туохт. Суобастаах буол. ☉ Иметь совесть
Ким үлэлиин доҕордоспут Сырдык, ыраас суобастанар. И. Гоголев
Соллоҥноох сур бөрө Суобаһа суобастанна, Салыҥнаах сал сордоҥ Салахайа тириилэннэ. С. Васильев

туохт., кэпс. Эмиийиҥ томтойо улаат (кыыс оҕо эт тутан ситэр кэмигэр). ☉ Выдаваться вперёд, выпячиваться, наливаться (по достижении зрелого возраста — о женской груди)
Лоокууту көрө-көрө сиһин этэ сиппит, буутун этэ муҥутаабыт, толору түөстэммит кыыс оҕо имин хаана оонньуура. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Дуомуна] томтоҕор үрдүк түөстэммитэ, үтүөкэн таһааламмыта. Л. Попов
♦ <Хатырык тириилэн,> этирик түөстэн — ким, туох эмэ батталыгар олор. ☉ Находиться под гнётом когочего-л.
Кини ырыатыгар хараҥа батталга хам кэлгиллэн, хатырык тириилэнэн, этирик түөстэнэн сылдьыбыттара субу баар курдук көстүтэлээн ааста. Эрилик Эристиин
Сынньыллартаһыллар бөҕөлөртөн этирик түөстэммитим, чэрдээх илиилэммитим. Дьүөгэ Ааныстыырап

имит диэнтэн атын
туһ. Дьахталлар сукуна курдук сымната имитиллибит таба тириититтэн кырыйан ичигэс таҥаһы тигэллэр. Н. Якутскай
Сырдьыгынас алаадьылаах Сылаас чэйи сыпсырытан, Имитиллэн бүтэ илик Икки куобах тириилэнэн, Атын ыалга ааспыта... Күннүк Уурастыырап
Имитиллибит ньирэй тириитэ сутуруотун оннугар Тыаһыт Бииктэр бэлэхтээбит билиис ыстааннаах, даба ырбаахылаах. Л. Попов

туохт., кэпс. Туохха эмэ, тугу эмэ оҥорорго бэлэмнэн, уһулун, үөрэн. ☉ Быть специально подготовленным к совершению чего-л., обученным чему-л.
Халыҥ тириилэммит бүрүкүрээттэр биитэр үҥсүүгэ-харсыыга куоһаммыт холуннарааччылар курдук буолбат. Далан
Киһи куйахата күүрүөх тылын этэргэ үчүгэйдик да куоһаммыт оҕо. Эрилик Эристиин

