Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэлэҕэй

заика (в сильной степени); эппэт кэлэҕэй заика, который не может выговорить ни слова; балыктааҕар кэлэҕэй погов. пуще рыбы заика; ср. тардыас .

Якутский → Якутский

кэлэҕэй

I
аат. Төрөөбүт ынах иккис күнүнээҕи хойуу соҕус, саһархайдыҥы өҥнөөх үүтэ (уоһаҕын кэнниттэн кэлэр). Молоко отелившейся коровы на второй день после отела (густое, желтоватого цвета)
Ынах иккис күннээх үүтүн (кэлэҕэйин) ньирэйгэ сэрэнэн иһэрдиэххэ. ФЕИ ГЫа
Иккис күнүнээҕи үүтү («кэлэҕэйи») иһэртэххэ ньирэй иһэ ыалдьыан сөп, ол уоһах састааба тосту уларыйыытыттан буолар. ГНИ СҮөТ
II
1. даҕ. Сорох дорҕоону хат-хат, иҥнэн хаала-хаала саҥарар (киһи). Сильно заикающийся (человек). Кэлэҕэй саҥалаах Эллэй Боотур Өлүөнэ өрүс устун таҥнары устан кэлэн …… билиҥҥи саха улуустарын ууһаппыт
Саха фольк. Ийэм биһикки …… кэлэҕэй Дьаакып дьиэтин малааһыныгар барыах буоллубут. А. Софронов
Кэлэҕэй киһи кэлэҕэйдээн Кэлтэрэҥнии турарын курдук, Кэлтэгэй кэрис бараан ыйдаах. П. Ойуунускай
2. аат суолт. Сорох дорҕоону хат-хат, иҥнэн хаала-хаала саҥарар киһи. Заика (в сильной степени)
Мархаттан бастаан кэллэҕинэ наһаа кыыһырымтаҕай этэ, кэлэҕэйигэр тэптэрэн сатаан саҥарбат буолан хаалара. Н. Заболоцкай
Мэхээчэ, кэлэҕэйэ олус бэргээтэҕэ буолуо, саҥата суох күлүгүрэн турда. Л. Попов
Сорох оҕо …… төрүүрүгэр эмсэҕэлээбитэ кэлэҕэй буолууга тириэрдэр. КИИ ОЧСҮөГ
Балыктааҕар кэлэҕэй <сымыыттааҕар бүтэй> көр балык. Бу, букатын саллар сааһын, үллэр үйэтин тухары биир алтан харчылааҕы эргинэн эбиммэтэх, сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй, киһи киэнэ муҥутуур кэнэнэ оҕонньор! Амма Аччыгыйа
Балыктааҕар кэлэҕэй, сымыыттаҕар бүтэй, им-ньим саҥата суох сылдьыбыт бүрэ уол уон тоҕустааҕар эмискэ улуу ойуун буолан турбут. Л. Попов. Эппэт кэлэҕэй — биир тылы сатаан саҥарбат буола кэлэҕэйдиир. Заика, который не может выговорить ни слова
Уол киирэр, куттаммыт, уҥуоҕа хамсаабыт, кутталыттан эппэт кэлэҕэй буолбут. А. Софронов
Кыыһырдар эбэтэр омуннурдар эрэ, эппэт кэлэҕэй буолан хаалааччы. М. Доҕордуурап
ср. монг. хэлгий ‘немой’, хак. килегей, алт. келегей ‘заика’


Еще переводы:

заика

заика (Русский → Якутский)

сущ
кэлэҕэй

зайка

зайка (Русский → Якутский)

м., ж. кэлэҕэй, тардыас.

тардыас

тардыас (Якутский → Русский)

заика; тардыас оҕо ребёнок-заика; ср. кэлэҕэй .

