сыһ.
1. Түс-бас майгыла нан, боччумнаахтык, дьоһуннаахтык, дьиппиэрдик (тутун). ☉ Солидно, степен но, серьёзно (держаться)
Бу быыбарга кулуба буолуоҕуттан ыла кини …… нүһэрдик туттар идэлэннэ. И. Гоголев
Сааһырбыт өттүлэрэ ордук нүһэрдик, боччумнаахтык тутталлара, хаалааччыларга сүбэ-ама биэрэллэрэ. В. Тарабукин
Полицейскайдар сүр нүһэрдик туттан сылдьаллар. ПП ОА
2. Сөҥ, улахан куолаһынан дьиппиэнник, итэҕэтиилээхтик (эт, с а ҥ а р). ☉ Гр о мко, весомо, полнозвучно, убедительно (говорить)
Түмэппий, үөрбүтүн туттуна сатаан, ордук нүһэрдик саҥаран, кытаанахтык туттан, аргыый аҕай остуолга ыкса тиийдэ. Амма Аччыгыйа
Удаҕан куолаһын уларытан, намылыччы сыыйан ыллыырын ууратан, ыардык, нүһэрдик туойан барда. Болот Боотур
Кырдьаҕас капитан салоҥҥа төттөрүтаары хаама сылдьан, нүһэрдик кэпсиирэ. И. Егоров
3. Бүтэҥи ньиргиэрдээхтик. ☉ Громко, глухо
Ыар самасыбааллар нүһэрдик күүгүнэһэн утары көрсөн ааһыталыыллар. В. Яковлев

даҕ.
1. Тү с - б а с м а й г ы л а а х , д ь оһуннаах, түспэ (киһини этэргэ). ☉ Солидный, важный (о человеке)
Бэрт нүһэр көрүҥнээх киһи аатын эрэ лопбааччытык биирдии тылынан ааҕан таһаарар. В. Яковлев
Бары нүһэр, боччумнаах дьон үлэ-хамнас, бэлиитикэ, аан дойду олоҕун туһунан түс-бас кэпсэтэ иһэллэр. Р. Кулаковскай
Жора, бэрт нүһэр көрүҥнээх киһи, аа-дьуо лэҥкэллэн туран, аатын эрэ лоп бааччытык биирдии тылынан ааҕан таһаарар. В. Яковлев
2. Боччумнаах; дьиппиэн, кытаанах (т ы л ы , санааны этэргэ). ☉ Серьёзный, убедительный, веский (напр., о б а р г ументе, доводе); резкий, жёсткий (напр., о с л о в е )
Мачча уолчаан эбээннии ырыаны муннунан киҥинэйэр уонна эдэркээн бэйэтэ, дириҥ нүһэр санаалары саныыр. И. Гоголев
Бу айымньыга ыар, нүһэр тылларынан этиллибит ийэ дой дуну көмүскүүр, аҕа көлүөнэ үгэһин сал гыыр бөҕө санаа, …… эрэл барыта бааллар. Н. Тобуруокап
3. кэпс. Сөҥ, улахан, чиҥ (саҥаны, куолаһы этэргэ). ☉ Громкий (о голосе), уверенный, убедительный, весомый (о тоне речи, манере говорить)
Эрэлбит эрэ кини этэ, — диэн нүһэр тыллар онтон-мантан иһиллибиттэрэ. А. Сыромятникова
Кини [Маратик] куолаһын Өрүүсэ хаһан да эн дэппэт. Бүтэй соҕус уонна нүһэр. А. Сыромятникова
Кини сүрдээх нүһэр куоластаах, ис-киирбэхтик киһини тардар гына ыллыыр киһи буолан биэрбитэ. И. Бочкарёв
4. Бүтэҥи ньиргиэрдээх, улахан (тыас туһунан). ☉ Гулкий, громкий, напоминающий отдалённые громовые раскаты (о звуке)
Нүһэр ыар этиҥн эр Нүҥсүй эн этэннэр… Уйгулаах самыыр курулуур. Күннүк Уурастыырап
Тиит охтор нүһэр тыаһа сири нүҥсүйэн ылар. М. Доҕордуурап
Сүллэр этиҥ сиргэ түһүтэлиирин курдук нүһэр тыас тиҥилэхтээмэхтээн ылар. НС ХСБС
5. көсп. Киэҥ-куоҥ, баараҕай. ☉ З н а ч ительный, большой, просторный
Нүһэр тайҕа им-дьим буолла. И. Гоголев
Өлүөнэ нүһэр кэрэ биэрэктэрин чаҕылыйа си риэдийбит, наскыйа налыйбыт …… чээл күөх хочолоро эбиитин киэргэтэллэр. И. Данилов
6. көсп. Ыарахан, ыар, эрэйдээх (олох, дьылҕа). ☉ Тяжёлый, обременённый чем-л., трудный (напр., о жизни, судьбе)
Сут-кураан таҥнары сатыылыыр Суос таах нүһэр сылларыгар, Өлбөт мэҥэни уймахтыыр Өрөгөй аргыстаах бухатыыр. С. Тарасов
[Эрилик Эристиин] Олох нүһэр дьылҕатын, О л о х ы а р м ү һ ү лгэнин… Эн манна тулуйбутуҥ. Л. П опов. Ол хоту дойду хаҕыс хонноҕор ааспыт сыллар Кирилл Марковичка олох умнуллубат нүһэр оскуолата буолбуттара. Н. Лугинов
ср. монг. нүсэр ‘тяжёлый, громоздкий, грузный; громоздкость, грузность, неуклюжесть’

даҕ. Киһиэхэ ыараханнык дьайар, киһи кутун-сүрүн баттыыр. ☉ Действующий на человека угнетающе, мрачный. Ойуун обургу ыар-нүһэр тылын-өһүн кырдьаҕастар оройдоро тымныйа истибиттэрэ. Л. Попов
Ыар-нүһэр хааннаах кытаанах дьүһүннээх киһи эбит. В. Чиряев
Арыт күн халлаан ыар-нүһэр былыттарынан саба бүрүллэр, инчэҕэй хаар түһэн нэмилитэр. «ХС»

1) солидный; нүһэр көрүҥ солидная фигура; нүһэр киһи солидный человек; нүһэр өбүгэлэрим мой почтённые предки; 2) перен. разг. веский, убедительный; нүһэр тыл веское слово.