1) уст. стрела с наконечником, боевая стрела; кустук курдук куоһан = фольк. уподобиться боевой стреле (быть совершенно готовым, напр. к походу, к бою); 2) радуга; кустук түһүүтэ появление радуги.

аат.
1. Ардах кэнниттэн халлааҥҥа көстөр араас өҥнөөх дугалыы быһыылаах сурааһын (күн сардаҥалара ардах таммахтарыттан тэйэриттэн үөскүүр). ☉ Радуга. Ахсым уоҕа ахсаан, Ардах ааһан, астан, Курдуу, курбуу курдук, Кустук тыкта тахсан. Күннүк Уурастыырап
Тугунан эрэ Ол сырдык кустук Эн ааккын, Эйигин, Санатар курдук. С. Данилов
2. эргэр. Үс муннуктуу быһыылаах сэриилэһэр ох төбөтө. ☉ Боевая стрела или наконечник стрелы (преим. треугольной ф.)
Убайа Биттэх ойуун көрдөҕүнэ: Соххор Дуурай түөһүттэн ох кустуктара быга сылдьаллар үһү. Саха сэһ. I. [Чурум Чурумчуку] Кустук оҕунан ону [кукаакыны] Ытан кууһуннарда. Эллэй
♦ Кустук курдук куоһан (ох курдук оҥоһун) — туохха эмэ (хол., айаҥҥа, сэриигэ) барарга, кыттарга толору бэлэм буол. ☉ Быть совершенно готовым к чему-л. (напр., к походу, бою). Дьэ, мин кустук курдук куоһанан, ох курдук оҥосто кэллим эйиэхэ! Саха фольк. Ох курдук оҥоһун, Кустук курдук куоһан, Тоҕус тоҕойдоох, Толомон маҥан суолу Тобулан көр. П. Ойуунускай
хак. фольк. хоста ‘богатырская стрела, сама разящая врага; железный наконечник стрелы’

сыһ. Туох эмэ кытыытынан эргийэ, тулалыы. ☉ Узкой полосой, каймой вокруг чего-л.
Кытыйаһыт Кыадьаҥныыр оҕонньор оҥорбут …… Кылдьыылыы алтаннаах, Кыһыл удьурҕай кытаҕын аҕалан Кынтаччы ууран кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Күөл тулата кылдьыылыы тоҥмут, ортото сиикэй. Н. Якутскай
Уута оҥойо уолбут күөл бадараанын саҕатыгар тирбэҕэ курдук кылдьыылыы үүммүт оту охсон, хомуйан баран, аҕатыныын дэлби куоһан, сөрүүн бадарааҥҥа олорбуттара. Н. Босиков

хаһыҥыраа диэн курдук
Үрүйэ уҥуоругар аһыы сылдьар хара атыыр дьонтон сиргэнэн, өрө хаһыҥырайа түспүтэ. Ойуку. Дьырыбына Дьырылыатта Кыыс бухатыыр барахсан Ох курдук оҥостон, Кустук курдук куоһанан Холлоҕостоох уотунан Өрө хаһыҥырайа турар. П. Ядрихинскай
Ити икки ардыгар ойууммут ампаары тула сүүрэн хаһыҥырайда. М. Доҕордуурап

I
туохт. Утат, уу иһиэххин баҕар. ☉ Жаждать
Аһыы түс, амсай, көлөнү сатаан көрбөттөр, куоһаан сылдьаахтыыра буолуо, бу Дьөһөгөй сиэнэ! А. Сыромятникова
II
туохт.
1. Суолахтыы, куоһахтыы хас. ☉ Делать желоб, углубление
Маһы куоһаан хорууда оҥор. — Оҕонньор сынньана-сынньана сэргэтин моонньун куоһаата. И. Гоголев
Хамыйах төбөтүн ис өттүн куоһуурга эмиэ сытыы иэт быһаҕынан хаһаллар. ПСН УТС
2. Аллараа өттүнэн кэҥэтэ хас, көй. ☉ Подкапывать, расширяя книзу.
♦ Ох курдук оҥор (оҥоһун), кустук курдук куоһаа (куоһан) — тугу эмэ, кими эмэ туохха эмэ анаан, кичэйэн бэлэмнээ. ☉ Специально отделывать что-л.; подготавливать кого-что-л. для чего-л.. Бу үөһээ халлаан улуустара ох курдук оҥостон, кустук курдук куоһаан түһэрбит сурахтаахтара. Саха фольк. Ох курдук оҥорон, Кустук курдук куоһаан Киллэрбиттэрэ үһү диэн Киҥир-хаҥыр кэпсэтэр этилэр. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. хоҕша ‘шлифовать, сглаживать’ < др.-тюрк. хоҕуш ‘желоб для воды’