1. аат.
2. Мутукчалаах мас умнаһын, лабааларын таһа, хаҕа. ☉ Наружный покров ствола, стебля хвойных деревьев, древесная кора
   Бэс ыйыгар эр дьон тыаҕа тахсаннар, куруҥ маһы кэрдэллэр, кыһын оттуллуохтаах үөл мастары моойдууллар, хатырык хастыыллар. И. Аргунов
   Биһиги эрабыт бастакы үйэтигэр кытайдар кумааҕыны айбыттара; кумааҕыны өрбөхтөн, хатырыктан уонна бамбуктан оҥороллоро. КФП БАаДИ
   Мас хатырыгыттан ревматизмы, моҕой тигиитин утары эмтэри оҥороллор, бытарытыллыбыт хатырыгы бааска куталлар. ДьДьДь
3. Балык этин бүтүннүү сабар, бытархай төгүрүктүҥү сыстыһа сытар чараас кытаанах хаҕа. ☉ Чешуя
   Сыгынньах харытыгар собо хатырыга килбэчийэр. И. Гоголев
   Кыаһай оҕонньор балыгын солуурга буһара уурбута, тыыннаах соболор хатырыктара дьуккуруйбут ыарыытыгар мөхсөннөр, уот өһүөр дылы ууну чалбааттаан кэбистилэр. Эрилик Эристиин
   Балык улаатан истэҕин аайы хатырыктара эмиэ улааталлар, онон кинилэринэн көрөн балык сааһын быһаарыахха сөп. ББЕ З
4. даҕ. суолт. Мас хатырыгынан оҥоһуллубут, бүрүллүбүт. ☉ Сделанный из древесной коры, покрытый ею. Хатырык ураһа
   □ Тиийэн көрбүтүм — оҕонньорум хатырык отуутун онно эрэ харааран хаалбыт. Н. Неустроев
   Самнайбыт хатырык хоспох аттыгар, аҕата балыктаан кэлэрин кэтэһэн, …… аҕыстаах уол Уоһук олорор. Н. Якутскай
   Биһиги үгэхпитигэр баар үүт уурар умуһах икки хатырык сабыылаах этэ. Н. Босиков
   ♦ Көмүс хатырыктаах көр көмүс II
   Сахам сирин мин таптаан ыллыыбын: Көмүс хатырыктааҕы үөрдүүрүн, Уоттаах саһылынан далбаатыырын, Кыһыл көмүһүнэн күлүмнүүрүн. П. Тулааһынап
   Уһун оттоох дагдаҥнас кутанан тулаламмыт уһун күөл килэгир таас ньуурун ахса биллибэт көмүс хатырыктаахтарынан дьирибинэтэ оонньотон ньолбоорор. П. Аввакумов
   Мас хатырыгын курдук көр мас. Ойоҕоскор хатырыкта угун көр ойоҕос. «Бука сарсын ойоҕоскутугар хатырык угуннаххытына сатанара буолуо», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин хаадьы-күлүү аҥаардаах сэрэтэлээтэ. Н. Босиков
   <Хатырык тириилэн,> этирик түөстэн көр түөс II. Кини ырыатыгар Өргөннөөх кыра-дьадаҥы дьонноро устан ааспыт урукку бириэмэҕэ …… хараҥа батталга хам тэпсиллэн хатыҥыр бэйэлэнэн, хатырык тириилэнэн, этирик түөстэнэн, чэрдээх илиилэнэн …… сылдьыбыттара …… ахтыллан, субу баар курдук көстүтэлээн ааста. Эрилик Эристиин. Хатырык угун — ойоҕоскор хатырыкта угун диэн курдук (көр ойоҕос). Бүөччэ …… үчүгэйдик хоонньугар хатырыкта уктан баран кэлэ оҕустун, баҕар, декаҥҥа киирэрбитин баттаһыахпыт. Суол т.
   ◊ Хатырык (таҥалай) куйах көр куйах
   Модьу киһиэхэ хатырык куйах кэтэрдэллэр эбит. Мөлтөх киһиэхэ тирэх куйах. Саха сэһ. I. Хатырыкхомурдуоһа (үөнэ) көр хатырыксыт
   др.-тюрк., тюрк. хадыз, казырык

туохт.
1. Уҥуохтарыҥ кытаатан, улаат (оҕону этэргэ). ☉ Окрепнуть в костях (о ребёнке)
Оҕолорум! Оҕолорум... Уҥуохтана илик Оччугуй оҕолорум! Кыната суох, мэник Кыра чыычаахтарым! М. Тимофеев
△ Улаат, сайын (ийэ иһинээҕи оҕону этэргэ). ☉ Зарождаться, развиваться (о зародыше)
[Акыым:] Уу, тукаам, ойохтоммут-ойохтоммут, оҕото уҥуохтаммыт. Суорун Омоллоон
2. Уҥуох курдук кытаат, мастый (үүнээйи туһунан). ☉ Грубеть, твердеть (о растениях). От уҥуохтаммыт
3. көсп., түөлбэ. Тугу эмэ оҥороору санан, сорун (үксүгэр буолб. ф-ҕа). ☉ Принимать решение, решаться сделать что-л. Ойох-эр буолтара сыл кэриҥэ буолбут дьон маҥнайгы этиһиилэрэ өссө сэтэрэн тахсыаҕын, эр киһи уҥуохтаммат буолан, тохтоотулар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Дьаныһан эппитим буоллар, ылыннарыа эбиппин, ону бэйэм уҥуохтамматым. СГФ СКТ
♦ Тостубат уҥуохтан фольк. — күүстээх, кыахтаах буол. ☉ Делаться физически крепким, сильным, окрепнуть
Тостубат уҥуохтанан, Тохтубат хааннанан, Үөһэнэн-алларанан Үтүөнү-мөкүнү Үөрэҕэстии оонньоохтоор. П. Ойуунускай
Хайдыбат бөҕө Халыҥ тириилэммит, Тостубат бөҕө Суон уҥуохтаммыт. Нор. ырыаһ. Тыла уҥуохтана илик көр тыл II. Сиэним тыла уҥуохтана илик. Уҥуохтаммакка (уҥуоҕа суох) үлэлиир кэпс. — баҕарбат буолабуола үлэлиир. ☉ Работать без желания. Куйаас күҥҥэ оҕолор оҕуруокка уҥуоҕа суох үлэлииллэр