м. таһаҕасчыт ат.

м. таһаҕасчыт, таһаҕас тиэйээччи.

м. куруусчут, таһаҕасчыт.

таһаҕасчыт робот (муостанан (сиринэн) хаамар, таараламмыт дэтээллэри тэлиэгэнэн таһар робот.)

прил. 1. таһаҕас, таһаҕасчыт; ломовая лошадь таһаҕас ата; 2. в знач. сущ. м. таһаҕас оспуоччуга.

төрөт диэнтэн дьаһ
туһ. «Эн ол атыыры аҕалан уон биэни төрөттөрбүккүттэн сыыһа кэмсинэҕин. Билигин холкуоска таһаҕасчыт көлө ордук наада», — диэтим мин. Эрилик Эристиин

I
дьоодьороҥноо диэнтэн холб. туһ. Тохтобул кэнниттэн таһаҕасчыт оҕустар айан суолунан эмиэ дьоодьороҥноспутунан бардылар
II
даҕ. Иҥнэйбит-ханньайбыт, хамсыы сылдьар, токуруйбут. ☉ Покосившийся, расшатавшийся; неровный, неравномерный
Кэмбиэргэ суруллубут дьоодьороҥнос буукубалар Павел Васильевич тэбис-тэҥ буочарыгар ханан да маарыннаан көрбөт этилэр. В. Осеева (тылб.)

туохт. Сэҥээр, болҕомтоҕор ыл; кыһалын (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Обратить внимание на кого-что-л., считаться с кем-чем-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Киһи кэллэ диэн кэпсэппэтэ, аналлааҕым кэллэ диэн ахсарбата, ити далаҕа эйиэхэ анала суох эбит. П. Ойуунускай
Ваня аанньа ахсарбакка, табахтыы, киирэтахса сырытта. Амма Аччыгыйа
Мин ити атахтарынан быстыбыт сүөһүлэри, төһө да таһаҕасчыт буолбуттарын иһин, соччо ахсарбаппын ээ. Эрилик Эристиин

аат.
1. Хойуу, үксэ мутукчалаах мастаах киэҥ сиргэ тайыыр түҥкэтэх тыа. ☉ Густой, раскинувшийся на обширной территории, дикий (безлюдный) лес, тайга
Кини [Тогойкин] киэҥ тайҕа оҕото, сүрэҕинэн таайан, хараҕынан сабаҕалаан, туһаайбыт тосхолун эндэппэт эбит. Амма Аччыгыйа
Кыһынын, кэлбэккэ, Дьиэбиттэн тэйэбин, Тыал, тымныы диэбэккэ, Тыа быыһын кэтэбин, Тайҕанан, хайанан, Тайылҕан дайдынан Эҥсиллэн тиийэбин, Элбэххэ тиксэбин. Күннүк Уурастыырап
Биһиги Сахабыт сирэ киэҥ даҕаны: хайдах курдук үтүө сыһыылар, алаастар, өрүстэр баалларый. Уонна маннык түҥкэтэх тайҕа сирдэр. А. Фёдоров
2. эргэр. Көмүс хостуур бириискэлэр (үксүгэр Бодойбо бириискэтин ааттыыллара). ☉ Золотые прииски (в основном Бодойбинские)
Тайҕа таһаҕасчытын үлэтэ кытаанах үлэ. Амма Аччыгыйа
Арай кини тайҕаҕа көмүс сиригэр түһэн хааллын? Н. Заболоцкай
Уола бэтэрээ тайҕаҕа ордубут үс аттаах таһаҕаһын үс күнүстээх-түүн оонньоон сүүйтэрэн баран …… үөһээ Тайҕаҕа үлэ көрдөһө бара турбут. Н. Түгүнүүрэп
◊ Тайҕа баһын тайан — ыраах сирдэринэн тэлэһийэ сырыт (хорсун, кыахтаах сырыылаах, эргитиилээх-урбатыылаах былыргы дьон туһунан). ☉ Преодолевать большие расстояния, иметь широкие связи (об удалых, оборотистых людях старого времени)
Үрэх-үрэх баһын үмүрүтэ тардар Үлүскэннээх үптэн, Тайҕа-тайҕа баһын Тайаммахтаан ааһар Талааннаах сырыылан. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Доҕотторо] хата ханнык эрэ тайҕа баһын тайаннаҕа, таллан таас хайалары дабайдаҕа дииллэрэ буолуо. А. Сыромятникова
Аҕалара буоллаҕына үрэх баһын өҥөйбүт, тайҕа баһын тайаммыт киһи эбит. ПЭК ОНЛЯ I
ср. алт. тайга ‘гора, покрытая лесом’, хак. тайҕа ‘тайга’

