м.. (действие) талыы, сүүмэрдээһин; 2. биол. сүүмэрдээһин; естественный отбор айылҕа сүүмэрдээһинэ.

ж. 1. (полная мера) толорута, ситэритэ; исчерпывающая полнота в подборе фактов чахчылары сүүмэрдээһин ситэ толорута; 2. (тела или частей тела) суона, этиргэнэ, эмипэ.

м. 1. (действие) талыы, сүүмэрдээһин; подбор меха түүлээҕи талыы; 2. (коллекция, ассортимент) талыы, хомуур; подбор интересных картин интэриэһинэй хартыыналар талыылара; 3. (состав) сүүмэрдэнии; удачный подбор работников үлэһиттэр табыллыбыт сүүмэрдэниилэрэ; 4. (сочетание) дьүөрэлэһиннэрии; подбор красок кырааскалар дьүөрэлэһиилэрэ; # как на подбор талбыт курду к (бары биирдэр).

аат.
1. Олус кичэйэн көрүү-харайыы, кыһанан-мүһэнэн, илиини араарбакка көрө-харайа сатааһын. ☉ Очень заботливое ухаживание за кем-л., выхаживание кого-л.
Ыарахан ыалдьааччылары бүөбэйдээһин, хастыы эмэ көстөөх сиргэ кыһын-сайын ыҥырыыга атынан сылдьыы, дьиэҕэ түөрт оҕо, ыарыһах кэргэн... Ону барытын тулуйан, кыайан кэлбит киһи. Н. Лугинов
Араас үүнээйилэри тиксиһиннэрии, сүүмэрдээһин уонна бүөбэйдээһин сүҥкэн улахан суолталаахтар. КВА Б
2. Туох эмэ баары харыстааһын, көрүүхарайыы. ☉ Бережное отношение к сохранению чего-л.. Үөрэхтэн ылбыт билиини бүөбэйдээһин, бөҕөргөтүү уонна уҥуоҕун кытаатыннарыы суох буоллар эрэ уостан хаалыа суоҕа дуо? И. Бочкарев

1. аат. Үчүгэйтэн үчүгэйин талан ылыы, сүүмэрдээһин. ☉ Выбор, отбор
   Дьон сыыйыылара күөн көрсөллөрө буолуо! И. Гоголев. Биэс сылга тоҕус уон биир тыһыынча хандьыдаат ССКП чилиэнигэр ылыллыбата
   Бу балачча сөптөөх сыыйыы. «Кыым»
   Отучча сыл производство хамандыырынан эриллии манан ахан дьыала буолбатах. Ити үлэҕэ киһи сыыйыыта, сындааһыннааҕа тулуйар. ҮҮүДь
2. даҕ. суолт. Сыыйа тардыбыт курдук көнөтүк бара турар (хол., тимир суол, боробулуоха). ☉ Прямой, вытянутый в длину (напр., о рельсах, проволоке)
   Онтон эмиэ чугуун уллуҥахтарынан сыыйыы тимир эриэлсэҕэ тирэнэн дьүккүйүө, үгүс тиһилик богуоннарынан өҕүллэҥнии субуллуо, куударалаах буруонан халлааны суруйуо. Амма Аччыгыйа
   Истибэккин дуо — ити сыыйыы тимир тиһиликтээх баҕаналар хайдах курдук дыыгынаһалларый? [Араадьыйа бастаан киирэригэр туруоруллубут баҕаналары этэр]. С. Федотов
   Сыыйыы боробулуоханан тиһиллэн турар остуолбалар арыт сыналыйан ытыырга, арыт быгыахтаһа-көбүөхтэһэ турарга дылы этилэр. «ХС»

прил. 1. (проявляющий заботу о семье) дьиэмсэх, кэргэттэригэр кыпам-ньылаах; 2. неодобр, уруу тардыпыылаах, уруу тардыһар; семейственный подход к подбору кадров кадрдары сүүмэрдээһиҥҥэ уруу тардыпыылаах сыпыан.

ж. 1. (семейный образ жизни) дьиэ кэргэн олоҕо, дьиэнэн олох; 2. (любовь к семье) дьиэмсэх буолуу, кэргэт-тэргэ кыпамньы; 3. неодобр, уруу тардыпыы (кадрдары сүүмэрдээһиҥҥэ, үлэни үллэриигэ аймаҕынан, билсиинэн көрүү).

прил. 1. (относящийся к природе) айылҕа; естественные богатства Якутии Саха сирин айылҕатын баайдара; 2. (обусловленный законами природы) бэйэтин дьаа-латынаи, айылҕатынан; естественная смерть бэйэ дьаалатынан өлүү, кырдьан өлүү; 3. (прирождённый) айылҕаттан, төрүт; естественный цвет лица сирэй айылҕаттан өҥө; 4. (обыкновенный, нормальный) тустаах, сиэрдээх, буолуохтаах; естественный путь развития сайдыы тустаах суола; естественный вывод сиэрдээх түмүк; 5. (непринуждённый) бэйэ быһыытынан; естественная поза бэйэ быһыытынан туттуу; # естественный отбор биол. айылҕа сүүмэрдээһинэ.

прил. сүүмэрдиир; отборочная комиссия сүүмэрдиир комиссия.

туохт. Талан, сүүмэрдээн, сыыйан ыл (дэҥҥэ тут-лар). ☉ Выбирать, отбирать, разбирать
Өлүннээн ыл. ПЭК СЯЯ