Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тахсыылаахтык

сыһ. Ордук табыллан, үчүгэй көрдөрүүлээхтик, хотоойутук, кыайыылаахтык. ☉ Успешно, результативно, эффективно
Бүгүн күн аҥаара тохтообокко тахсыылаахтык үлэлээтэ. Н. Лугинов
Суруйааччылар аныгы олоҕу кэпсээннэргэ уонна сэһэннэргэ тахсыылаахтык көрдөрөллөр. «ХС»
Билиҥҥитэ З. Егоров ордук тахсыылаахтык оонньоон иһэр. «Кыым»

киириилээх-тахсыылаах

даҕ.
1. Кимиилээх, хорсун, иҥнэн-толлон турбат. ☉ Напористый, смелый, бесстрашный
Эльвира, мааҕын киириилээх-тахсыылаах тыллары саҥартаабыт бэйэтэ, билигин хайдах эрэ симиттибит курдук буолла. Л. Попов
Дакылаат, көһүппүттэрин курдук үгүс кириитикэлээх, киириилээх-тахсыылаах буолла. А. Данилов
Сэкирэтээр уола да кыыһа да син биир, кылаабынайа киириилээҕэ-тахсыылааҕа, сытыы өйдөөҕө наада. «ЭК»
2. Сытыы, сылбырҕа; булугас өйдөөх. ☉ Бойкий, подвижный; смекалистый
Күтүөтүм дьэ иирбэ-таарба сырыылаах киһигин, доҕор... Киириилээх-тахсыылаах киһи буолууһуккун. И. Гоголев
Хайахсыттар киһилэрэ модороон көрүҥэр баппат, бэрт сылбырҕа, киириилээхтахсыылаах тустааччы эбит. И. Сосин
Пинигин хаһан баҕарар олус күүрүүлээхтик киирсэр, киириилээх-тахсыылаах оонньууну көрдөрөр. НСС ОоО
3. Албастаах, кубулҕаттаах. ☉ Хитроумный, плутоватый, себе на уме
Ол кыыс сытыы, онуоха эбии киириилээх-тахсыылаах буоллаҕына уол санаатын булкуйуон сөп. П. Чуукаар
Машаны …… эргэ таҥаһынан-сабынан уонна онуоха дьүөрэлээх малынан-салынан эргинэр Рахельга, киириилээх-тахсыылаах дьэбириэй дьахтарыгар, ыыппыта. Н. Чернышевскай (тылб.)
△ Түргэнник уларыйымтыа. ☉ Переменчивый
Мин киириилээх-тахсыылаах, элбэх киитэрэстээх, уустук олоҕу билиэхпин баҕарарбын ийэм бопсоору гынар. Р. Баҕатаайыскай

тахсыылаах

даҕ. Ордук табыллан тахсымтыа, хотоойу, кыайыылаах. ☉ Дающий определённые результаты, продуктивный, плодотворный, эффективный
Фуренков …… барыга бары ыллыктаах, тахсыылаах кэпсэтиилээх, тылын ханна баҕарар ылыннарымтыа киһи. В. Яковлев
Сатабыллаах үлэһит көрдөххө бытаан, нэс курдук эрээри үлэтэ тахсыылаах, хорутуулаах буолар. АЭ ӨӨКХ
Сытыы, тахсыылаах оонньооччу Н. Архипов биир кандидатскай баал нуорматын толордо. «Кыым»

Еще переводы:

илимньит

илимньит (Якутский → Якутский)

аат. Илиминэн балыктыыр киһи. ☉ Рыбак, ловящий сетью
Илимньит салбан эрдиитинэн Салгыбыттыы эрдинэр... С. Данилов
Илимньит …… Илин күөлгэ Илимин көрө эйэҥэлээтэ. С. Зверев
△ Илиминэн ордук тахсыылаахтык, табыллан балыктыыр киһи. ☉ Рыбак, особенно удачно и успешно ловящий сетью
Маладьыас, илимньит буолууһуккун диэбитэ аҕата. Ол эрээри тыыгын сэрэнэн миинэр буол. И. Федосеев

лотуоһут

лотуоһут (Якутский → Якутский)

аат. Лотуо оонньуутунан үлүһүйээччи; лотуоҕа тахсыылаахтык оонньооччу. ☉ Увлекающийся игрой в лото; хорошо играющий в лото, везучий
Ол эмээхсин [Бэспиирэһит Маайа] — лотуоһут. Киэһэ аайы Чөркөөх олохтоохторуттан киирэн оонньууллар. Р. Кулаковскай
Итиччэлэргэ Ирина бэйэ тэ эмиэ Улахан сарайга обургутук биллибит лотуоһут этэ. Д. Таас
Бу саалаларга лотуоһуттар түмсэн сүүйсэн, мөккүһэн, айдаарсан турбуттара суоҕа. Х. Андерсен (тылб.)

