тиир I хай. аата. Тириини тиирии

I
туохт.
1. Тугу эмэ (хол., тириини таҥастыырга) тэнитэр сыалтан анал халыыпка, киэпкэ уган иэнин тэнит, киэптээ. ☉ Расширить, растянуть что-л. (напр., невыделанную кожу), натянув на какую-л. форму
[Мааппыйдаах] үүтээннэригэр кэлэн, бултаабыт тииҥнэрин сүлэн, тириилэрин тиирэн, субалаан, ыраастаатылар. П. Аввакумов
Түүлээх тириитин тиирэргэ туттуллар киэп хас да көрүҥэ баар. Булчуттарга к.
2. Тугу эмэ (хол., балаакканы, тордоҕу) туруор, тарт. ☉ Разбить, поставить (палатку)
Байбаллыын балаакканы тиирэр ураҕастары быстылар. В. Миронов
Бэлэм атахха балааккаларын көрүөх бэтэрээ өттүгэр тиирбиттэрэ. И. Федосеев
Ийэм …… тордох тиирэр мастары хомуйан кэлгийтэлээтэ. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Тугу эмэ (хол., быаны, саламаны уо. д. а.) тарт, ыйаа. ☉ Натягивать, развешивать (верёвку, салама). [Уһуктаах Сэмэн] Салама тардан, Тиһэх тиирэн, Аар баҕах анньан, Үс күлүккэр үҥэр. Саха сэһ
1977
Тоҕус тоҕойдоох сэлэни тиирбиттэр, тоҕус уон чуоҕур маҥан кулуннарын чуоҕуппуттар. ПЭК ОНЛЯ II
Тоҕой сэлэ тиирэммит, Торҕо түптэ иитэммит …… Тунал күммүт ыһыаҕын Туругурдан ыһыаҕыҥ. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк. кер, кирг. кэр, туркм. гермек ‘растягивать, натягивать; распяливать; вешать’
II
аат. Сыал ытарга үөрэнэр, күрэхтэһэр анал оҥоһуулаах сир, дьиэ. ☉ Тир. Тииргэ киирэн сыал ыттылар
□ Бириискэ ытар киһиэхэ тиири тутааччы сааны тоһоҕо курдугунан иитэн биэрэр уонна диискэни күөрчэх ытыгын курдук күүскэ эргитэ тардар. Н. Якутскай
Оскуола таһыгар тимир буочукалары иһэрдэн, ситимнээн аналлаах тиир оҥостуммуттар. «Кыым»

натягивать, растягивать что-л.; саһыл тириитин тиир = растянуть лисью шкурку (при обработке); киэпкэ тиир = натягивать что-л. на какую-л. форму (напр. изделие при шитье, вышивании); тиирэ кэт = натянуть на себя очень тесную одежду # испин тиирэ тэптэ разг. у меня вспучило живот (от недоброкачественной пищи).

v. to pull