м., ж. кэлэҕэй, тардыас.

тардыалат диэнтэн хай
аата. «Тардыалатыы туһугар эмиэ туспа ыарыы быһыылаах. Оҕо сылдьан тардыас дьону үтүктүүттэн сиэттэрэн киһи тардыас буолар дииллэрэ кырдьаҕастар. Арааһа, ол оруннаах», — Харыйаан быһаччы түмүктээтэ. «Чолбон»

сыһ. Кыратык кэлэҕэйдээн, тардыалатан. ☉ Слегка заикаясь. Үрүҥ дьиэттэн Уйбаан учуутал тахсан кэллэ, сирэйэ ыгыллан баран, тардыастык эттэ: «Эн бу уолу тыытыма!» Амма Аччыгыйа
Испирдиэн сахалыы биллэр гына тардыастык саҥарар идэлээҕэ. ЕА ЭС

заика (в сильной степени); эппэт кэлэҕэй заика, который не может выговорить ни слова; балыктааҕар кэлэҕэй погов. пуще рыбы заика; ср. тардыас .

нареч. заикаясь; тардыастык саҥарар он говорит заикаясь.

даҕ.
1. Сэниэтэ суохтуҥу, мөлтөхтүҥү. ☉ Бессильненький, слабоватый. Аҥатахтыҥы ньирэй
2. Нэстиҥи, бытаанныҥы толкуйдаах. ☉ Медленно соображающий, туговатый на ум
Отчут уолу Ефим Степанов бэркэ оонньуур эрээри, арыый боччумуруон, бытаара түһүөн наада — тардыас, тыла суох дьон мөдөөт, бытаан, аҥатахтыҥы буолааччылар. «ХС»

кэскиллээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Туойбутум тускулланнын! Кэпсээбитим кэскиллэннин! Нор. ырыаһ. Кэпсэппит кэпсэтиим кэскиллэммэккэ Кэлэҕэй-тардыас тылланан Кэлэн турабын, улуу тойонум… П. Ойуунускай
Киирбэт күннээх үрдүк сайдыы кэскиллэнэ, кэҥии турдун! Күннүк Уурастыырап

1. даҕ. Эмти барбыт, кытыыта эмтэрийбит. ☉ С неровным краем, надломанный, выщербленный
   [Саһыл сири тарбыы сылдьан] илин тииһин ойо ыстаан кэбиһэр, онон эмтэгэй тиистээх саһыл буолар. Саха ост. I
   Тардыас киһи тардыалатан Дьаллайбыт Дьабадьытын курдук Эмтэгэй эбир күн элээмэлээх [дойду]. П. Ойуунускай
2. аат суолт. Туох эмэ ойдубута, эмтэркэйэ (хол., иһит кытыытын алдьаммыта). ☉ Надлом с дугообразным очертанием, зазубрина, щербина на чём-л. (напр., на краю посуды). Тиис эмтэгэйэ
   □ Ол алаас өтөҕүттэн биһиги былыргы иһиттэр тобохторун буларбыт, үчүгэй баҕайы сибэкки ойуулаах чааскы, бүлүүһэ эмтэгэйдэрин

слегка заикающийся; тардыастыҥы саҥалаах он немного заикается. тардыган не желающий идти на поводу, упрямый (о скоте). тардыллыы и. д. от тардылын= I. тардылык задержка; айаҥҥа араас тардылык көстөр в пути бывают всякие задержки.

даҕ.
1. Киһи сөпсөһөр, сөп дии санаабытын курдук. ☉ Правильный, верный
Дьэ, сөптөөх суолга туруммуккун. Н. Лугинов
Бу сөптөөх уураах этэ. Суорун Омоллоон
«Кырдьык даҕаны, бу сөптөөх ыйытыы буолла ээ», — диэн кини сатаҕайдык күлэн алларастаата. В. Протодьяконов
Дириэктэр олохтоох уорганнары кытта сөптөөх сыһыаны олохтообут. В. Яковлев
2. Ирдэбилгэ эппиэттиир, сөп түбэһэр, сөп буолар, табыгастаах. ☉ Такой, какой нужно, подходящий, годный
«Истиҥ эрэ…» — диэтэ, сөптөөх тылы көрдөөбүттүү, саҥата суох олорбохтоото. Амма Аччыгыйа
Педагогическай үлэҕэ бары өттүбүнэн сөбө суохпунан оскуолаҕа үлэлиирбин сатамматынан ааҕабын. Н. Лугинов
Сүбэһиккэ сөбө суох буолаахтыам ээ. А. Фёдоров
Куоракка баран хаал, онно сөптөөх үлэ көстүө. А. Сыромятникова
△ Кээмэйинэн сөп түбэһэр, табыгастаах (хол., таҥнар таҥас). ☉ Подходящий (по размеру), удобный (напр., об одежде)
Оҕобор сөптөөх түү куопта лааппыга тахсыбыт диэбиттэригэр барбытым. Софр. Данилов
Бэйэтигэр сөптөөх, илдьэ сылдьар анал инструмент оҥостуммут. Суорун Омоллоон
[Кыыс] бэйэтигэр сөптөөх туос ыаҕайаларын оргуһуоҕар иилэн, …… уу баһа барда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эбэм миэхэ кыракый сону уонна эмиэ миэхэ сөптөөх кыра этэрбэһи кэһиитин уурбут. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Ирдэнэрин эбэтэр буолуохтааҕын курдук, онно эппиэттиир, сөп түбэһэр. ☉ Сообразный с чем-л., соответствующий чему-л., подходящий к чему-л.
Улаханыгар сөбө суох намыыннык ньаамыргыы тоһуйда. Амма Аччыгыйа
Эн ити интеллигентнэй киһиэхэ сөбө суох сүөргү да кэмэлдьилээххин. Н. Лугинов
[Чокуурап:] Чэ, күммүт ыраатта. Сөптөөх үлэ буолла. С. Ефремов
Уоһа хатыҥыр бэйэтигэр сөбө суох эттээх. Г. Колесов
4. Туохха эмэ анаабыт курдук, көдьүүстээх, туһалаах. ☉ Годный к чему-л., подходящий к чему-л., достойный чего-л. [Сэбирдэх Сэмэн:] Тыый, дьэ, тардыас киһи буоллаҕа, үлэҕэ саамай сөптөөх киһи, кими кытта кэпсэтэн күнү-дьылы барыаҕай! П
Ойуунускай. Тула өттүнээҕи айылҕата бэрт кэрэ, куруорт оҥорорго сөптөөх сир буолуоҕа. Суорун Омоллоон
[Михаил:] Табаарыс Павловы биһиги бары билэбит, сөптөөх хандьыдаат. С. Ефремов
5. Тэҥнээх, холоонноох, дьүөрэлээх (ордук киһини этэргэ). ☉ Подходящий, равный кому-л., достойный кого-чего-л. (обычно о человеке)
Дьэ, мин эйиэхэ сөптөөх атас буолуом. Н. Неустроев
Сүүһүнэн ааҕар үрүҥ-хара сүүрүктээх, төһө эмэ элбэх кулут дьонноох, кырдьык даҕаны, тойоҥҥо сөптөөх, сүдү киһи эбит. Эрилик Эристиин
Сомсооҥҥо сөптөөх кыыс, дьахтар суоҕун кэриэтэ этэ бу кыракый нэһилиэккэ. В. Титов