дьарыгыр

дьарыгыр (Якутский → Якутский)

туохт. Дьарык оҥоһун (сүрүн дьарыгыҥ таһынан эбэтэр ол оннугар). ☉ Иметь что-л. предметом своих постоянных занятий (помимо основного занятия или вместо него)
Кулубаҕыт быраабатыгар ыйга хас күн олороруй? Улууһун дьыалатынан төһө дьарыгырарый? Н. Якутскай
[Уйбаан оҕонньор:] Билигин кинини отой сололоомо. Үлэлии, түбүгүрэ, тугунан эмэ дьарыгыра сылдьара наада. И. Семенов. Кинилэр [арыгыһыттар] уопсастыбаҕа туох да туһалаах үлэнэн дьарыктаммакка, наар итириктээһининэн дьарыгыраллар. ДьИэБ
Кэбээйи райпота кэнники сылларга сибиинньэ иитиитинэн тахсыылаахтык дьарыгырар буолла. «Кыым»

үөтэлэмтэҕэй

үөтэлэмтэҕэй (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс.
1. Хойуутук, өлгөмнүк үүнэр буолан хомуйарга, үргүүргэ түргэн (сир аһын этэргэ). ☉ Приумножающийся, быстро набирающийся, накапливающийся (напр., о ягодах)
Отон үргүүргэ үөтэлэмтэҕэй буолан, төһө баҕарар хаһааныахха сөп. ППА ТЭД
2. Ордук табыллан тахсымтыа, кыайыылаах, үчүгэй түмүктэрдээх. ☉ Продуктивный, дающий очевидные, значительные результаты
Итинник үлэттэн дьон санаата кэлимтиэ, үлэ-хамнас үөтэлэмтэҕэй, дьулуурдаах буолар куолута. В. Яковлев
Иван Михайлович Гоголев дэгиттэр талааннаах, үөтэлэмтэҕэй, тахсыылаахтык үлэлиир-айар суруйааччы. «ХС»

всхожий

всхожий (Русский → Якутский)

прил. тахсыылаах, үүнүмтүө; всхожие семена тахсыылаах сиэмэ.

сайгыт

сайгыт (Якутский → Якутский)

  1. сайгый 3 диэнтэн дьаһ. туһ. Ардах кэнниттэн Арылхай маҥан күн, Сандаарыччы көрөн, Саймаархай сөрүүн салгыны Сайгытан барар, Синньэ күөх бырааны Сэргэхситэн биэрэр. С. Васильев. Сайаҕас сайыны Сайгыта туойаҕын, Санньыйбыт санааны саймаарда ыллыыгын. «ХС»
    2
    сайгый диэн курдук. Сайылык барахсан мэччирэҥэ нэлээрэн, күөлэ күндээрэн, тыата унааран, салгына сайгытан, эчи, үчүгэйин! П. Аввакумов
    Күндүтүөн сылаас чэй итиитэ Мин хааммар сайгытан киириитэ. В. Башарин
    [Аҕабыыт] Сэлээппэтин устан Кириэстэнэн сайгытар. Н. Некрасов (тылб.)
  2. Тугу эмэ ирэн-хорон уһуннук, тахсыылаахтык оҥор. ☉ Делать или исполнять что-л. размеренно, плавно, с чувством, увлечённо
    Бүөтүр Эбэ үрэҕэр от охсон сайгыта турар. П. Аввакумов
    Михаил Прокопьевич бэйэтин Тааттатын оһуохайын этэн сайгыппыта. И. Бочкарёв
    Онтон Туйаарыма аарыйатын Егорова толорон сайгытар. И. Эртюков
    [Дьиэлээх] Аны наҕыл тылынан Аргыый кэпсээн сайгытта, Ис-иһиттэн ылынан Иэйэн-куойан манньытта. А. Бродников
  3. поэт. Киһи санаатын манньыт, дуоһут. ☉ Доставлять удовольствие. Эн туойар тойугуҥ кутуллар хоһооно Сайаҕас санааны сааскылыы сайгытар. Күннүк Уурастыырап. Самнан биэрбэт Сахам тустууктара, Саргыбытын кэҥэтэн, Сайаҕас сүрэхпитин Сайгытан иһиҥ. Н. Босиков
    Саамал кымыс сайгыттын санаалары, көөнньүү кымыс көнньүөртүн көҕүстэри! Т. Сметанин
субуй

