязанности на других
Билигин, дьэ, бэрт баҕайы: ким да кимиэхэ да сэлээннээбэт. Кэлим биригээдэ барытын бэйэтэ оҥорор. Г. Нынныров
Күүстээх улахан эр дьон бары дьиэлэригэр хаһыат ааҕа олороллор — кинилэр тоҕо ыарахан тимири, металлолому таспаттар, кыра оҕолорго сэлээннииллэр? «ХС»
[Эдик:] Общественнай миэстэни куурдуу, тупсарыы барыта эн эппиэтиҥ! Онтун өссө миэхэ сэлээннээри гыммыт дии... «ХС»

Якутский → Русский

сэлээннээ=

навязывать что-л. кому-л.; взваливать что-л. на кого-л.; кини үлэтин атыттарга сэлээнниир он взвалил всю свою работу на других.


Еще переводы:

сэлээннэн=

сэлээннэн= (Якутский → Русский)

возвр.-страд. от сэлээннээ = навязываться, напрашиваться; кини сэ-лээннэнэн туран ыалдьыттаата он навязался к нам в гости.

сэлээннээһин

сэлээннээһин (Якутский → Якутский)

сэлээннээ диэнтэн хай
аата. Чахчыта даҕаны, дьахтарга дьиэ үлэтин үксүн сэлээннээһин — эргэ, батталлаах олох хаалынньыҥа буолбат дуо? Н. Габышев
Оҕо иитиитин боппуруоһунааҕар бэйэлэрин үлэлэрин, хаһаайыстыбаларын боппуруоһун үрдүктүк тутан, наар оскуолаҕа сэлээннээһиҥҥэ тиийэн хаалаллар. «Кыым»

батталлаах

батталлаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Киһини кыһарыйар, быраабын сарбыйар, оҥорбут уйгутун апчарыйар. Притесняющий, угнетающий, эксплуатирующий кого-л.
Арай былыр батталлаах үйэҕэ баайдар, тойоттор итигирдик атаҕастыыллара. С. Ефремов
Дьахтарга дьиэ үлэтин үксүн сэлээннээһин – эргэ, батталлаах олох хаалынньаҥа буолбат дуо? Н. Габышев
Сотору батталлаах баай былааһа сууллуо, хараҥа хаайыы халҕана тэлэллиэ. Н. Якутскай

найылааһын

найылааһын (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ (хо лобур бэйэҥ эбээһинэскин, үлэҕин) атын киһиэхэ оҥорторо сатааһын, сэлээннээһин. Навязывание что-л. кому-л., перекладывание чего-л. (напр., ответственности, обязанности) на кого-л.
Суруйааччылар ахтыыны бэйэлэрэ да суруйуохтара диэн найылааһын, бүк эрэнии кэлин кэмсиниилээх буолуон сөп. ФЕВ УТУ
Хотон тымныйар түбэлтэтигэр, от-мас, уу, хаар быстар кэмигэр бэйэ кыһамньыта наада. Оттон атыттарга найылааһын, кинилэри кэтэ һии үчүгэй түмүгү биэрбэт. «Кыым»

сэлээннэн

сэлээннэн (Якутский → Якутский)

сэлээннээ диэнтэн бэй
туһ. «Чэ, тур, ынахтаргын хомуйумуна, манна сэлээннэнэн сытаары гынаҕын дуо?!» — диэтэ. Эрилик Эристиин
Холкуоһун дьоно төһө даҕаны көрөн-истэн көмөлөстөллөр, наар онно сэлээннэнэн олоруоҕун эмээхсин бэркиһии санаабыта. «ХС»
Үстэригэр сылдьан, Колялаах Ваня сарсыарда бэйэлэрэ таҥналларыттан олус сүрэҕэлдьииллэр, кимиэхэ эмэ сэлээннэнэллэр. ЧКС ЫаЫЫ

бүрүкүөт

бүрүкүөт (Якутский → Якутский)

