уст. тигр.

м. ягуар, чуоҕурдаах тигр.

прил. тигр; тигровая шкура тигр тириитэ. тикать несов. (о часах) тыһырҕаа. тина ж. ньамах, дьэбэрэ. тинистый прил. ньамахтаах, дьэбэрэлээх (хол. күөл).

несов. 1. чем и без доп., разг. (развлекаться) саатаа, көрчүй; 2. над кем-чем (издеваться) элэк оҥоһун, хаадьылаа. тёща ж. ийэ кылын. тигр м. тигр, баабыр.

аат. Индияҕа, Азия сороҕор үөскүүр хараҥа кугас курдуу дьураалардаах араҕас кылгас түүлээх саамай улахан куоскатыҥы адьырҕа. ☉ Тигр
Эмискэ иһирик ойууртан тиигир сулбу ойон таҕыста. ПНЕ СТ
Тиигир кинини саба харбаан ылбыт уонна ырдьыгыныы-ырдьыгыныы кумалаан барбыт. Көрбүттэрэ, бургунас ынах саҕа сүүнэ улахан куоска курдук кыыл эбит. «ББ»

туохт.
1. Аччаа, кыччаа (көрүҥүнэн). ☉ Уменьшаться (в размере), обмельчать (по размерам)
Кинилэр [сулустар] биһиги сирбититтэн олус ыраах буоланнар, ити курдук кыратыйан көстөллөр үһү. Н. Якутскай
Тигр чарчаччы хатан, наһаа кыратыйбыкка дылы, тыыннааҕар кини обургу өрө кытарыҥнаан түһэн, итинник буолбатах курдуга. Л. Попов
Табаһыт эрэ барыта табабыт кыратыйда диэн уос номоҕо оҥостор буолбут эбит. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Кыра курдук буол, санан (сүргүн баттатан, чычааран). ☉ Ощущать себя ничтожным, незначительным (напр., перед силой слова)
Суруйа олорон сороҕор бэйэм куйахам күүрэр, этим атыйар буолара. Онно мин тыл күүһүттэн чаҕыйа, кыратыйа санаабытым. Суорун Омоллоон

саҥа алл.
1. Саарбаҕалааһыны, мунаарыыны, ааспыты өйдүү сатааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает сомнение, неуверенность, вспоминание чего-л. — Чэ, оччоҕо бэйэҕэр хаһаана сылдьыбыт саппаас биричиинэбин этэбин
— Чэ, түргэнник. — Бээ, этиэх баҕайым дуу, этимиэх баҕайым дуу? Н. Лугинов
«Бу фельетону суруйууга Ыларов кыттыгастааҕа буолуо дуо? Бээ, итини хайдах гынан билэбиний?» — диэн буикулунна. Р. Баҕатаайыскай
2. Ханнык эмэ дьайыыны тохтотууну эбэтэр тохтото түһүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает побуждение прекратить или приостановить действие
«Кууһума, бээ, тохтоо эрэ... Атаһыҥ мин кэлэн олоробун ээ», — диэтэ Силип оргууй аҕай. Күннүк Уурастыырап
Тыл-өс кэмчи киһитигэр, бээ, көрдөһөр да эмиэ сатабылы эрэйэр. Н. Лугинов
Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В. Гаврильева
3. Сааныыны, сэрэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает угрозу, предупреждение
Бээ, мөккүһэн эр, ким буолар кыайыылаах... Миигин эн билбэккин быһыылаах — Кимтэн кииннээхпин, хантан хааннаахпын, Кыыл ыраахтааҕыта тигр диэн таайдаахпын?! Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Биир кэлимсэ буола холбос. ☉ Соединяться, сливаться, образуя одно целое
Үлэ ньиргиэрэ айылҕа сааскы кэрэ тыаһын-ууһун кытта дьүөрэлэһэ силлиһэр. А. Фёдоров
Хомо үрэҕи кытта силлиһэр сиригэр араас балык тахсааччы. «ББ»
Ардыгар Тигр уонна Евфрат силлиһиэхтэригэр диэри киэҥник халаанныыллара. КФП БАаДИ
2. Ыпсыс, ыпсыһа холбос. ☉ Плотно соединяться, смыкаться
Халлаан таҥнары иэҕиллэн, өрүһү кытта силлиһэр дьирбиитэ күлүмүрдүү дьиримниир. А. Фёдоров
Баһа-атаҕа биллибэт баай хара тыа тунаҕынан күдээрийэн саҕаҕы кытта силлиһэр. И. Данилов
[Сылайан] олорон эрэ хараҕыҥ силлиһэн, нухарыйан бараҕын. Н. Кондаков
◊ Силлиспит <олохтоох> тыл тыл. үөр. — икки тыл дорҕооннорун састааба биир тыл буолардыы уларыйан силбэспититтэн үөскээбит тыл. ☉ Слитное слово
Саха тылыгар литературнай нуормаҕа киирбит силлиспит тыллар син бааллар. ВМС СДО
Силлиспит эбэтэр силлиспит олохтоох тыллар диэн тиэрмин балачча өртөн туттуллар. ПНЕ СТ

