аат. Оҕолорго, ыччаттарга сүбэ-ама биэрээччи, уопуттаах иитээччи. ☉ Наставник
Онус кылааһы бүтэрбит оҕолору үлэҕэ такайыыларын тустарынан настаабынньыктар Уйбаанчык уонна Дьаана бэрт сонурҕатыылаахтык сэһэргээтилэр, үөрэнээччилэри үлэлии кэлэргэ ыҥырдылар. В. Протодьяконов
Владимир Михайлович, аныгылыы эттэххэ, эдэр суруйааччылар дьиҥнээх настаабынньыктара буолар. СГС ӨСҮДь

аат. Үтүө тыл, өйөбүл, сүбэ-ама. ☉ Доброе слово, словесная поддержка, совет
Хаҥалас улууһа күүһүн түмэн таҕыстаҕына — бороҕон дьуоттулар аҥааттар алаастара кыргыс мэҥэлэрин туйахтарыттан ынчыктаатаҕына, ураһалара оҕуннаҕына, суртара суулуннаҕына, хаанынан ытаатахтарына, сүбэ-таҥха, ил-эйэ тугун билиэхтэрэ. Далан

даҕ. Тугу эмэни айарга аналлаах, саҥаны буларга анаммыт. ☉ Творческий. Айар командировка. Айар лаборатория. Айар үлэ
□ Н.А
Некрасов айар талаанын бүтүннүүтүн Ийэ дойду, норуот туһугар сулууспалааһыҥҥа анаабыта. Софр. Данилов
Саамай муҥутаан өрө күүрэн айар үлэҕэ сылдьар киһи өлөрө баар эбит — ынырык суол диэн. Н. Лугинов
Кинилэр сүбэ-ама биэрдилэр уонна инникитин айар үлэлэригэр ситиһиини баҕардылар. «Кыым»

туохт. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ оҥороругар сүбэ-ама биэр. ☉ Давать совет, указывать кому-л., как поступить, наставлять кого-л.
Онно [Өлүөхүмэҕэ] баран дакылаат оҥортоон, сэбиэскэй былааһы олохтуур төрдүн ыйан-кэрдэн бараммын …… төннөн кэллим. П. Ойуунускай
[Дьэлкэни] дьонугар-сэргэтигэр ханан-ханан көһөн сылдьыахтаахтарын ыйан-кэрдэн, ыраахтааҕыларын суолун төлүүллэрин ыпсаран-хопсорон сөбүлэтэр этэ. П. Ламутскай (тылб.)

тылбай-өспөй буол кэпс. — кэпсэтиигэ туораттан тылөс буолан кыттыс; тылгынан сүбэ-ама буолбута буол. ☉ Встревать в разговор со стороны; пытаться давать кому-л. советы
[Кулуба:] Ээ, сордоох, эн тугу баҕас билэҥҥин, тылбай-өспөй буолаҕын. Н. Неустроев
Чугу-чугу-чугучуну, Чурум-Чурумчукуну, Тыҥырахтаах кыылтан ордон Тылбай-өспөй буолбутун — Тумсун тууһун чулбутуҥ, Дьорҕоотура турбутун — Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Бэйэм боруогу атыллыы иликпиттэн тылбай-өспөй буолан барыахпын хайдах эрэ туттунабын. П. Чуукаар

аат.
1. кэпс. Кими эмэ үлэтигэр быстах кэмҥэ солбуйар, кини үлэтин толорор киһи. ☉ Замена
Ким эмэ ыалдьыбытын, ханна эрэ барбытын да иһин, сөптөөх солбук көстөн иһэр буолан, үлэ хаамыыта харгыстаммат. «ХС». Бэрт түргэнник солбугу буллахха сатанар. Оннук киһини ол хантан сулбу тарда охсобун… А. Кривошапкин (тылб.)
2. публ. Солбуйа кэлэр эдэр көлүөнэ. ☉ Молодая смена, молодое поколение
Эдэр солбукка аҕа табаарыстар кэлэн сүбэ-ама биэриилэрэ, иһирэхтик кэпсэтиилэрэ үчүгэй өйдөбүлү хаалларда. «Кыым»
Кэнэҕэски солбуктарбыт диэн кинилэр буолуох этилэр. «Кыым»
Эдэр солбук — үөрэнээччи ыччат «Мичээр» кулуупка сылдьарын таптыыр. «Кыым»

1. сыһ. Балачча үчүгэйдик, куһаҕана суохтук. ☉ Довольно сносно, терпимо, неплохо
   Сүөдэр бэрт сотору син хоп курдук нууччалыы кэпсэтэр буолбута. Н. Якутскай
   [Эльвира] туран түрүмүөҕэ көрүннэ, сирэйин буудараланна, уоһун тэтэртэ кыыс сиэркилэҕэ хоп курдук көстөр. Л. Попов
   Чуордаах Мөчөөхөп атыыһыт ыкса ыала. Син хоп курдук бэйэтин кыанан олорор сэниэ ыал. «ХС»
2. даҕ. суолт. Лоп бааччы, тупсаҕай, уурбут-туппут курдук. ☉ Аккуратный, ладный
   Утары хантан эрэ хоп курдук оҥоһуулаах эргэ ампаары аҕалан туруорбуттар. Күндэ
   Хоп курдук кыра хос иһигэр күн уота түннүгүнэн өҥөйөн киирдэ. М. Доҕордуурап
   Ис киирбэх көрүҥнээх, өрүүтүн хоп курдук таҥастаах кыыс тохтобул бириэмэтигэр эбэтэр уруок кэнниттэн бииргэ үөрэнэр табаарыстарыгар …… сүбэ-ама биэрэ турарын оскуола дьиэҕэ киирэн тахсыбыт киһи бэлиэтии көрөр. АНВ СТУ