1. аат.
2. Ат эбэтэр атын көлө икки хаҥас эбэтэр икки уҥа атахтарын хардары-таары тэҥҥэ ылан айаннааһына (маннык ат киһини сахсыйбат, онон айанныырга сынньалаҥ). ☉ Иноходь (способ бега лошади, когда попеременно выносятся вперед то обе правые, то обе левые ноги)
   Кэлин атын дьоруотун Кэлтэй хайҕаан арбаата. Күннүк Уурастыырап
   Оҕус сүрдээх аллаах, ону ааһан дьоруо этэ. И. Никифоров
   Ат биир кэм долгуһутар дьоруотугар бигэтэн, Хардааччы арааһы эргитэ саныыр. С. Никифоров
3. Икки хаҥас эбэтэр икки уҥа атахтарын хардары-таары тэҥҥэ ылан айанныыр ат. ☉ Конь-иноходец
   Долгууса сыарҕалаах дьоруолар Дьоруонан түһэрэн бардылар. С. Данилов
   Оҕонньор уолум сиэр дьоруотун биир-икки күн миинэн бырастыыластын диэбит быһыылааҕа. Ч. Айтматов (тылб.)
4. даҕ. суолт.
5. Икки хаҥас эбэтэр икки уҥа атахтарын хардары-таары тэҥҥэ ылан айанныыр (ат туһунан). ☉ При беге попеременно выносящий то обе правые, то обе левые ноги (о коне)
   Суолга киирбэт дьоруо ат баар үһү (тааб.: тайах мас). Дьоруо ат Тобугунан охсуллар Нуолур солко от Торолуйа үүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ону сэргэ таһаҕасчыт, сүүрүк, сэлиик, дьоруо боруоданы тэнитиэххэ. С. Васильев
6. көсп. Дьоруо ат хамсаныытыгар маарынныыр (түргэн, элэгэлдьигэс, хайбалдьыгас). ☉ Похожий на движения коняиноходца (быстрый, мелькающий, слегка подающийся то в одну, то в другую сторону)
   Кэҕий кэтэх, Дьоруо тобук, Сүүрүк сүһүөх, Үҥкүү өттүк, Битии бэгэччэк диэн кини [куорат кыыһа] буола түстэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Суумка, зонтик туппут, суп-суон, Суһал дьоруо эмээхситтэр. Күннүк Уурастыырап
   Кини [кыыс] дьоруо сотолоро элэгэлдьийэн, уун-утары тиийэн кэлбитигэр, долгуйан хааламмын, хаҥас санныбын хамсатан халбарыйа түһэрбин кытта, кылап гына көрөөт, ааһа көтөн кынталдьыйа турда. П. Аввакумов
   Собо, мунду тойоно Содьоро дьоруо Баһылай. «ХС»
   ♦ Бадьара дьоруо - үҥкүүлээн эрэр курдук түөрт атаҕын киэҥник түөрт аҥыы түһэрэн айанныыр (кэтит түөстээх, самыылаах ат туһунан). ☉ Иноходец, шагающий как бы танцуя, широко и попеременно выставляя ноги вперед (о широкогрудом и широкозадом коне)
   Мааны ыал кыргыттара Бадьара дьоруо аттанан Баран иһэллэрин курдук, Бааралыы үүммүт Маҥан хатыҥ мас аатыран [үүнэн турбутум]. Саха нар. ыр. II
   Мачайар Баһылай биэс мөһөөххө барбатах бадьара дьоруо атын миинэн алааһы хайа хаамтаран тахсар. Саха фольк. Хара элэмэс аты бадьара дьоруонан түһэрэн иһэр салгын харааччы сиэбит сирэйдээх, бытыктаах киһини [саллааттар] бары эндэппэккэ биллилэр. П. Филиппов. Кулун дьоруо - төрүөҕүттэн бэйэтэ дьоруо. ☉ Природный иноходец. Кулун дьоруо атын миинэн нөҥүө алаас сайылыгар аттанна. Уу дьоруо - киһини сахсыйбакка, уу долгунун курдук долгулдьутан айанныыр ат. ☉ Иноходец, идущий не тряся, а мерно покачивая седока
   Уу дьоруо муус маҥан атынан олбуору ортотунан бидилгэхтэтэн Мэхээлэ Суудап кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Төрүөҕүттэн уу дьоруо, кыыс кэрэ аты буланнар, оһуордаахсимэхтээх үрүҥ көмүс ыҥыырдааннар, кыыстарын тыыннаах киһи курдук мииннэрэн, икки өттүттэн өйөөн, Арыылаах арҕаа тамаҕын үстэ эргиппиттэр. Күннүк Уурастыырап
   Өкүүсэ санаатын курдук бастакы ат сиэлинэн-кутуругунан оонньоон, уу дьоруонан түһэ турда. Эрилик Эристиин
   др.-тюрк. йоруҕа