1. аат.
2. эргэр. Үүтүнэн иитиллээччилэргэ киирэр бөдөҥ сиэмэх кыыл. ☉ Тигр
   Баабырдар, модьугулар, хахханнар, түлүрбэхтэр – бары түүн утуйбаттар. Н. Якутскай
   Баппаҕайын быһа хаптарбыт баабыр ордук сэрэхтээх буолар. А. Федоров. Бу түүн Доодоҥ утуйбакка, Бааһырбыт баабыр курдук, Сири кырбыыр, өрө мөхсөр, Бөҕөстөрүн сынньар, мөҕөр. М. Ефимов
3. көсп., поэт. Адьырҕа, сиэмэх. ☉ Хищник
   Бу дьолу күдэҥҥэ көтүтээри, Арҕааттан анысхан аҥыйда: Киирдилэр – эппитин сэймэктээри, Фашистар – хаанымсах баабырдар. Эллэй
   Киһи диэн көр оннук уустук, Таайыллан биэрбэтэх таабырын. Көрөҕүн кини арыт намчытын оҕолуу, Арыт харса суоҕун, баабырын. М. Тимофеев
4. даҕ. суолт. Күүстээх, модун, сүҥкэн. ☉ Сильный, могучий, огромный
   Орто дойду сылгытын Иэйэхситэ Үүт Дьөһөгөй айыы Моонньохтоох тойон баабыр сэргэлээх Симэхтээх көмүстээх Сири иһиттээх. Саха фольк. Баабый дохсун илиилээхтэр, Баабыр хара ытыстаахтар, Баллырҕаччы балталааҥ. П. Ойуунускай
   ср. тюрк. бабр, бэбр ‘леопард, пантера’
   ◊ Баабыр кыыл – баабыр диэн курдук
   Баабыр кыыл биир киһини харбаан ылан өрө илгэн кэбиспитэ, киһи көстүбэт буолуор диэри үөһэ кыырайан тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
   Кырата буоллаҕына, баабыр кыыл суолун көрөөрү одуулаһабын. Н. Якутскай
   Хаһан эрэ Хахай тойон Бастыҥ солбуйааччыта Бадаайы тыҥырах Баабыр кыыл Баһылык буолбут. Күн Дьирибинэ
   Хахай кыылтан хааннаахпын, Баабыр кыыл балтынабын, Куоска абаҕата буолабын, Куһаҕан булчуттан куотабын. Болот Боотур