быбыгыраа

быбыгыраа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥар (хол., күүскэ тоҥон сыҥааҕа ыпсыбат буолбут эбэтэр былдьыры, кэлэҕэй киһи туһунан). Быстро и невнятно говорить (напр., о сильно замерзшем или сильно заикающемся человеке)
Ыалдьыттартан биирдэстэрэ сатамматах намыһах сүүстээх, кылахачыспыт кыараҕас харахтаах, эппэт кэлэҕэй бүрэ киһи ханнык эрэ Мотуруона эмээхсини хайҕаан быбыгырыыр. Амма Аччыгыйа
Ычча, бултаабатаххына, буорайыыһыкпын, — тоҥмутум уоругар тииһим быыһынан быбыгыраатым. «ХС»

былдьыры

былдьыры (Якутский → Якутский)

даҕ. Сорох дорҕооннору (үксүгэр «р» дорҕоону) сатаан эппэт тыллаах. Картавый, невнятно говорящий, как бы булькающий
Иитиэх уол акаарытыҥы, былдьыры тыллаах, уон тоҕус саастаах. Н. Неустроев
Мааны баҕайы таҥастаах, симмит курдук толору эттээх, былдьыры саҥалаах дьахтар тахсан кэлэн, Сүөдэрдээх баалларыттан кыһаллыбакка этэр. Н. Якутскай
Кэлэҕэй-кэлэҕэй буолларбын Киэптээх гиэнин үтүөтэбин, Былдьыры-былдьыры буолларбын Быһыылааҕым маанытабын. Саха нар. ыр. II

быгыалатыы

быгыалатыы (Якутский → Якутский)

быгыалат диэнтэн хай
аата. Ааҕыы техникатын баһылыы илик оҕо ааҕарын хонтуруолланарга бары сыратын уурар, бэл тиритэр-хорутар. Дьэ онно буолар ынчыктаһыы-кириэтэһии, эппэт кэлэҕэй курдук быгыалатыы эҥин. ЧКС ОДьКИи

кыыһырымтаҕай

кыыһырымтаҕай (Якутский → Якутский)

даҕ. Бэрт кыраттан кыыһыра сылдьар, киҥнээх. Нервный, раздражительный, вспыльчивый
Маачаха ийэтэ кыыһырымтаҕай, куһаҕан дьахтар. Т. Сметанин
Мөлтөх киһи кыыһырымтаҕай буолааччы ээ. И. Данилов
Мархаттан бастаан кэллэҕинэ наһаа кыыһырымтаҕай этэ, кэлэҕэйигэр тэптэрэн сатаан саҥарбат буолан хаалара. Н. Заболоцкай

кэскиллэн

кэскиллэн (Якутский → Якутский)

кэскиллээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Туойбутум тускулланнын! Кэпсээбитим кэскиллэннин! Нор. ырыаһ. Кэпсэппит кэпсэтиим кэскиллэммэккэ Кэлэҕэй-тардыас тылланан Кэлэн турабын, улуу тойонум… П. Ойуунускай
Киирбэт күннээх үрдүк сайдыы кэскиллэнэ, кэҥии турдун! Күннүк Уурастыырап

бүтэйдик

бүтэйдик (Якутский → Якутский)

сыһ. Дуораана суохтук, ньиргиэрэ суохтук (ыраахтан иһиллэр тыас туһунан). Глухо, приглушенно, неясно (о звуках, доносящихся издалека)
Ырыалар тылларын да, мелодияларын да Иванов быһааран истибэт, үрдүк дорҕооннор эрэ быһыттабыһытта бүтэйдик дуораһыйан иһиллэллэр. Амма Аччыгыйа
Саа тыаһа өссө эбиллэн бүтэйдик лүҥ-лүҥ гынна. А. Сыромятникова
Уоттаах харахтаах утары көрбөтүн, татаар тыллаах таба эппэтин! Сымыыттааҕар бүтэйдик, балыктааҕар кэлэҕэйдик олоруҥ, биэбэйдэрбит. Ньургун Боотур

дэдэрий

дэдэрий (Якутский → Якутский)

дэдэй диэнтэн хамс
көстүү. Онуоха оҕонньор олус дьулайанкуттанан, эппэт кэлэҕэй буолан, уҥуоҕа босхо баран, дьиэтин диэки дэдэрийэ турбут. П. Ойуунускай
Дэдээһэп хаҥас диэки сүүрэн дэдэрийэр. Эрилик Эристиин
Аҥаар харахтаах абааһы уола Хааннаах өһүн ханнарыгар кистэнэ, Ханна эрэ дэдэрийдэ, күрэннэ. И. Федосеев