I
таһырҕаа диэнтэн холб. туһ. Үрдүк мастаах тыаҕа мутуктар тоһута тоҥон таһырҕаһаллар. П. Филиппов
Күһүҥҥү чэбдик салгыҥҥа эрбиилэр лыҥкынаһаллара, сүгэлэр таһырҕаһаллара дуораһыйбыта. «ХС»
II
даҕ. Үрүт-үөһэ «тастас» гынан тыаһыыр. ☉ Издающий треск, щёлкающий
Эрчимнээх быччыҥнаах Эдэркээн холкуостаах Кылбаҥнас сүгэтэ Кыырайан түһүүтэ таһырҕас, табырҕас. Р. Баҕатаайыскай
Фоторепортёрдар көрсүһүүнү устар тыастара таһырҕас. А. Данилов
Эфиргэ көннөрү куугун-хааҕын, таһырҕас тыастар иһиллиннилэр. «ХС»

I
кылбаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Дьахталлар кыраабыллара кылбаҥнастылар. Софр. Данилов
Күөл тоҕойугар арҕааттан тумустаан киирбит көнө кырдал үрдүгэр уонтан тахса кыталыктар кылбаҥнаһаллар. Болот Боотур
Бүгүн куобахтар төрүт да сыппатахтар, быдан ырааҕынан кылбаҥнаһаллар. Р. Кулаковскай
II
даҕ. Ыраахтан кылбайан, сандааран көстөр. ☉ Поблескивающий, сверкающий, искрящийся
Кылбаҥнас Кыымнар Оһохтон Субурус, Кытарыс Тахсаллар, Сырсаллар. Эллэй
Эрчимнээх быччыҥнаах Эдэркээн холкуостаах Кылбаҥнас сүгэтэ Кыырайан түһүүтэ таһырҕас, табырҕас. Р. Баҕатаайыскай
Сиэбиттэн кылбаҥнас браунины ылан Давыдов ытыһыгар уурда. М. Шолохов (тылб.)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, та- диэн саҕаланар олохторго сыстар: тап-табыгырас, тап-тарылас, таптаһырҕас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на та-: тап-табыгырас ‘сильно стучащий’, таптарылас ‘сильно трещащий’, тап-таһырҕас ‘сильно щёлкающий’
[Аттар] туйахтарын тыаһа аспаал суолга таптабыгырас. В. Гаврильева
Сорохтор окуопа хаһаллар, сорохтор билиндээс туталлар. Тип-тигинэс, тап-таҥынас буолла. И. Никифоров
Сүгэлэр чобуо тыастара тап-табырҕас. Л. Габышев
кирг. тап IV, осм. там

тыаһы үт. туохт. Чуор, хатан тыаһы таһаарталаа (хол., сүгэнэн маһы охсон). ☉ Многократно издавать, производить громкие, отрывистые звуки (напр., ударяя топором по дереву)
Эргиччи эрбиилэр сырдырҕаһаллар, сүгэлэр табырҕаһаллар, хойутаабыт отчут хотуур таптайар тыаһа чабыргыыр. Амма Аччыгыйа
Маһы кэрдэр сүгэ тыаһа чабыргыыр, эрбии лыҥкыныыр, буор бурҕаҥныыр. Софр. Данилов
Дьиэ иһигэр сүгэ тыаһа чабырҕаатаҕын аайы, чолбон кутаа уотунан ыһыахтана турар эбит. БН СУ
ср. др.-тюрк. чап ‘стегать, хлестать’

аат. Маһы эрбииргэ аналлаах мас тутаахтаах, тиистэрдээх, чараас тимир туттар тэрил. ☉ Стальная зубчатая пластина с деревянными рукоятками для разрезания дерева, пила
Көстөр сүгэ, эрбии биитэ Күҥҥэ өрө кылбачыйан. Баал Хабырыыс
Сүгэ табырҕас тыаһа, эрбии аалыҥныыра киэһэлээх сарсыардааҥҥы тоҥ салгыны киэптээн кэбиспитэ. М. Доҕордуурап
Элбэх эрбии тыаһаата, Эйээр-дьэйээр ыллаата. С. Васильев
♦ Эрбии биитин курдук — сыарҕа сыҥааҕын курдук (тэҥнэр) диэн курдук (көр сыарҕа)
Ыаллыылар туохтарын былдьаһыахтарай, хайа-хайалара ордуга-хоһо суох эрбии биитин курдук тэбис-тэҥ дьон. И. Эртюков
Үс хонук устата Эрбии биитин курдук Тэбистэҥҥэ иэҕистилэр. ТТИГ КХКК
◊ Быһах эрбии көр быһах. Аҕам быһах эрбии атыыласпыт
□ Аан бастаан сэлии аһыытын быһах эрбиинэн уонна чаачар эрбиинэн кэрчиктэнэр. ПСН УТС
Хайытар эрбии көр хайыт. Алексей Семёнович тутууга хайытар эрбиигэ ыстаарсай эрбииһитинэн үлэлээбитэ. «ЭК»
Хайытыы эрбии — хайытар эрбии диэн курдук (көр хайыт). Холкуостаахтар хайытыы эрбиинэн бэрэбинэни эрбииллэр. Амма Аччыгыйа. Чаачар эрбии — икки ардынан быанан эбэтэр синньигэс бороболуоханан тардыллыбыт уһун мас уктаах, соҕотох киһи туттар эрбиитэ, киристээх эрбии. ☉ Лучковая пила
Хара сарсыардаттан мас кыстыырыгар тахсан, чаачар эрбиинэн суон баҕайы дүлүҥү эрбээн эрэр. В. Иванов. Эрбии хардарар түөлбэ. — эрбии тииһин тиэрэргэ аналлаах туттар сэп. ☉ Инструмент для разводки зубьев пилы поочерёдно в разные стороны
Эрбии хардарар аны ханна да көстүбэт сэп. СТТТ
ср. др.-тюрк., тюрк. ерпэ ‘пила’