субуй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ уһуну, усталааҕы (хол., быаны) биир уһугуттан тардан ороо, сыыйа эбэтэр ууннары тарт. ☉ Тянуть, вытягивать что-л. длинное (напр., верёвку) за один конец
Уот кытыытыгар Маайыс, суһуоҕун субуйа тардына-тардына, Микиитэ сахалыы ырыалардаах тэтэрээтин ааҕа олордо. Амма Аччыгыйа
Байанай [киһи аата] илиитигэр тута сылдьар хатыс быатын субуйда. Эмиэ даҕаны быстыбатахха дылы дии. В. Протодьяконов
Уол хааттан үс бөппүрүөскэни субуйан ылбыта уонна таһырдьа кистии таһаарбыта. «ХС»
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ быыстала суох үрүт-үөһэ, субуруччу оҥор. ☉ Делать что-л. не переставая, непрерывно
Кэтэһэн турбут курдук биэрэктэн зениткэлэр ытыалаан субуйаллар. С. Васильев
Мэхээс …… төһө бултаабытын, тииҥи, саһылы, бэдэригэр тиийэ урусхаллаабытын кэпсээн субуйбута. Н. Заболоцкай
Түүлбэр хоһоон суруйабын — Бастыҥ, чулуу хоһооммун, Тахсыылаахтык субуйабын Тыл тырымнас хотоҕоһун. «ХС»
3. кэпс. Ыраахха диэри тиийэр усталаах буол эбэтэр бииртэн биир салҕанан баран ис; субулун. ☉ Тянуться, растянуться на большое расстояние, простираться; двигаться вереницей, следуя один за другим
Солооһуммут икки алаас билиитигэр арҕааттан илин диэки субуйа сытара. И. Сосин
Оһох иннинэн, остуол аттынан Оҕо төбөтө күкээриҥнээбэт буоллаҕына, Унаар буруо субуйбатын даҕаны. С. Васильев
Холуонна уоннуу киһинэн кэккэлээн, уон килэмиэтир былаһын тухары субуйбута. И. Федосеев
Ыанньыктыыр ынаҕа Титииктэн субуйда. И. Чаҕылҕан
♦ Субуйа тарпыт (бырахпыт) курдук — уһун субурҕа буолан уунан-тэнийэн көстөр. ☉ Вытянутый в длину на большое расстояние (напр., о реке)
Өлүөнэлиир өрүһүм, Солко куру Субуйа тарпыт курдук, Субуллан, сыыйыллан көһүннэ. Саха фольк. Солкону субуйа тарпыт курдук, күөх тыалар чэлгиһэн көстөллөр. Д. Таас
Тумара кэриитин тула көрдөххө, бэрт ырааҕынан халыҥ тыа күөх солко куһааты субуйа тарпыт курдук көстөр. И. Данилов
◊ Субуйа тардыы — субуйа анньан киллэриллэр, таһаарыллар (хол., саа сомуога). ☉ Перемещающийся путём задвигания, задвижной (напр., о затворе ружья)
Оҕолор бары күрэ анньан тиийэн, былдьаһа-былдьаһа субуйа тардыы сиэрдийэлэри соһуспутунан бараллар. П. Чуукаар
Ботуруоннарынан иитиллэр субуйа тардыы сомуоктаах саалар бааллар. Болот Боотур
Тыһы кыыл килиэккэлэрин иккилии муостанан: иһинээҕитин сиэккэнэн хамсаабат гына, оттон иккиһин бүтэй лотуок курдук субуйа тардыы гына оҥоһуллар. БПМ КИиКСЫа
ср. калм. цувх ‘идти гуськом, идти поодиночке’, кирг. чуба ‘идти, двигаться гуськом; волочить’, ДТС субы ‘удлиняться, вытягиваться’

