аат., спорт. Күрэхтэһиини, оонньууну дьүүллээһин, тойоннооһун. ☉ Судейство
Судьуйалааһын хаачыстыбатыттан күрэхтэһии ыытыллыыта улахан тутулуктаах. ВВ ТТ
Ханнык баҕарар күрэхтэһиилэргэ ыытылларын курдук туристар сүлүөттэригэр судьуйалааһын улахан суолталаах. ҮөАЧҮ

сыһ. Олус күүскэ киирсэн, тыҥааһыннаахтык. ☉ В напряжённой борьбе, захватывающе
Икки кэлэктиип куоталаһыыта хатыһыылаахтык барыаҕа. Ходуһа х. Оройуоҥҥа ыытыллар сүлүөттэр улахан хатыһыылаахтык бараллар, хамаандалар балачча бэлэмнээх кэлэллэр, онон оройуоҥҥа ким бастыыра сүлүөт бүтүөр диэри биллээччитэ суох. ҮөАЧҮ
Бириистээх миэстэ иһин күрэхтэһии алта-сэттэ тэҥ күүстээх хамаандалар икки ардыларыгар хатыһыылаахтык барар. «Кыым»

сыһ. Тыҥааһыннаахтык, күүрүүлээхтик. ☉ Очень напряжённо, остро, тяжело
Тустуу бэрт эрийсиилээхтик барбыта, хайабыт да ылбат-биэрбэт икки ардынан сырыттыбыт. СМН ТС
Сүлүөккэ күрэхтэһии бэрт эрийсиилээхтик, хатыһыылаахтык барар, очукуо иһин киирсии сытыырхайар. «Чолбон»
Бары дуоскаларга көрсүһүүлэр олус тыҥааһыннаахтык, эрийсиилээхтик бардылар. «Кыым»

даҕ., түөлбэ. Алтан сыыҥканы кытта бииргэ уһаарыллыбытыттан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из сплава меди и цинка, из томпака, томпаковый
Ол күүгэн үллэн-баллан Күөрчэх буолан көстөрө, Тумпаал ньуоскабын тутан Тиийэрим. Көҥөөбөттөрө. Урсун
Уолчаан сүлүөттэн кыра балтыгар оонньуур борохуоту, тумпаал сөмөлүөтү, чугуун көһүйэни кэһии гынан аҕалбыта. ПНИ ОСОТ

1. кэпсэтис диэнтэн хай. аата. Ити истиҥ кэпсэтиһии хайдах, тоҕо күөдьүйбүтэй диэн тоһоҕолоон ыйытар буоллаххытына, ол маннык этэ… В. Гаврильева
   Табаһыттар өрөспүүбүлүкэтээҕи сүлүөттэригэр эдэрдэри ыстаадаҕа таһаарыы туһунан киэҥ кэпсэтиһии буолла. «Кыым»
   Кэпсэтиһиинэн кыайыылары ситиһэр бөҕөс маастарыстыбата үүнэр кыаҕа суох. НЕ ТАО
2. Ханнык эмэ боппуруоһу, дьыаланы быһаарсар сыаллаах санааны атастаһыы, үллэстии. ☉ Переговоры
   «Кырса тириитин сыанатын үрдэтэргэ кэпсэтиһиини ыыта сылдьабыт», — диэтэ. «ХС»
   Эйэлээх кэпсэтиһиилэртэн аккаастаннаххытына, эппиэтинэс эһиэхэ сүктэриллиэҕэ. СБТТ
   Түмүгэр Израиль …… Ливаны кытта байыаннай кэпсэтиһиилэри ыытарга күһэллибитэ. ПА

аат.
1. Спортивнай күрэхтэһиилэргэ кыайбыттарга бириис быһыытынан туттарыллар, үксүгэр киэргэтэн оҥоһуллубут хороҕор чорооннуҥу быһыылаах иһит. ☉ Кубок (спортивный приз)
[Сидор Павлов] элбэх дипломнарынан, жетоннарынан, куубактарынан наҕараадаламмыта. Хапсаҕай
Былааҕы былырыыҥҥы сүлүөт кыайыылаахтара таһаараллар уонна былырыын ылбыт куубакатарын туттараллара. ҮөАЧҮ
2. Арыгы иһэргэ аналлаах ыарахан, халыҥ былыргы иһит. ☉ Кубок (чаша для вина)
«Халбаһы мас» аһыттан олохтоохтор чааскылары, куубактары оҥороллор, араҕас кыраасканы ылаллар. ДьДьДь
Долбуурдарга муннук ахсын иһит-хомуос эгэлгэтэ: …… венецианецтар, туурактар, чэркиэстэр оҥорбут кыһыл көмүс дуйдаах чааркалара, быһан оҥоһуллубут ойуулаах үрүҥ көмүс куубактар кэчигирэспиттэр этэ. Н. Гоголь (тылб.)
Олороллор үс эр бэртэрэ; Имньимнэр, хомуос иччитэх, Иҥнэйбэт куубак иһиттэрэ. А. Пушкин (тылб.)

даҕ.
1. Дьон баҕаланан туттар, туһанар, дьоҥҥо олус наадалаах. ☉ Пользующийся большим спросом, ходкий
Бу сир дьоно сылгы, ынах быатыгар хамаҕа соҕус эбиттэр. Саха фольк. Тэттик оһох тыа дьонугар хамаҕа мал ини. Н. Борисов
Сүлүөт кэмигэр хамаҕа табаардар атыыланаллар. «Кыым»
2. Туохха эмэ олус харамсыйар, баҕаланар, ымсыы. ☉ Падкий на что-л., жадный
Харчыга хамаҕа Василий эрэ буолбатах. А. Сыромятникова
Боһомо харчыга-үпкэ ордук хамаҕа. Болот Боотур
Саҥа бириискэҕэ дуоннааҕы үлэлээбэккэ сылдьан, үпкэ-аска хамаҕа эристииннэр да элбэх этилэр. «ХС»
ср. монг. хамах ‘загребать, сгребать; подбирать, собирать’

даҕ.
1. Дьону эрдэттэн ыҥыран аҕалан тэрийиллэр (хол., мунньах, ыһыах, остуол). ☉ Торжественный, парадный, званый (напр., обед, ысыах, собрание)
Кииннэргэ улахан ыҥырыылаах выпускниктар сүлүөттэрэ буолар. Э. Соколов
Көҕүөр иһит олус улахан, киэҥ ыҥырыылаах ыһыахтарга кымыс көөнньөрөр иһит. НБФ-МУу СОБ
Ыҥырыылаах биэчэрдэртэн уонна эбиэттэртэн ураты, Карагиннарга күн аайы үгүс дьон мусталлара. Л. Толстой (тылб.)
2. Туох эмэ тэрээһиҥҥэ кэлэргэ, кыттарга ыҥырыы туппут (киһи). ☉ Приглашённый
Оройуон ыһыаҕа ити дьыл Геройдары чиэстээһиҥҥэ анаммыт этэ. Луиза Алексеевна — ыҥырыылаах ытык-мааны ыалдьыт. Багдарыын Сүлбэ
[Бөтүҥнэр] Били ыҥырыылаах Лампа бухатыыр кэлэн, кымыстарын иһээри үөрэн-көтөн бэлэмнэммиттэр. «Чолбон»
◊ Суһал ыҥырыылаах көр суһал
Сити күн сарсыарда РКП(б) обкомун суһал ыҥырыылаах пленума буолбута. «Кыым»