аат.
1. анат. Киһи уонна сис тоноҕостоох харамайдар ииктэрэ үөскүүр уорганнара. ☉ Почки (орган у человека и позвоночных). Бүөр сыата. Бүөр соркуойа
□ Туох туһуттан Икки үллэр бүөрбүн Иэним этэ көстүөр дылы Кутаа уот тыыҥҥынан Кубарыччы салаттыҥ? П. Ойуунускай
Бу киэһэ Силтэһиннээххэ улахан үөрүү буолла: аҕалара былах сохсолорун кэрийэн, икки бүтэй бүөрдээх куруҥ куобаҕын аҕалбыта. Күннүк Уурастыырап
Баҕа таһаарар уорганнарын этин-сиинин көҥдөйүгэр тоноҕоһун икки өттүнэн сытар ньолбуһах бүөрдэрэ буолаллар. ББЕ З
2. көсп. Улахан күөлгэ эбэтэр үрэххэ кэккэлэһэ сытар кыра күөл. ☉ Меньшее из двух близлежащих озер или озеро, расположенное недалеко от реки (но не старица)
«Бэдээйи» мындаархай көхсүгэр Сүүһүнэн сүөһүлэр туолбуттар, Хотугу улахан бүөрүгэр Уонунан бэт дьиэлэр турбуттар. Эрилик Эристиин
Күөл соҕуруу бүөрүнэн наһаа дьаратыйда, быйыл сайын сыыс оттонно. Болот Боотур
Үрэх бүөрүн кэтэх өттө лаглаҕар лабаалаах хойуу хатыҥ мастар былыргы хотун дьахталлар хаамсан хотолдьуһан иһэллэрин курдук, налыһан, намылыһан, тураллар. В. Протодьяконов
3. биол. Үүнээйи сибэккитин, сэбирдэҕин, үнүгэһин үөскэҕэ. ☉ Почка (зачаток цветка, листка или побега)
Эмис буорга түһэн тиллэр төрөл көмүс сиэмэ. Ыраас, сырдык ача үүнэр, атар лабаа бүөрэ. С. Данилов
Хамныы-хамныы хатыҥ бүөрэ тыыннаах курдук тыллара, сүүтүк саҕа сибэккигэ мүөччүт түһэн ааһара. «ХС»
4. эргэр. Араас тимир, алтан киэргэллэр (үксүгэр ойуун таҥаһын кыаһаанын туһунан). ☉ Различные металлические украшения — подвески (обычно о подвесках шаманского костюма).
5. көсп. Туох эмэ тутуу, тэрил, массыына ойоҕоһун ортото. ☉ Середина боковой стороны чего-л.
Фашист буомбаһытын икки үллэр бүөрүттэн кып-кыһыл уоттар дьааттаах тыл курдук чороҥолостулар. Амма Аччыгыйа
Бүөрдэрин ортотунан, бүүчээн хараҕын курдук, мууһунан чаҥкыччы көрбүт түннүктэрдээх, буор сыбахтаах икки балаҕан самнаһан тураллар. Болот Боотур
Биирдэ көрбүтэ, иккис «тигр» эргиллээри гынан эрэр эбит, Гавриил ону үллэр бүөрүн көрөн баран эмиэ тардан кэбиһэр. А. Данилов
тюрк. бөгөр, бөйөр, бөйүр, п.-монг. бегери
◊ Балык бүөрэ — ойуун кумутун киэргэлэ: 65 см туоралаах алтан төгүрүк. Чуолҕаннар (көр) икки ардыларынан санныга тигиллэр. ☉ Медный кружок 65 см в диаметре, подвешиваемый к плечу шаманского костюма
Бүөр баттан көр өттүк баттан. [Эписиэр:] Били таһырдьа өлбүт абааһылары бу дьиэҕэ хомуйан киллэриҥ эрэ! [Бэйэтэ бүөр баттанан баран табаҕын тарда турда]. Күндэ
«Киһи үтүөтүн-өҥөтүн сиргэ-буорга тэпсибэт дьоммут», — диэбитэ Бүөтчээн, бүөр баттанан олорон. Н. Босиков. Бүөр быччархайа анат. — киһи уонна тоноҕостоох харамайдар эндокриннай тиһиктэрин бүөр үөһээ өттүгэр баар быччархайа. ☉ Надпочечники. Антонов бүөрүн быччархайа ыалдьар. Бүөр лахаана анат. — бүөр чааһа, онно иик мунньуллар уонна бүөр тэһиинэ саҕаланар. ☉ Почечная лоханка. Кини бүөрүн лахаана тымныйбыт. Бүөр тэһиинэ анат. — бүөр лахааныгар мунньуллубут иик хабахха түһэр сүмэтэ. ☉ Мочеточник. Кини бүөрүн тэһиинин таас бүөлээн эрэйдэммит. Кулан бүөр — ойуун таҥаһын көхсүгэр тигиллэр төгүрүк киэргэл. ☉ Круглая подвеска на спине шаманского костюма. Тэргэн бүөрэ — ойуун кумутун киэргэлэ: икки алтан төгүрүк, бүөр туһунан тигиллэр. ☉ Два медных кружка, подвешиваемых на талии шаманского костюма.