туохт.
1. Күүскэ кумуллан, быһыыгын-таһааҕын биллибэт гына сүтэр. ☉ Быть сильно помятым, потерять свой обычный вид. Бүрүүкэм имиллэн-хомуллан туһатыттан ааспыт
2. Араастаан күүскэ мускулун, эриллэ-иэҕиллэ хамсан. ☉ Сильно, энергично двигаться, гнуться, извиваться. Имиллэн-хомуллан сэрээккэ оҥордо

кыҥнай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кыыс икки өттүнэн кыҥнаҥнаан, дьиэ иһин эргиччи көрүөлүүр. Амма Аччыгыйа
Ачыкытын оҥосто-оҥосто, арыылаах лэппиэскэҕэ ымсыырбыт ыт оҕотун курдук кыҥнаҥныыр. Суорун Омоллоон
Михаил Павлович тэлгэһэтигэр сэрээккэ оҥорон уҥа-хаҥас кыҥнаҥныы, атаҕын үрдүгэр чохчоохойдуу турара. «ХС»

туохт. Оскуолаҕа, оскуола диэки бар. ☉ Идти, отправляться в школу
Сэрээккэ оҥорбокко оскуолалыыбын диэбиппэр, Коля: «Волялаах буолуохха наада», — диэбитэ. Софр. Данилов
Тиийэн кээлтэ оскуолалыыр Күндү күнэ күөх саастыы. Р. Баҕатаайыскай
[Оҕолор] кэнсиэргэ бэлэмнэнэ оскуолалыыллар. Н. Якутскай

сыһ. Налыйан ыксаабакка, холкутук. ☉ Не спеша, спокойно
Оҕонньор, …… манна налыччы хонон, аһаан-сиэн бардаҕыҥ дии, олоруохтааҕар сээкэйи кэпсэтиэхпит. А. Софронов
Налыччы кэпсэтэн баран, «салгын сии» та һырдьа таҕыстыбыт. С. Тарасов
Тималаах Федя, сэрээккэ оҥорон имиллэҥнээн, чэгиэн салгыҥҥа налыччы сууннулар-тарааннылар. Н. Апросимов. Тэҥн. наҕылыччы

туохт. Сэрээккэтэ оҥор. ☉ Делать зарядку
Оронуттан оргууй аҕай туран сэрэнэн сэрээккэлээтэ, кыараҕас хоһун иһигэр төттөрү-таары хаамыталаата. Н. Лугинов
Тэлэбиисэри холбоон, хаһан да сэрээккэлээбэтэх бэйэм, бэл, чохчоҥноон, тэбиэлэнэн ыллым. Е. Неймохов
Утуйарын кини куччатан, Ойон тураат оронуттан Көҥүл-босхо мускулла, Сэрээккэлиир идэни булла. П. Дмитриев

туохт. Эрчимнээхтик чохчойтолоон ыл (хол., үҥкүүлээн биитэр сэрээккэлээн). ☉ Многократно и энергично приседать (напр., танцуя или занимаясь физкультурой)
Маскарааттар иккилии буола-буола атах тэпсэн, онтон чохчоохойдоон уонна үҥкүүлээн тибийэн киирэн барбыттара. Д. Таас
Ефремов идэтинэн туруусуктаах маайканан туран сэрээккэ оҥорон, тимирдэри өрүтэ анньар, ыстаҥалыыр, чохчоохойдуур. Тускун
Кутан [киһи аата] маадьаҕар атаҕын үрдүгэр чохчоохойдуу сылдьан дүҥүрүн охсон лигийэ-лигийэ өрүтэ ыстаҥалыыра. «ХС»

чохчой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Хаһан да сэрээккэлээбэтэх бэйэм, бэл гимнастары үтүктэн чохчоҥноон, тэбиэлэнэн ыллым. Е. Неймохов
Чөрөҥөлүү сүүрэ сылдьан, Чөкчөҥө чохчоҥноото, Төрүкү аччык буолан, Төбөтө чороҥноото. В. Чиряев
Сүүрэнкөтөн, эттэрин-сииннэрин ититэн, хамаанданан уҥа-хаҥас мускуллан, чохчоҥноон сэрээккэ оҥордулар. «ХС»

чырбай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Эмискэ …… баҕа курдук дьүһүннээх туох эрэ ойдо, ойбон …… мууһуттан халтарыйан тас иэнинэн таралыс гынна, имигэстик ойон тураат тыыллаҥныыр курдук чырбаҥнаата. И. Гоголев
Этин-сиинин имитэн сэрээккэ оҥорбута, аҕыйахтык чырбаҥнаабыта. П. Аввакумов
Ойон турдум, чэбдик салгыны түөһүм муҥунан эҕирийдим, …… тыыллаҥнаан чырбаҥнаатым. ТМ ДК

ырай I диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Коля Никитин оронун баһыттан тутуһан сэрээккэ оҥорон ыраҥнаан эрэр. Далан
Сотору буолаат Ньукулай, аһаҕас уолугунан таҥас сууйар этирик курдук агдаката аргыый ыраҥнаан, тыынан кэллэ. Г. Колесов
Эписиэр, аллара сүүрэн түһэн, кинини [уолчааны] ыраҥнаабыт, титирэстэс окумалыттан ылла. А. Фадеев (тылб.)

аат. Спираллыы эриллибит эбэтэр ылтаһын курдук чараас тыыллыгас лоскуй ыстаал. ☉ Пружина
Саа куруһуната. Чаһы куруһуната. Кытаанах куруһуна. — Сарсыарда Платон тардыалыыр куруһуна тимиринэн сэрээккэ оҥорор идэлээҕэ. П. Ойуунускай
Давыдов турда, кыаттарбыкка эйэҕэстик илиитин уунна да, киһитэ көммүт куруһуна курдук ойон турда. М. Шолохов (тылб.)
◊ Ис куруһуната кэпс. — ис-үөс, киһи ис уорганнара. ☉ Внутренние органы человека
Нохоо, дьэ балартан ис куруһуната ыалдьар киһини эмтиир дьиэлэрин бул эрэ, биирдэ туһалаа. Амма Аччыгыйа