Якутские буквы:

Якутский → Русский

сэмсэ

добавка, прибавка || добавочный, прибавочный; сэмсэтигэр маны ыл в придачу возьмите это; сэмсэ аһылык добавочный завтрак.

Якутский → Якутский

сэмсэ

  1. аат. Туохтан эмэ киһиэхэ, өлүүтүн таһынан, эбии биэрии. ☉ Добавка, прибавка к чему-л.
    Бэҕэһээ уолуҥ Бөдьөкө сэмсэ сиэри, оҕус сүлүүтүгэр атах тута, көмөлөһө сылдьара. Болот Боотур
    Быар …… үксүгэр тоҥнуу сиэнэр, маанылаах, ордук оҕоҕо сэмсэ гынарга күндү аһылык. «ХС»
    Оҕолорго үрдүк үөрэххэ холкуоһу кытта кэпсэтэн үөрэнэллэригэр истипиэндьийэлэрин таһынан холкуостарыттан биэс уоннуу солкуобай сэмсэ ылаллар. «ХС»
  2. даҕ. суолт. Ордук, хос, эбии. ☉ Добавочный, дополнительный, прибавочный
    Сыл аайы сиилэстээһин тоҕо эрэ окко киириэх иннинэ сэмсэ үлэ курдук ыытыллара. Далан
    Сэмсэ кэһиим диэн ааттаан суорҕан саҕа бытырыыстаах сукуна былааты, халадаай ырбаахыны, уон арсыын үрүҥ холустаны биэрдэ. И. Данилов
    Сэмсэ этин саҥа куулга уган, дьиэлээхтэргэ ханналыырын эппэккэ эрэ, айаҥҥа турда. «Чолбон»
    ср. ДТС йем ‘еда, съестное’, тув. чем ‘еда, пища’

Еще переводы:

кыдьыалан

кыдьыалан (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Санныгынан хардары-таары холустук хамсаныталаан кыыһырбыккын биллэр, кыыһыран сирбиэтэн. ☉ Передергивать плечами, выражая недовольство, гнев, злость, передернуться от злости
«Өйдөөх киһи эн биэр! — ойоҕо кыыһыран кыдьыаланна. — Ити киһи, кэпсэппит үтүөтүгэр, бэйэтигэр кытта сэмсэ эрэйэр быһыылаах». Р. Баҕатаайыскай

эбиитигэр

эбиитигэр (Якутский → Якутский)

эбиитин II диэн курдук
Кэбис, олус мэникпин, эбиитигэр мечтательбын! П. Тобуруокап
[Сыта сыҥсаар] сыҥсырынан эрэ кэбиһэр. Эбиитигэр эргиллибэт даҕаны. М. Ефимов
[Күөл] эбиитигэр уста сылдьар куталаах, [ууга түспүт киһи] арааһа ол анныгар барбыт буолуон сөп үһү. «Сэмсэ»

эбиэттэс

эбиэттэс (Якутский → Якутский)

эбиэттээ диэнтэн холб. туһ. Миша аҕатын кытта холкуос остолобуойугар эбиэттэһэ киирдэ. Суорун Омоллоон
Миитэрээй, ыраахтааҕыбытын кытта эбиэттэһэр дьон буоллубут дуу? Н. Якутскай
Настя ол күн дьиэтигэр кэлэн дьонун кытта эбиэттэһэн баран, үлэтигэр тиийбитэ. «Сэмсэ»

эҕэрдэлиирдии

эҕэрдэлиирдии (Якутский → Якутский)

сыһ. Эҕэрдэлиир быһыынан, эҕэрдэлиир курдук. ☉ Приветствуя, как бы приветствуя
«Дьэ, ити саамай сөп», — Ананий эҕэрдэлиирдии эттэ. М. Доҕордуурап
Кини [ыт] эҕэрдэлиирдии кутуругун куйбаҥната-куйбаҥната, саалаҕа киирэр. ДВЛ МК
Кэлбиппитин эҕэрдэлиирдии, тыһыынчанан ахсааннаах кыһыл кыымнар сандаара ыһыллаллар. «Сэмсэ»

кырыйталаа

кырыйталаа (Якутский → Якутский)

кырый I диэнтэн төхт
көрүҥ. Таҥаска хам хаппыт сүүмэх баттахтары быһыта кырыйталаатылар. Амма Аччыгыйа
Арыыса, оҕотун суутун киэргэтэ бүүрүктээри, оһуордаах чараас сарыы матаҕаттан кырса сарыы сэмсэҕин таһааран тутан көрө-көрө синньигэс гына кырыйталаата. Болот Боотур
Бииктэр көмөтүнэн кинилэр буукубалары, сыыппаралары туоһунан кырыйталаабыттара. Л. Попов

