совм.-взаимн. от тарылаа =.

побуд. от тарылаа =; мотуору тарылат = разг. завести мотор (напр. трактора, мотоцикла).

аат., эргэр. Түөрт көлүөһэлээх, уһун систээх үксүгэр бүрүөһүннээх айан тэлиэгэтэ. ☉ Тарантас
Биһиги тохтообут дьиэбитигэр икки тарантаас тиийэн кэллэ. «ХС»
Көлүөһэ тыала тарылаабыта, кыракый тарантаас олбуорга киирбитэ. И. Тургенев (тылб.)

тарылаа диэнтэн дьаһ
туһ. Үс төгүл тыастаахтык сыыҥтаан тарылатта. Н. Якутскай
Вася …… остуолу соһон тарылатта. Н. Габышев
Оһохчут Уйбаан уола бу «ХТЗ» тыраахтарга аан маҥнай олорон баран, алаас ортотунан тарылатан ааһан истэҕинэ, холкуос дьоно бука бары эккирэтэн испиттэрэ. В. Гаврильева

дьүһ. туохт. Инниҥ диэки искин ынатан ыараханнык, нэһиилэ хаамп (улахан истээх киһи туһунан). ☉ Идти, ходить, тяжело неся впереди большой живот
Балыыһа сыырын хаамтаран ынаахтатан тахсан истэҕинэ, уун-утары от тиэйбит тыраахтар тарылаан кэлэн ааста. «ХС»

сынаахтаа диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиги дьоммут, …… уулуссаны хаҥас өттүнэн хаамтаран сынаахтатан испиттэр эбит. Амма Аччыгыйа
Балыыһа сыырын хаамтаран сынаахтатан тахсан истэҕинэ, уун утары от тиэйбит тыраахтар тарылаан кэлэн ааста. В. Яковлев
Икки көлөҕө от тиэйбит киһи сынаахтатан тиийэн кэллэ. Г. Колесов

сыһ. Тохтоло суох «тар-тар-тар» диэн эрэр курдук. ☉ Наречие от тарылаа
[Буур тайах] адаар муоһунан тоҥ талахтар лабааларынан тарылаччы тарыйан, хаар күдэни көтүтэн, абыр-табыр сиэлэн, үрдүк арҕаһа үллэрэҥнии турда. Амма Аччыгыйа
Сылгылар кистэһэллэр, тарылаччы тыбыыраллар. Н. Якутскай
Атаҕынан холус баҕайытык тарылаччы соһон табуретка олоппоһу бэйэтигэр чугаһаппыта. Г. Николаева (тылб.)

б. күрүс тыас туохт. Быыһа суох «түрр» гынан тыаһаа (хол. мотуор тыаһа). ☉ Издавать непрерывный треск, трещать, тарахтеть (напр., о звуке мотора). Мотуор тыаһа түрүлүү түстэ
□ Тыраахтар түүнү быһа тохтообокко тарылыы-түрүлүү үлэлээбитэ. Н. Габышев
ср. хак., алт. түрле ‘порхать, вспорхнуть (о птице)’

I
тарылаа диэнтэн холб. туһ. Хабыс-хараҥаҕа аптамааттар тарылаһан ылаллар. К. Симонов (тылб.)
II
даҕ. Тохтоло суох хатыланар «тар-тар-тар» диэн эрэр курдук иһиллэр. ☉ Производящий непрерывные громкие отрывистые звуки, тарахтящий
Биһиги ити тыраахтар тарылас тыаһыгар үөрэнэн хааламмыт буолуо, эмискэ кини ах баартыгар тула олус даҕаны уу-чуумпу буола түстэ. Н. Габышев
Күнү быһа, Түүнү быһа Биир тыаһынан Киэҥ бааһынам — Тып-тырылас, Тап-тарылас! М. Тимофеев
Хортуоппуй олордуллубут киэҥ бааһыналара тыраахтардар, массыыналар тарылас, быыгынас тыастарынан уонна дьон саҥатынан туолла. «ЭК»

эб.
1. Ханнык эмэ хайааһыны оҥорорго хабааннаах, сыһыаннаах, кыахтаах буолууну көрдөрөр (кэлэр кэмнээх аат туохт. уонна -ча сыһыар-х сыһ. кытта тут-лар). ☉ Выражает склонность, способность, возможность к совершению какого-л. действия (употр. с прич. буд. вр. и нареч. на Ҥча). Кынаттарын субу көтүөхчэ айылаах даллатта
□ Хастаева этиитин бигэргэтиэх айылаах түгэннэри көрдүү сатаата. Софр. Данилов
Дыгдаалап кинээс хараҕын үөстээҕинэн көрбүтүнэн, сирэйэ үллэн, биирдэ дэлби охсон кэбиһиэхчэ айылаах сутуруктарын болточчу туппутунан сымарынан кэллэ. М. Доҕордуурап
Сорохтор айахтарын атан, араатары ыйыстыахха айылаах истэллэр. Н. Павлов
2. Сыһыарыы түһүккэ турар кэпсиирэ буолбут аат туохтууру кытта туттуллан хайааһын тас көстүүтэ эрэ дьиҥнээх буолуох курдугун көрдөрөр («курдук», «дылы»). ☉ Употребляется со сказуемыми, выраженными причастием в форме дательного падежа, придает действию кажущуюся достоверность и возможность (вроде, будто)
Истиэнэҕэ турар төлөпүөн субу өрө тарылыы түһүөххэ айылааҕа. «ХС»
Айылҕа саҥаттан саҥа эгэлгэ дьикти көрүҥнэрэ арыллан иһиэххэ айылаахтар. Амма Аччыгыйа
Ардах түһэ илик, адьас субу ыаҕастаах уунан курулаччы кутуохха айылаах. А. Бэрияк
Ытыыр да сэниэтэ суох курдук, этэ-сиинэ эмиэ да уотунан сыралларга, эмиэ да муус тымныынан хаарылларга айылаах. «ХС»
3. Солбуйар ааттары кытта предмет, хайааһын бэлиэтин иэйиилээхтик күүһүрдүүнү көрдөрөр (бэйэлээх). ☉ С местоимениями выражает эмоциональное усиление признака предмета или действия
Бачча айылаах көлөһүнэ Барыта ханна барар диэтэххэ, Баай барсын иннигэр Баран баранар эбит. Эрилик Эристиин
Ол айылаах уйгу — быйаҥ хантан аллан тахсыах бэйэтэй, ити кини? «Кыым»
Бу, туох буолан, бачча куйааска аккын бу айылаах өлөрө оонньоотуҥ? Н. Якутскай
◊ Үтүө айылаах — үчүгэй, киһи курдук киһи. ☉ Хороший, нормальный
Үтүө айылаахтар тыраахтары күнүстэритүүннэри көлүнэллэр. В. Яковлев
Үтүө айылаах буоллар, оннугу саҥарар киһи баар буоллаҕына, буойуо, сабыа этэ буоллаҕа. Н. Неустроев
Үтүө айылаахтар отуттуу омук тылын билэллэр үһү. Амма Аччыгыйа