сов. хастан, суллан, сүлүлүн.

сов. разг. сүлүлүн, хастан, суллан; дьуккуруй, ньылбырый.

ыраастаа диэнтэн х-ччы аата
Сарсыарда эрдэ да эрдэ дьиэ таһын ыраастааччы үлэтин саҕалыыр — кини уулуссаны харбыыр. ОСБОо
Сүлүллүбүт тириини тирии сыатын ыраастааччыга бэриллэр. НЛН ТТБТ

м. скальп (баттахтары сүлүллэн ылыллыбыт куйаха).

1. сыһ. Сүөһү курдук. ☉ Как скотина, подобно скоту
   «Былыр помещиктар кулут бааһынайдарын народник дьоҥҥо сүөһүлүү атыылыыллара үһү», — диир [аргыс киһим]. Амма Аччыгыйа
   Эһэ, дьабарааскы, чыс, таарбаҕан уонна уу күтэрин тириитин өрөҕөтүнэн хайытан сүөһүлүү сүлүллэр. Булчуттарга к.
2. даҕ. суолт. Сидьиҥ, мөкү. ☉ Скотский, низменный, грубый. Амма Аччыгыйа омнуолаах геройдарын ойуулууругар кинилэр сүөһүлүү, кыыллыы сигилилэрэ киһилии майгыны баһыйарын ордук чорботон көрдөрөр. СЛ-9 – 10

аат., түөлбэ.
1. Хаһаас, сыһык. ☉ Продукты, заготовленные про запас
Буокай өлүөр буоллаҕына, илимин көрөн тахсан: «Бу, ньөөкүбүт, тоойуом!» — диэхтиирэ буолуо. А. Сыромятникова
Быйыл саас бүтэллэригэр салааскаларын, балааккаларын, тимир оһохторун, хаһааммыт ньөөкүлэрин көрөн хаспыттара. «ХС»
2. Лаабыс, ас уурар араҥас. ☉ Лабаз, помост на сваях (обычно для хранения продуктов)
Саҥа сүлүллүбүт таба тириилэрэ ыйаммыттар, эттэрэ ньөөкүгэ ууруллубуттар. Болот Боотур
Дьиэ таһыгар хас да таба сыарҕата, сайын эт хатарар мэҥэл, ас уурар түөрт атахтаах ньөөкү тураллар. «ХС»
ср. тунг. няку, ньооку ‘высокий амбар, лабаз’

туохт. Кыратык куур (туох эмэ улаханнык илийбитэ эбэтэр үөлэ ааһарын этэргэ). ☉ Слегка подсохнуть (напр., о свежем сене, шкуре)
Ханныктык эмэ сараҕыйбыт этэрбэстэрин анньынаннар таһырдьа тахсыбыттара, ардах түһэрэ мөлтөөбүт. И. Сысолятин
Киэһэ сүлүллүбүт тирии оһох сыралыгар сарсыардааҥҥа диэри киһи тиһиккэ тиһэр гына сараҕыйан бэлэм буолааччы. Я. Семёнов
Ардахха баттаппыт субууну …… сараҕыйа түспүтүн кэннэ, кыра, үрдүк гына бугулланар. ПАЕ ОС
ср. туркм. сарыкмак ‘подсыхать’, казах. сорыҕу ‘подсыхать; высыхать (слегка)’

1. субалаа диэнтэн атын. туһ. [Тыс] субаланыар уонна кууруор диэри тардыалаатахха наһаа сымнаҕас, үчүгэй гына имиллэн хаалар. АЕЕ ӨҮОБ
   Андаатары, эмиэ куобаҕы курдук, кэнниттэн саҕалаан сүлүллэр, тиириллэр, субаланар. «Сахаада»
2. Дьүһүннэн, дьүһүннээх буол. ☉ Иметь какой-л. цвет лица, кожи
   Ураты үчүгэй аатыран, Үрүҥ субаланан, Үчүгэй дьүһүннэнэн Үөскээбит эбит буоллаҕым. П. Ойуунускай
   [Туйаарыма Куо:] Туртаҕар субаламмыт, Туналҕаннаах ньуурдаммыт Туйаарыма Куо аатырбыт Аньыым-харам иннигэр …… Муҥнана олордоҕум. П. Ойуунускай

сыһ.
1. Ынах курдук, ынахха майгынныырдык. ☉ Как корова
[Тайаҕы] үргүтэҕин уонна ол үргүбүт суолугар киирэҕин. Ол гынан баран ынахтыы кэнниттэн батыспаккын. Далан
Сорох оройуоннарга сылгыны ынахтыы өлөрөллөр. АНП ССХТ
Кылааннаах түүлээх кыыллар тириилэрин көҥдөйдүү, айаҕыттан (чулкулуу) уонна ынахтыы тэниччи сүлүллэр. ТСКБ
2. көсп. Биирдиилээн (хол. туох эмэ ахсаанын төһөтүн ааҕарга). ☉ Исчисляя, подсчитывая по одному, отдельными предметами, поштучно
Тарбаҕынан ынахтыы ааҕар бэйэтэ, кэнники ахсаанын сүтэрэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Мунньах дьоно үс аҥыы үрэлиннилэр. Ынахтыы аахтылар — онуоха Бөтүҥҥэ диэччилэр кыайан таҕыстылар. Г. Нынныров

даҕ.
1. Баттаҕынан бүрүллүбүт. ☉ Покрытый волосами, имеющий волосы
Хаар маҥан баттахтаах аарыма кырдьаҕас. —Түтүгүрээбит түргэн саҥалаах, хатыылаах хадаар харахтаах, өрүкүйбүт баттахтаах киһи. И. Гоголев
Афанасий Сидоров маҥхайбыт баттахтаах төбөтө туртаҥнаата. М. Доҕордуурап
2. Төбөтүн тириитэ уонна тыстара бииргэ сылдьар, оннук сүлүллүбүт (кыыл тириитэ). ☉ Имеющий голову и лапы, с головой и лапами (о шкуре зверя)
Тыстаах баттахтаах эһэ тириитэ. — Чуор маһы оҕус кутуругун курдук, чороччу эрийэр силлиэ түһэр, тыстаах баттахтаах эһэ тэллэх курдук хара былыттар көтөн тахсаллар. Суорун Омоллоон
◊ Баттахтаах баҕана – тугу эмэ ыйыырга, иилэргэ анаан оҥоһуллубут көхөлөөх эбэтэр туора иҥиннэриллибит мастаах баҕана. ☉ Деревянный столб с крюком или перекладиной для вешания чего-л.
Кыыс Ньургун аҕыс баттахтаах баҕаналара айгыраан алдьанна. Эрилик Эристиин