сыһ.
1. Түс-бас майгыла нан, боччумнаахтык, дьоһуннаахтык, дьиппиэрдик (тутун). ☉ Солидно, степен но, серьёзно (держаться)
Бу быыбарга кулуба буолуоҕуттан ыла кини …… нүһэрдик туттар идэлэннэ. И. Гоголев
Сааһырбыт өттүлэрэ ордук нүһэрдик, боччумнаахтык тутталлара, хаалааччыларга сүбэ-ама биэрэллэрэ. В. Тарабукин
Полицейскайдар сүр нүһэрдик туттан сылдьаллар. ПП ОА
2. Сөҥ, улахан куолаһынан дьиппиэнник, итэҕэтиилээхтик (эт, с а ҥ а р). ☉ Гр о мко, весомо, полнозвучно, убедительно (говорить)
Түмэппий, үөрбүтүн туттуна сатаан, ордук нүһэрдик саҥаран, кытаанахтык туттан, аргыый аҕай остуолга ыкса тиийдэ. Амма Аччыгыйа
Удаҕан куолаһын уларытан, намылыччы сыыйан ыллыырын ууратан, ыардык, нүһэрдик туойан барда. Болот Боотур
Кырдьаҕас капитан салоҥҥа төттөрүтаары хаама сылдьан, нүһэрдик кэпсиирэ. И. Егоров
3. Бүтэҥи ньиргиэрдээхтик. ☉ Громко, глухо
Ыар самасыбааллар нүһэрдик күүгүнэһэн утары көрсөн ааһыталыыллар. В. Яковлев

аат.
1.
сүбэ-ама диэн курдук. Тоҕонохтон тутуһар Доҕор киһи булбакка, Сүбэ-соргу көрдөһөн Сүгүрүйэ турарбын Сүөргүлээхтии көрүмэ. С. Данилов
Кини тыаҕа куотар туһунан дьон сүбэтин-соргутун ылыммакка дьиэтигэр оттуу хаалбыта. Н. Заболоцкай
Эн аны туора киһини кими да эрэнимэ. Кинилэртэн үүттээх-ааннаах сүбэни-соргуну эрэйимэ. В. Титов
2. Тугу эмэ оҥорор, туохтан эмэ быыһанар ньыма. ☉ Способ, метод совершения чего-л., избавления от чего-л.
Мантан быыһаныахха айылаах Туох сүбэ-соргу баар буолаарай? Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыа сиригэр бу быһыыны-майгыны [сүүйсүүлээх оонньууну] тохтотор сүбэни-соргуну үчүгэй, эйэлээх олох туһунан кичэйэн үчүгэйдик кэпсээн тарҕатыахха сөп. Эрилик Эристиин
3. Туохха эмэ биир санааланыы, эйэ дэмнээх буолуу. ☉ Единодушие, мир, лад
Сүүс ыал мустан, мунньахтаан, Сүрүн дьүүлү буллулар, Сүбэ-соргу холбооттоон, «Түмсүү» холкуос буоллулар. Эллэй
Хас эмэ өттүттэн көмөлүүр, сүбэ-соргу холбоһор эрэ буоллаҕына, итинник улахан үлэҕэ сорунар наада. А. Сыромятникова
Ол киэһэ мунньах буолта, Онно баара: сүбэ-соргу, Истиҥ санааны кэпсэтии, Арыт ыга кыыһырсыы. А. Бэрияк

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ гынарыгар эбии күүс буол, эбии көмө буол. ☉ Помогать, оказывать помощь кому-л. в чем-л.
Миша доҕоро таҥнарыгар көмөлөстө. Н. Лугинов
Кыһыллаай сайынын дьонугар көмөлөһөрө, кыраны ону-маны үлэлиирэ. Л. Попов
[Петя:] Тыраахтарынан балбаах тиэйэ кэллим. Ким баарый, көмөлөһүҥ. С. Ефремов
2. Кимиэхэ эмэ үп, ас-таҥас өттүнэн көмө буол; кими эмэ үбүнэн, аһынантаҥаһынан салҕаа. ☉ Оказывать материальную помощь кому-л.
Детдом оҕолоро киниэхэ күн сарсын ас таһааран биэрэн көмөлөһүөх буоллулар. Н. Заболоцкай
Мотуруонаҕа харчынан көмөлөһүөх буолла. Н. Павлов
Сорохтор көлөнөн, бурдугунан, ичигэс таҥаһынан көмөлөспүттэр. И. Никифоров
3. Өйөбүл, тирэх буол; сүбэ-ама буол. ☉ Оказывать содействие кому-л. в чем-л., поддерживать кого-л. в чем-л. (напр., морально, идейно)
[Чокуурап:] Эһиги холкуостаахтар, кириитикэни сайыннарыҥ. Онуоха баартыйа көмөлөһүө. С. Ефремов
Холкуос атын үлэлэригэр олохтоох үчүгэй сүбэлэринэн көмөлөспүтэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Оҕо кыра эрдэҕинэ улахан дьон бэлиэтии көрөн, сэҥээрэн: «бу оҕо дьоҕурдаах», «бу оҕо талааннаах» дииллэрэ кэлин сайдарыгар күүһү-уоҕу биэрэр, көмөлөһөр. ОАП ОДьТС
4. көсп. Туһалаа, үчүгэй түмүккэ тиэрт. ☉ Приносить пользу, доводить до хорошего результата
Бу эмп көмөлөһөр эбит. — Хахха сиргэ сөрүүкээһин син биир көмөлөспөт. И. Данилов