хоргуот

хоргуот (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Туохтан эмэ өлүүтүн таһынан бэрсии, сэмсэ. ☉ Прибавка, добавка чего-л. сверх положенной нормы
Өссө Исаакка бэйэтигэр биир убаһа этин эбии хоргуот манньа биэриэх буолбута. Болот Боотур
Балыгы биэс сиргэ тэҥнээн бугуллуохтарын иннинэ, урут өссө собо саамай бөдөҥүн талан, — мааныларга, бастаахтарга — диэн хоргуот өлүү биэрээччилэр. С. Васильев

чэрэй

чэрэй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Үөһэ диэки кыратык өрө хорой (тыаһы иһиллээн — хол., тииҥ кулгаахтарын этэргэ). ☉ Слегка навостряться, прислушиваясь к чему-л. (напр., об ушах белки)
Хара куоска иҥсэрэр, Харахтара дьэргэйэр. Хоһуок сэмсэ кэтэһэр, Кулгаахтара чэрэйэр. А. Абаҕыыныскай
Аллаах ата чэрэйэн, Атаралаан сиэлэрэ. Күтүр түүнэ күрэнэн, Күнэ тахсан эрэрэ. И. Петров
Айылҕам маанылаах Биир бастыҥ оҕото — Туртас кыыл тыаһырҕаан Чэрэйдэ, сэрэннэ. «ХС»

букатыннаах

букатыннаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Уларыйбат курдук бүтэһиктээх эбэтэр уурайбакка үйэ тухары барар. ☉ Не подверженный (не подвергаемый) изменениям, бесповоротный, окончательный или продолжающийся навеки. Букатыннаах тыл. Букатыннаах быһаарыы. Букатыннаах кыайыы. Букатыннаах уурайыы
□ Ити букатыннаах уураах буолбатах, ити доппуруоска эбилик, Муссерен тойон сэмсэтэ. Эрилик Эристиин
Эн куоласкар ытабыл-соҥобул, ыар санаа муусукатын истибэтэхпит, эргиллибэт сырыыга, букатыннаах өлүү суолугар атаарар ийэ уулаах хараҕын эн ньуургар көрбөтөхпүт. Т. Сметанин
△ Бүтэһик, тиһэх. ☉ Такой, который больше не повторится, последний. Бу манна мин букатыннаах сырыым

эрдэҕинэ

эрдэҕинэ (Якутский → Якутский)

дьөһ. Кэм сыһыанын көрдөрөн хайааһын буолар кэмин бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении времени, в течение которого совершается действие (в, когда)
Оҕо эрдэхпинэ хас маһын-отун быыһын аахпыт төрөөбүт-үөскээбит алааһым барахсан буолар. ЖЕА ТС
Сарсыарда хараҥа эрдэҕинэ айаннаан сырдык буолуута туһахтарбытын көрөөт, төттөрү ойутабыт. АИА-А КБ
Тойуксут ону, сиргэ түһэн эрдэҕинэ, икки илиитинэн саба охсон ылла. БХ Иэ
♦ Биһиктээх эрдэҕиттэн көр биһиктээх
Алёшаны биһиктээх эрдэҕиттэн билэбин, эҥкилэ суох үчүгэй уол. Сэмсэ. Төбөҥ бүтүн эрдэҕинэ көр төбө. Төбөҥ бүтүн эрдэҕинэ куота оҕус. Хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ көр хааруу. Уол хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ дойдулаабыта. «Чолбон»

эрилгэн

эрилгэн (Якутский → Якутский)

аат.
1. кэпс. Туох эмэ эрийэр көстүүтэ, эрийии. ☉ Круговое движение чего-л., вращение, круговерть
Арай сүүрүк эрилгэннэрэ халлаан күөҕүнэн суһумнуу оонньууллара. «Чолбон»
Кумахха тахсан ыттыбыт, аппарааппыт эрилгэнин ахсаана чуо сөп түбэстэ. ЕМП БС
2. көсп. Киһи өйүн-санаатын эрийэр, бутуурдаах, уустук туох эмэ. ☉ Тяготы, невзгоды, испытания (в жизни, судьбе)
Олох очуругар оҕустарбыттар, санааоноо эрилгэнигэр ылларбыттар тоҕо эрэ киниэхэ тардыһаллара. Н. Лугинов
Дьүөгэтиниин олохторугар арааһы көрдүлэр-иһиттилэр, олох араас эрилгэнигэр киирэн таҕыстылар да, бэйэ-бэйэлэригэр ханнык да күлүгү түһэрсибэтэхтэрэ. «Сэмсэ»
Таптал эрилгэнин туһугар көҥүллүк олороруттан аккаастаммытын …… эмискэччи дьэҥкэтик өйдүү биэрбитэ. УуУЛ