сытыытык

сытыытык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Барыны бары хотор, сытыы буоларын курдук. ☉ Остро (наточить)
Сүөдэкэ оҕонньор эрдэ турсан, Сүгэтин сытыытык буруустаата. С. Васильев
Эн, маастар, быһаххын сытыытык буруустаа! «ХС»
2. Киһини хотутар курдук, тэһитэ кэйэр курдук ыарыылаахтык. ☉ С большой силой, остротой, резко
[Микиитэ] охторугар баттыы түстэҕэ буолуо, хаҥас бэрбээкэйэ сытыытык дьаралыйан ыалдьар, төбөтүгэр быыстала суох чуорааннар лыҥкынаһаллар. Амма Аччыгыйа
Тыал сытыытык быһыта биэртэлиир, эмиэ да намырыыр. АС НИСК
△ Хатаннык, киһи мэйиитигэр хатанардык. ☉ Пронзительно, так, чтобы резало слух (напр., свистеть)
Тогойкин кыһаннаҕына итиннээҕэр өссө сытыытык иһиирэр киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Түннүккэ сытыытык чыскыытаан Таһырдьа силлиэ-тыал улуйар. Эрилик Эристиин
Ол баран истэҕинэ — кэнниттэн бэрт сүрдээх сытыытык ат туйаҕын тыаһа чыбыгырыы түстэ. Ньургун Боотур
△ Олус күүскэ, туймаарда (саба биэр — сыт туһунан). ☉ Опьяняюще, дурманяще (распространяться — о запахе)
От мүөттээх дыргыл сыта сытыытык аҥкылыйар. А. Фёдоров
Чуумпуга күн уота ордук күүскэ сырайарга, оттон сибэккилэр ордук сытыытык, минньигэстик дыргыйарга дылылар. ВЛ РБЫ
Охоноон сыппытын курдук балачча хамсаабакка сытта. Муннугар сир, сылгы киитин сыта сүр сытыытык, минньигэстик киирдэ. «ХС»
3. Сырдыктык, чаҕылхайдык. ☉ Ярко, ослепительно
Үрүҥнэр умаппыт отторо сытыытык сандаараннар, хаартан хараҥаны ыраахха диэри хастыы тарыйталаабыттар. Амма Аччыгыйа
Күлэр күн сытыытык Күөх сири убуруур. Күннүк Уурастыырап
Сир-дойду үрдүнэн сытыытык Эргиччи көрөллөр сулустар. П. Тобуруокап
4. Дириҥ иэйиилээхтик, тонолуппакка, тэһэ (көр). ☉ Выразительно, пронизывающе, острым цепким взглядом (смотреть)
Сытыытык көрбүт-истибит, хара бытыктаах эр киһи, үөрэ иһэн бордурҕатар. Амма Аччыгыйа
Миитэрэй хатыҥыр, сытыытык тэһэ көрбүт харахтаах, үгүс оҕо ортотуттан онуманы ойута биэртэлээн саҥарар сүр сытыы, дьиэс-куос курдук оҕо. Бэс Дьарааһын
Александр хараҕын ордук сытыытык, кырыктаахтык көрбүт этэ. М. Доҕордуурап
5. Олус биллэрдик, күүскэ, наһаа (хол., баҕар, аҕын). ☉ Сильно, глубоко, остро (чувствовать)
Аара табахтыахтарын сытыытык тэһэ астаран баҕардылар. И. Гоголев
Хаһааҥҥытааҕар да сытыытык кэмсинии, хомойуу ыган кэллилэр. Н. Лугинов
Тоҕо эрэ дойдубун, алааспын аһара сытыытык ахтан кэлэр буоллум ээ. «Сахаада»
6. көсп. Харса суох, хорсуннук, эрдээхтик. ☉ Смело, храбро, уверенно
Сөдүөччүйэ чуолкайдык, сытыытык, эмсэҕэлэтэрдик эппиэттэһэн иһэр. Амма Аччыгыйа
Саҥаны олохтооһуну утарарын холкуостаахтар сытыытык кириитикэлииллэр. А. Фёдоров. Поэзияҕа уһулуччу сытыытык киирбит, тахсыылаахтык үлэлээбит киһи — Эллэй. СГС ӨСҮДь
7. көсп. Кимиилээхтик, тыҥааһыннаахтык. ☉ Остро, требуя пристального внимания
Үлэһиттэр олохторун-дьаһахтарын усулуобуйатын боппуруостарын быһаарыы сытыытык турар. «Кыым»
Хаалан иһэр хаһаайыстыбалары бастыҥнар таһымнарыгар өрө көтөҕүү эппиэттээх соруга ордук сытыытык туруоруллар. «Кыым»
Театр репертуарын, драматургия тустарынан быһаччы кэпсэтиилэр хаһыаттарга сытыытык барбыттара. «ХС»

пересечённый

пересечённый (Русский → Якутский)

  1. прич. от. пересечь; 2. прил. (о местности) түһүүлээх-тахсыылаах (сир).
тумнулун

тумнулун (Якутский → Якутский)

тумун диэнтэн атын
туһ. Кыайан туоратыллыбат мэһэй тумнуллуохтаах. Н. Лугинов
[Уһун суол] Тумнуллар эргиирдээх, дэрдиэлээх, Таҥнары түһүүлээх, тахсыылаах! М. Тимофеев
Бу тыл [иэйии] поэзияҕа, ускуустубаҕа тумнуллубат. ВГМ НСПТ