аат., итэҕ. Биир православнай таҥара дьиэтигэр сылдьар итэҕэйээччилэр, лөчүөктэр, саалтыырдьыттар, тэрэпиэһинньиктэр о. д. а. Приход (православной церкви)
Маны (52 бууттаах куолакалы) бүрүкүөт мунньаҕар биэс нэһилиэк баайдара мунньустан, бэйэ-бэйэлэригэр сэлээннэһэ сатыы олорбуттар. «ХС»
Таҥара дьиэлэрин бүрүкүөттэрин чилиэннэрэ бэйэлэрин үрүҥ саабаннарынан сирэйдэрин сабынан аастылар. Э. Войнич (тылб.)
Бүрүкүөт аах — таҥара дьиэтигэр мустубут дьоҥҥо, атын да сиргэ мустубут бэйэтин бүрүкүөт дьонугар мэлииппэ аах (аҕабыыт туһунан). Читать молитвы, провести службу прихожанам
Охоноос этэринэн буоллаҕына: «Аҕабыыт сымыйанан бүрүкүөт ааҕар, сэрииттэн ыраахтааҕылар уонна баайдар үптэрэ халыҥыыр үһү». Амма Аччыгыйа

найылаа

найылаа (Якутский → Якутский)

туохт. Бэйэҕиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатаа, сэлээннээ. Обременять кого-л. чем-л., взваливать что-л. на кого-л., отводя от себя
Бэйэҥ үлэҕин атын киһиэхэ найылаама.  Миэлиҥсэни үлэҕэ киллэрэр иһин бары күүһү түмүөххэ наада. Оттон соҕотох Краскиҥҥа найылаан к эб и с т э х х э , өтөр олоххо киллэриэ суоҕа. Эрилик Эристиин
Оҕолорбутун көрөргө икки өттүттэн күүспүт, баҕабыт тиий бэтэ: кинилэри иитиини биһиги ийэ битигэр найылаабыппыт. Далан
Дьиэ-уот үлэтэ ыарахан, сылаалаах. Ону аҥаардас дьахтарга найылыыр сатаммат. П. Ламутскай (тылб.)

най

най (Якутский → Якутский)

даҕ., эргэр.
1. Кэдэрги майгылаах, сүрэҕэ суох, сыылба. Тяжёлый на подъём, медлительный, ленивый
Тымныы күн чэбдик дьолун Үлэһит эрэ билэр, Сыылба, сыппах, най дьону Ытарчалыы ыга ылар. С. Данилов
Ийэлэр кэннилэриттэн саҥата суох ытааннар, санньыар хара таҥас кэтэн, най күлүктэр хаамсаллар. И. Гоголев
2. Олус кэтит, дараҕар. Ши рокий
Сүкпэккэ-көтөхпөккө най долбуур, таассуорун сарыннарбыт куҥ буола ууллубуттара. Д. Апросимов
Най бар — кимҥэ, туохха эмэ сэлээннээн ыһыктынан кэбис, туохха да кыһаммат буол. Стать равнодушным ко всему, безответственным (всё взваливая на кого-л.)
Маннык кытаанах кэмҥэ най барбыттара абакката бэрт эбээт. В. Протодьяконов
Биһиги билигин олох тупсубутунан, ас-таҥас дэлэйбитинэн сибээстээн алыс най баран эрэрбит мэлдьэҕэ суох. Тумарча
Биригээдэ дьоно най барбыттар. «Кыым». Най барыы — сэлээннээн ыһыктынан кэбиһии, туохха да кыһаммат буолуу, найылааһын. Равнодушие к чему-л., самоустранение от чего-л. (напр., от работы), безответственность, бездействие
Оҕобут улаатта — бэйэтин олоҕун бэйэтэ быһаарыннын диэн най барыы …… табыллыбат. ОАП ИиЭУО
Оройуоннарга туох да үлэ барбатаҕа сэмэлэниэх тустаах. Бу оройуоннарга наһаа най барыы тахсыбыт. «Кыым». Най хара фольк. – олус хара, ыас хара. Чёрный как сажа, чёрный-пречёрный
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
Өрдөөҕүттэн өртөммөтөх Үрүйэ дулҕатын сиэлин курдук Най хара баттаҕа Лаҥхара хаппыт. С. Васильев. Далла ураһа саҕа най хара буруолаах Суостуганнаах аан уххан Аал уотум иччитэ. С. Д адаскинов

