сыһ.
1. Киэптиир, тэнитэр, кэҥэтэр курдук (хол., тириини хатар). ☉ Так, чтобы растянулось, расширилось (напр., выделывать кожу)
Тириини сүлэн баран киэпкэ тиирэ тардан хатарыллар. ДьСИи
2. Тугу эмэ бүтүннүү, тилэри бүрүйэр, бүөлүүр, сабар, хаххалыыр гына. ☉ Так, чтобы полностью накрыло большое пространство (натянуть, растянуть что-л.)
Соҕуруу диэки көрдөххө, үтүө дойду урсуна, көнньүөс торҕону тиирэ тарпыт курдук, күөх унаар буолан күдэриктэнэн түһэн бара турар. Күннүк Уурастыырап
Илинтэн арҕаа Сибииргэ тиирэ тэлгэнэ сытар …… Күөх муора көбүөр. П. Тобуруокап
Лүҥкүр былыт халлааны тиирэ бүрүйэн турар. Н. Якутскай
◊ Тиирэ кэт — кыараҕас, кыра таҥаһы тобус-толорутук киэптии, тилэри кэт. ☉ Натянуть на себя очень тесную одежду
Бирээскилээх быалардаах этэрбэсчээн таҥаһын Тиирэ кэтэн кэбиспит. С. Зверев
Маайкатын тиирэ кэтэн, Олорор киһи буулаҕата, Үскэл бэйэтэ киппэллэн. Р. Баҕатаайыскай
Отчутов …… киитэлин тиирэ кэтэн баран, бары тимэхтэрин тимэхтэммитэ. «ХС»

I
туохт.
1. Тугу эмэ (хол., тириини таҥастыырга) тэнитэр сыалтан анал халыыпка, киэпкэ уган иэнин тэнит, киэптээ. ☉ Расширить, растянуть что-л. (напр., невыделанную кожу), натянув на какую-л. форму
[Мааппыйдаах] үүтээннэригэр кэлэн, бултаабыт тииҥнэрин сүлэн, тириилэрин тиирэн, субалаан, ыраастаатылар. П. Аввакумов
Түүлээх тириитин тиирэргэ туттуллар киэп хас да көрүҥэ баар. Булчуттарга к.
2. Тугу эмэ (хол., балаакканы, тордоҕу) туруор, тарт. ☉ Разбить, поставить (палатку)
Байбаллыын балаакканы тиирэр ураҕастары быстылар. В. Миронов
Бэлэм атахха балааккаларын көрүөх бэтэрээ өттүгэр тиирбиттэрэ. И. Федосеев
Ийэм …… тордох тиирэр мастары хомуйан кэлгийтэлээтэ. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Тугу эмэ (хол., быаны, саламаны уо. д. а.) тарт, ыйаа. ☉ Натягивать, развешивать (верёвку, салама). [Уһуктаах Сэмэн] Салама тардан, Тиһэх тиирэн, Аар баҕах анньан, Үс күлүккэр үҥэр. Саха сэһ
1977
Тоҕус тоҕойдоох сэлэни тиирбиттэр, тоҕус уон чуоҕур маҥан кулуннарын чуоҕуппуттар. ПЭК ОНЛЯ II
Тоҕой сэлэ тиирэммит, Торҕо түптэ иитэммит …… Тунал күммүт ыһыаҕын Туругурдан ыһыаҕыҥ. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк. кер, кирг. кэр, туркм. гермек ‘растягивать, натягивать; распяливать; вешать’
II
аат. Сыал ытарга үөрэнэр, күрэхтэһэр анал оҥоһуулаах сир, дьиэ. ☉ Тир. Тииргэ киирэн сыал ыттылар
□ Бириискэ ытар киһиэхэ тиири тутааччы сааны тоһоҕо курдугунан иитэн биэрэр уонна диискэни күөрчэх ытыгын курдук күүскэ эргитэ тардар. Н. Якутскай
Оскуола таһыгар тимир буочукалары иһэрдэн, ситимнээн аналлаах тиир оҥостуммуттар. «Кыым»

натягивать, растягивать что-л.; саһыл тириитин тиир = растянуть лисью шкурку (при обработке); киэпкэ тиир = натягивать что-л. на какую-л. форму (напр. изделие при шитье, вышивании); тиирэ кэт = натянуть на себя очень тесную одежду # испин тиирэ тэптэ разг. у меня вспучило живот (от недоброкачественной пищи).

v. to pull