прил. 1. поэтическай; поэтическое произведение поэтическай айымньы; 2. (творческий) поэтическай; поэтическая жилка поэтическай дьоҕур.

м. энтузиазм, өрө көтөҕүллүү; творческий энтузиазм айар энтузиазм; работать с энтузиазмом өрө көтөҕүллүүлээхтик үлэлээ.

с. в разн. знач. көрдөөһүн; творческие искания айар көрдөөһүннэр.

даҕ. Тугу эмэни айарга аналлаах, саҥаны буларга анаммыт. ☉ Творческий. Айар командировка. Айар лаборатория. Айар үлэ
□ Н.А
Некрасов айар талаанын бүтүннүүтүн Ийэ дойду, норуот туһугар сулууспалааһыҥҥа анаабыта. Софр. Данилов
Саамай муҥутаан өрө күүрэн айар үлэҕэ сылдьар киһи өлөрө баар эбит — ынырык суол диэн. Н. Лугинов
Кинилэр сүбэ-ама биэрдилэр уонна инникитин айар үлэлэригэр ситиһиини баҕардылар. «Кыым»

1. көр сатарт
2. көсп. Туох эмэ күүрээнин күүрт, дохсун күүстээ (хол., өйгүн-санааҕын). ☉ Придавать чему-л. необычайную силу, небывалый творческий подъём, вдохновение (напр., мыслям, сознанию)
   Эппит тылбын Этигэн илбистээн, Саҥарбыт саҥабын Сатарар саталаан, Чуораан курдук Чуҥкуначчы чугдаардыҥ! П. Ойуунускай
   Ол саргылаах сарсыҥҥынан санаалары саталыаҕыҥ. Эллэй

аат. Өйүттэн саҥаны булан, оҥорон таһаарааччы; айар үлэһит. ☉ Творец, создатель нового; творческий работник. Саҥаны айааччылар. Ырыаны айааччылар
□ Ити көстө түһэн ааспыт дьикти кэрэ саарыстыба уолун, айааччытын, баһылыгын курдук дьоһуннаахтык туттан Тогойкин бара турда. Амма Аччыгыйа
Аан дойдуга туохтан да ордук сыаналаах диэн киһи, туох баар материальнай баайы, кэрэни айааччы кини буолар. А. Мординов. Суруйааччы айымньытын персонажтарын санаалара-оноолоро, толкуйдара эмиэ айааччы быһыытын-майгытын, сиэрин кытта ыкса сибээстээхтэр. «ХС»
Бу киэһэ ырыаны таптааччылар уонна ырыаны айааччылар икки ардыларыгар олус чугастыы быһыыга-майгыга истиҥ кэпсэтии буолла. «Кыым»

аат. Айымньыны, кэпсэтиини атын омук тылынан биэрии. ☉ Перевод
[Евгений Онегин] арамаан бастакы баһын тылбааһа аан бастаан 1948 сыллаахха «Хотугу сулус» альманахха бэчээттэммитэ. Софр. Данилов
Кыһыллар истэригэр биир сахалыы билэр саха нууччата баар буолан тылбааһынан кэпсэппит. Эрилик Эристиин
Норуоттар култуурунай сибээстэһиилэригэр тылбаас оруола олус улахан. «ХС»
◊ Көҥүл тылбаас — айымньы ис хоһоонун бары ымпыгар-чымпыгар кыһаммакка, этиитин тутулун үтүгүннэрэ сатаабакка оҥоһуллар тылбаас. ☉ Свободный, вольный перевод. В. Державин тылбааһа — көҥүл тылбаас. Поэтическай тылбаас — уус-уран тылбаас (үксүгэр хоһоонунан бэриллэр). ☉ Художественный, творческий перевод (преим. стихотворный). Олоҥхо поэтическай тылбааһа
□ Поэтическай тылбаас ускуустубата сүрдээх мындыр уонна чэпчэкитэ суох үлэ. В. Чиряев. Сирэй тылбаас — тылын тылыгар түһэрэр, этии тутулун үкчү үтүгүннэрэн оҥоһуллар тылбаас. ☉ Перевод, сделанный слово в слово, дословный, буквальный, подстрочный перевод. Сирэй тылбаас үксүн научнай үлэҕэ туһаныллар. Тылбаас тылдьыта — биир омук тылын атын омук тылынан биэрэр тылдьыт. ☉ Переводной словарь. Сахалыыттан нууччалыы тылбаас тылдьыта
□ Тылбаас тылдьыттара омук тылын үөрэтэргэ, омуктуу суруллубут үлэлэри, айымньылары ааҕарга, тылбаастыырга …… улахан наадалаахтар. АПС СТЛ
ср. тюрк. тилмач, тилмаш ‘переводчик’