найылас

найылас (Якутский → Якутский)

I
найылаа диэнтэн холб. туһ. Найылаһан о лордохх у т с ү р ү н баҕаһын!  Сарсыарда эрдэ ким урут туран уоту отторун дьиэлээхтэр найылаһан кэпсэттилэр. П. Ойуунускай
«Бэйи чэ, эттиннэр, эн да эт эбээ», — Данил оҕонньор найылаһа олордо. М. Доҕордуурап
Чэ ким уруттуур диэбиттии, бэйэ-бэйэлэригэр найы лаһан, куоҕаҥнаһа, хончоҥноһо олордулар. Н. Заболоцкай
II
1. даҕ. Бэйэтиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатыыр. Стремящийся взвалить что-л. на кого-л., отводя от себя
[Алексеев] бас такы ыарахаттары көрсөөт да, с ы нтас гына түспүтэ, куота көтүмтүө, найылас буолбута. А БАМ
2. аат суолт. Бэйэтэ оҥоруохтаах үлэ т ин (э б э э һ и н э һ и н о. д. а.) ат ын д ьо ҥҥ о сэлээнниир киһи. Человек, стремящийся или способный переложить свою ответственность на других
Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситэ-хото иликтэри, найыластары, хоргустары БАМ билиммэт. БИ СТ

саҕа

саҕа (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Таҥнар таҥас киһи моонньун тулалыыр чорбох салҕааһына. Воротник. Ырбаахы саҕата. Сон саҕата
Сатабыллаах саһыл саҕалаах (өс хоһ.)
Үрүҥ ырбаахылаах, саҕата ойуулаах этэ. С. Ефремов
Киһи моонньун уонна таҥаһын саҕатын ыккардынааҕы аһаҕас. Вырез в одежде для шеи, ворот
[Тогойкин] болтуотун нэлэккэйдэнэн баран тилигирэччи сахсыммахтаата. Онуоха саҕатынан хаар киирэн көхсүн тымныынан хаарыйбахтаата. Амма Аччыгыйа
2. Туох эмэ саҕаланар, тугу эмэ кытта быысаһар кытыыта. Начало, край, внешняя граница чего-л.. Тыа саҕата. Сыһыы саҕата. Хадьымал саҕата
Халлаан бороҥ солко бүрүөтэ илин саҕатыттан хастанан улам арыллан иһэр. Амма Аччыгыйа
Кэтэх тыа куобаҕа, Кэрии саҕатыгар киирэн, Кэрдиис таҥалай суолу Кэккэлэтэ сүүрбүтэ. П. Тобуруокап
[Уол] чанчыгын саҕатыттан бычыгыраабыт көлөһүнүн илбирийбит бүлгүннэринэн дьүккү соттон кэбистэ. Эрилик Эристиин
Саҕатыттан ыл кэпс. — киһини атаҕастаан саҕатыттан тутан илиилээ, күүскүнэн дьаһай, кыылы кэтэҕиттэн тутан өрө көтөх. Схватить за шкирку, за шиворот (человека), за загривок (зверя). Баһырҕас оҕотун саҕатыттан ылан атын сиргэ көһөрдө
Хамначчыт Сэмэн эрэйдээҕи саҕатыттан ылан таһырдьа астылар. Бэс Дьарааһын
Оо, миэхэ кыах биэрдэллэр — мин сэлээнниир эр дьону саҕаларыттан ылыам этэ! Н. Габышев
ср. др.-тюрк. йаха, тат. яка, бур. заха ‘ворот, воротник’, др.-тюрк. саха ‘подножие горы’, монг. зах ‘край, окраина; воротник’
II
дьөһ. Ким, туох эмэ кээмэйинэн, хаачыстыбатынан кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнэһэрин көрдөрөр. Выражая уподобительные отношения, указывает на величину, объём, качество: равный кому-чему-л.. Адаҕа саҕа собо
Тэбиэн саҕа хара санаатааҕар түөн саҕа үрүҥ санаа ордук (өс хоһ.)
Уулуу турар оҕус хараҕын саҕа. Саха фольк. Кини саҕа куһаҕан суох. Амма Аччыгыйа