туохт.
1. Туохха эмэ ханнык эмэ быһыыны, пуорманы биэр, халыыптаа. ☉ Придать чему-л. какую-л. форму, вид
Тириини киэптээ. — Ийэтэ эмээхсин... уол сытыйбыт этэрбэһин устубутун ылан, отунан киэптээн, сэбиргэнэҕэ куурда ууран кэбистэ. Н. Павлов
2. Тугу эмэ (хол., кыараҕас таҥаһы, атах таҥаһын) тиирэ кэт. ☉ Напялить, натянуть что-л. с трудом (напр., одежду, обувь)
Иилинэ кэтэн, Санныгар киэптээн Сарас гыммыта. П. Ойуунускай
Кирпииччэ саҕа уллуҥнаах киппэ бачыыҥкатын киэптээн, …… олорор. Л. Попов
Яков …… олус кыараҕас таҥаһы сэрэнэн, тиирэ киэптээн кэппитэ, холуокка курдук, кэдэрги ылан кэбистэ. Н. Заболоцкай
3. Тугу эмэ толору, тилэри, бүтүннүү сап, сабардаа, бүрүй, бүөлээ, хаххалаа. ☉ Заполнять что-л. собою полностью, целиком
Уулуссаны толору киэптээн, күргүөмүнэн күлсэ-күлсэ …… баай астаах остуоллаах дьиэҕэ тоҕо анньан тиийдилэр. Н. Лугинов
Икки киһи сытар кырабаатыгар толору киэптээн сытан кэбистэ. М. Доҕордуурап
Туох баары барытын өрүс бэйэтин сырдык модун киэлитинэн киэптээбит. Н. Габышев
Аммаҕа уу кэлэн, толору киэптээтэ. М. Доҕордуурап
△ Туох эмэ (хол., дьиэ, саала) иһигэр ыга симилин, муһун. ☉ Набиваться плотно во что-л., куда-л. Дьон хоһу киэптээтилэр
— Аҥаалытта диэн алааска, ат эккирэтэр балаҕаҥҥа, Киэптиир гына симиллэн киһи бөҕө муһунна. Болот Боотур
Кулууп саалатын киэптиир толору элбэх киһи мустубут этэ. «Чолбон»
4. көсп. Киэҥ сиринэн тарҕан, сатараа, дьиэрэһий, дуораһый (тыас-уус туһунан). ☉ Раздаваться, отдаваться, разноситься, заполнять все пространство (о звуке)
Оркестр уйуһуйан, Киэптиир сири, халлааны. С. Тарасов
Сүгэ табырҕас тыаһа, эрбии аалыҥныыра киэһэлээх сарсыардааҥҥы тоҥ салгыны киэптээн кэбиспитэ. М. Доҕордуурап
5. көсп. Киэбир, чабылан, киэмсий. ☉ Заноситься, задаваться
Кини бүтүн Саха губерниятын баһылыга буолуом диэн чабыланар кэмигэр киэптээн, чынайан-ханайан мин эрэ дэммит бэйэлээх. Д. Васильев
Итирдэхтэринэ …… Борисов охсуһуу көрдүү сатааччы. Киэптиир да киэптиир. Э. Соколов
△ көсп. Атыттартан туох эмэ уратылаах буол, чорбой. ☉ Отличаться чем-л. от других, быть заметным, выделяться
Куорат хаба ортотугар биир таас дьиэ …… түөрт муннуктуу түһэн киэптээн турара. П. Филиппов
Кинилэр биһигини киэптииллэрэ. Арай ахсааҥҥа, химияҕа, физикаҕа наһаа баһыйбат этилэр. Баал Хабырыыс