несов. что 1. (тушить) умуруор; гасить свет уоту умуруор; 2. перен. (подавлять, заглушать) тууй, хааччахтаа; гасить творческие порывы айар дьулууру тууй; 3. (погашать) сап, төлөө, дьиҥэ суох оҥор; гасить долги иэскин сап, иэскин төлөөн бүтэр; гасить почтовую марку почта маарка-тын дьиҥэ суох оҥор; # гасить известь ис-пиэскэни (ууга) суурай.

1. даҕ.
2. Өрө күүрүүлээх, айар хабааннаах, айар күүрүүлээх. ☉ Вдохновенный, творческий
   Күһүөрү сайыҥҥы хартыына Айыылаах үлэ баар, бу манна Алтан от, мүөттээх от үрдүгэр Аар тойон ыҥырыа эргийэр. С. Данилов
3. эргэр. Үөһэттэн, үрдүк айыылартан айдарбыт. ☉ Сотворенный, созданный, получивший жизнь (от верхних всесильных божеств)
   Үрдүк Айыы таҥараттан айыылаах. ПЭК СЯЯ
   Үрдүк айыылаах Үүт бүлтэһэ, Үрүҥ оппуоха буолан Өтөн киирэн, үтүмэн буор үллүккүн Үрдэппитэ эбитэ буолуо [Сир тымырын уута]. С. Васильев
   △ Айыыны, буруйу оҥорбут, айыыга киирбит; буруйдаах. ☉ Грешник, греховный; виновный, преступный
   Сүтүктээх сүүс айыылаах (өс хоһ.). Айыылаах дууһа өлбөт диэн кырдьык ээ, бадаҕа. Н. Неустроев
   Туох диэн бэйэм айыылаах дууһабын эн иннигэр аһан, эйигин астыннарыахпын билбэппин. И. Федосеев
4. аат суолт. Айыыны оҥорбут киһи; буруйу оҥорбут, буруйдаах киһи. ☉ Грешник; виновник, преступник
   Чуучугуруур туус тумус тыаһа Чупчуруйан чуубурҕаата. Биир халыҥ айыылааҕы Мэҥиэстэр бэлэс бэлэм буолла. П. Ойуунускай
   [Даайыс:] Ханна да ыраах сылдьыбатым, туох да айыылааҕы, сааттааҕы оҥорботум. А. Софронов
   Тойонуом, тоҕо ыҥырдыҥ? Биһиги туох да айыылаахпытын билбэппит. И. Гоголев
   ♦ Хараҥа айыылаах — олус ыар, ынырык буруйу оҥорбут. ☉ Совершивший тяжкое преступление
   «Халыҥ буруйдаах, хараҥа айыылаах эмээхсин олоробун», — диэн баран, хараҕын уута иҥин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ. Ньургун Боотур
   Суут-сокуон билигин да баар! Киһини өлөрбүт хараҥа айыылааҕы билигин да сөптөөх сирин буллараллар. И. Гоголев
   ◊ Үтүө айыылаах (буоллар) — киһилии киһи, тэрилтэ эҥин (итинник буолуо суох этэ диэн хомуруйан этии). ☉ Добросовестный, порядочный человек (так не поступает — осуждение дурного поступка кого-л.); добротное, крепкое хозяйство, предприятие
   Дьэ, үчүгэй сордоохтор ээ, күн-түүн таҥнары түһэн иһэр буоллахтара үһү, үтүө айыылаахтара буоллар, сайдан, эбиллэн иһиэхтэрэ этэ. Суорун Омоллоон
   Үтүө айыылаах дьиэтигэр — уотугар, кэргэнигэр, оҕотугар тиийиэ этэ. «ХС»
   Үтүө айыылаах холкуостар, үчүгэйдик үлэлээн, хаһыатынан хайҕаналлар. Оттон мин холкуоспар баччааҥҥа диэри оҕуруоттарын олордуутун бүтэрэ иликтэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Доропуун оҕонньор сааһын эбиммэт, көҕүрэтиммэт даҕаны үтүө айыылаах эбиэн кэриэтэ, хата, көҕүрэтиниэ эбит. Н. Заболоцкай