и. д. от тараа = 1) расчесывание; 2) с.-х. боронование.

1) расчёсывать; баттаҕы тараа = расчесать волосы; 2) с.-х. бороновать; бурдук сирин тараа = бороновать пашню.

нареч. туда-сюда, в разные стороны; үрүө-тараа ыстаннылар они разбежались в разные стороны.

1. тараа 1 диэнтэн хай. аата. Тарааһыннарын кыыл түүтүн төбөтүттэн саҕалыыллар уонна улам сыыйа дириҥэтэн, кэнники төрдүгэр тиэрдэллэр. НЛН ББ
2. т.-х. Сири илдьиритии, боромньулааһын. ☉ Боронование. Быйыл саас биһиги ыһыыбытыгар уоҕурдууну киллэрбэтэхпит, тарааһыны ыыппатахпыт буоллар, …… үүнүүнү ылбат этибит. «Саха с.»
   △ Тараан ылыллар, кыраабылга хомуллан кэлэр туох эмэ (хол., от тобоҕо). ☉ Остаток чего-л. (напр., сена), который собирается граблями, чесанием
   Кыра тарааһын тобоҕо хаалбытын харбаан ылан баран от сиксигэр анньан кэбистим. С. Маисов
   Үксүгэр сүөһү тэллэҕэр соломону туһаналлар, туорпа тарааһынын тэллэхтиир өссө үчүгэй. СОТ

сыһ. Онно-манна, арҕам-тарҕам. ☉ Там и сям, тут и там
Билигин бары араа-тараа бардыбыт, атын-атын сиргэ үөрэнэбит. Н. Габышев
Дьон, мэччирэҥтэн тахсар сүөһү курдук, араа-тараа тарҕаспыттара. М. Горькай (тылб.)

туохт. Туох эмэ кэмчини, көстүбэти хомуйан холбоо-илбээ, аттар; оннук хомуйан оҥор. ☉ Собирать и соединять в одно что-л. недобротное и скудное, составлять таким путем
Күһүн оһохпут сууллан, турбатын аҥаара түһэн араас тимирдэри сыбааркалаан, бөрөөн-тараан кыстаан олоробут. «Кыым»
Бөлкөй үөтү бүтэй хайҕаан, Бөрөөн-тараан отуу тутта. Күннүк Уурастыырап

аат. Элбэх сиртэн тахсар эбэтэр биир сиртэн хойуутук тахсан киэҥник тарҕаммыт буруо (хом. суолт.). ☉ Дым из нескольких мест или из одного места, но густой и тянущийся далеко (имеет собир. значение)
Өйдөөн көрбүттэрэ отуу таһыгар буруо-тараа ырааппыт. Микиитэ, Өлөксөй, Сөдүөччүйэ хаһыытаһа тураллар эбит. Амма Аччыгыйа
Чоххо-кыымҥа маарыннаах Чоҕул хара харахтаах Чурум-Чурумчуку муҥнаах Чулугур биирдэм ыал буолан Буруо-тараа унаарытан Олорбута үһү дииллэр. Эллэй

туохт.
1. Тарааҕынан эбэтэр тарбахтаргынан баттаҕы, түүнү сааһылыы сыый, көннөр. ☉ Расчёсывать, чесать
Ньукуу тобуктаан туран, сэрэммиттии аргыый аҕай [ийэтин баттаҕын] тарыыр. В. Гаврильева
Таптыыр сэгэрим Нарын тарбахтара Ньалҕаарыччы тарыыллара, Куударам быыһынан Курдат көстө сөтүөлүүллэрэ. С. Васильев
Ананий соноҕоһу сыҥааҕыттан тутан туран, сиэлин тараата. М. Доҕордуурап
△ Кыраабылынан оттоммут оту харбаа; туруоруллубут оту сааһылыы кыраабыллаа. ☉ Собирать сено граблями, граблить; расчёсывать, разглаживать граблями стог сена
Кырдал сир кыргыылаах баттаҕын Кыраабыл тииһинэн тарыырыҥ. Күннүк Уурастыырап
Настааччыйа тиэтэйэ-саарайа отун тараабытынан барар. С. Маисов
[Оту] төгүрүйэ үчүгэйдик тарыыллар. ПАЕ УуАХО
2. кэпс. Буору боромньунан көбүт. ☉ Разрыхлять землю, бороновать
Микиитэ Адаамап оҕонньор сиэйэлкэнэн бурдук ыстарар, арыт тараах тарыыр. Д. Таас
Чараҥ арҕааҥҥы кудьумдьутун иһигэр куурбут сири талан тараабыттара. М. Доҕордуурап
Тимир тиистээх боромньу оҥорторон бааһыналарын тарыыллара. МАП ЧУу
3
тараахтаа диэн курдук. Дьон тардан ол тыаны тараабыттар да эмиэ булбатахтар. И. Гоголев
Онуоха хаһыа да буолан биэс уоннуу миэтэрэ арыттаахтык тыаны тараан барыллар уонна куобаҕы ытан иһиллэр. ПМВ ССК
[Күрэххэ] үүрээччилэр киэҥник тараан муора диэки бардылар. В. Бианки (тылб.)
◊ Тарыыр <мас> көр тарыыр
[Ыттар] истибэтэхтэринэ, бэрт астык, бигэ-таҕа оҥоһуулаах тарыыр мас көмөлөһөр. Н. Заболоцкай
Хаарга батары анньыллыбыт тарыыр кыычыгырыы түһээтин кытары, буочак барыларын төттөрү тардан ыларга дылы гынна. Н. Лугинов
тув. тыра, каракалп. тарау, др.-тюрк. тара

сыһ. Муста сылдьан баран эмискэ арҕам-тарҕам ыһыллан, үрэллэн (хол., ыстан, сүүр). ☉ Врассыпную, в разные стороны, туда-сюда (разбежаться)
Дьон үтүө сураҕы кэргэттэригэр тиэрдэ охсоору дьиэлэрин диэки үрүө-тараа ыстаннылар. М. Доҕордуурап
Атыыр үөрэ үрүө-тараа сырсан, суоллара оттоох хаары үлтү бидилгэхтээн ааспыт. Л. Попов
Буркун чиҥ хаары сиртэн хастаан, үргүбүт үөр табалар үрүө-тараа түһэн үөмэхтэһэн иһэллэрин курдук, өрө дьөрбөлүүр. И. Данилов

v. to comb; тараах n. comb