аат.
1. Бас тириитэ. ☉ Кожа головы
[Хотугу Хотой:] Киһи кырыйдаҕына куйахата куурар, куйахата куурдаҕына, баттаҕа туртайар, баттаҕа туртайдаҕына, мэйиитэ уостар. Амма Аччыгыйа
Ира уолчаан кыргыылаах, сыгынньах куйахатын сөмүйэтин төбөтүнэн …… ыарыылаах соҕустук тырыыппайдаан ылла. Н. Заболоцкай
Наводчик Вася …… куйахата улаханнык быстыбыт этэ. Н. Кондаков
2. Ас бэлэмнээри түүтүн кэриэрдэн, быһаҕынан кыһыйан ыраастаныллыбыт сүөһү төбөтө, атаҕа. ☉ Опаленные и очищенные от волосяного покрова голова и ноги забитого скота
Дьоллоох Сэмэн муннугар-уоһугар куйаха сыта, түү сыта, сыа сыта сабыта биэртэлиир. П. Ойуунускай
Сотору Ороһуоспа — куйаха, алаадьы сиир дьоро киэһэ чугаһаан иһэр. Амма Аччыгыйа
Үүйэ …… куйаха оргуйан бидилийэ турар чугуунугар туус уонна луук кутта. Л. Попов
♦ Куйахата күүрэр (ытырбахтыыр, үмүрүтэ тутар) — өлөрдүү куттанар, олус күүскэ (уолуйа) куттанар. ☉ соотв. волосы становятся дыбом
Маайа, бу сэһэни истэ олорон, хаста да куйахата ытырбахтаан, этин сааһа аһыллан тымныйталыы сырытта. Н. Якутскай
«Киһи куйахата күүрүөх тылын этэргэ үчүгэйдик да куоһаммыт оҕо», — диэн баран Чымаан кинээс …… бара турда. Эрилик Эристиин
Буулдьалар киһи куйахатын күүрдэр сытыытык иһиирэн кэлэн буору тырыта-хайыта тэбэн бурҕачыҥнаппыттара. Д. Таас
Үрэх диэки өттө эмпэрэ: үрдүк уонна туруору баҕайы, өҥөйөн көрдөххө киһи куйахата күүрэр. И. Данилов
ср. монг. хуйиха, тув. куиха ‘кожа на голове человека’

туохт., тутуу
1. Таҥастаа (үксүгэр тутуу маһын этэргэ). ☉ Подвергать первичной обработке (обычно о строительном лесе), очищать от сучьев, срубать верхушки и т. п. Улуу хара тыаҕа Урут тахсан, Оскуола маһын кэрдэн, Умнаан, суоран күндүлүөх буолла. С. Васильев
Уһук «Дьаарбаҥ» аттыгар, Умайбыт икки дьиэ аттыгар Умнаан, элбэх мас суорулунна, Уон дьиэ акылаата уурулунна. «ХС»
Үс мас бүтэйи оҥорууга маһы кэрдэн, эриэннээн, барытын миэстэтигэр таһан, умнаан оҥоруу элбэх үлэнэн толоруллар. ОМГ ЭСС
2. Туох эмэ оҥоһугу ураннык нарылаачочулаа, тупсаран биэр. ☉ Безукоризненно отделывать, обстругивать, обтачивать какое-л. изделие
Уол киһи Умнаан оҥорбут Оһуор көмүс ыҥыырдаах. Күн Дьирибинэ
Ыстаал куһуогуттан собуокка массыына араас чаастарын, маһы, кумааҕыны уонна да атыны умнаан оҥорор үстүрүмүөннэри оҥоруохха сөп. ПАВ Ф-6
◊ Ох курдук умнаа — ох курдук оҥор (оҥоһун), кустук курдук куоһаа (куоһан) диэн курдук (көр куоһаа II). «Айыы аймахтара, Күн улуустара Кустук курдук куоһаан, Ох курдук умнаан, Айан-кэрдэн түһэрбиттэр үһү», — диэбиттэрэ. Ньургун Боотур
Ох курдук умнуургут эбитэ буоллар, Кийиит курдук Киэргэтэргит эбитэ буоллар Билигин даҕаны Тардыстар талаһаҕыт, Миинэр миҥэҕит буолуом этэ! С. Васильев. «Чэ кыыспытын Ох курдук умнаан, Кустук курдук куоһаан Биэриэххэ дуу, доҕор?» — диэтэ. «ХС»
ср. кирг. сомдо, тув. сомна ‘выделывать болванку, предварительную форму’

аат. Былыр сүнньүнэн сэриигэ, кыргыһыыга туттуллар тимир эбэтэр муос төбөлөөх чаачар саанан ытарга аналлаах кутуругун диэки куорсуннаах тэрил. ☉ В старину: боевая стрела для стрельбы из лука (бывает с железными и костяными наконечниками различных форм, обязательно имеет оперение, чаще всего из гусиных маховых перьев)
Оҕонньор кэһэҕиттэн үс оҕу сулбу тардан таһаарар. Саха фольк. Хоһуун ол турдаҕына эмискэ тулатынааҕы иһийэн турар сарсыардааҥҥы чуумпуга дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, тула өттүттэн ох сыыгынас буола түспүтэ. Далан
Суптурута түһэр чупчурҕан охтортон аһартаан сиирэ-халты түһэртэрэ-түһэртэрэ чурбука үрдүттэн аллара ыстаммыта. «ХС»
♦ Ох курдук оҥоһун, кустук курдук куоһан — туохха эмэ бэрт үчүгэйдик оҥоһун, бэлэмнэн. ☉ Основательно подготовиться к чему-л.
Ох курдук оҥоһун, кустук курдук куоһан, Бэйэ бодоҕун тардын, Тоҕус тоҕойдоох Толомон маҥан суолу Тобулан көр. П. Ойуунускай. Охтооҕор түргэнник — аһара түргэнник, сымсатык, чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр. ☉ Очень быстро, проворно, в одно мгновение (букв. быстрее стрелы [выпущенной из лука])
Тоойуом, эр бэрдэ киһи, охтооҕор түргэнник, түүтээҕэр чэпчэкитик сылдьаҥҥын, Маайыһы чып кистэлэҥинэн ыҥыран киллэр. Амма Аччыгыйа. Охтоохтон охтума, саалаахтан самныма алгыс. — хаһан да хотторума; өстөөҕү кыай. ☉ Не имей поражения; побеждай врага
Охтоохтон охтубатын, саалаахтан самныбатын үтүө бырааппыт Миитэрэй! Амма Аччыгыйа
Уолгун охтоохтон охтума, саалаахтан самныма диэн сахалыы алҕаа. «ХС». Ох тыл- лаах — сытыы тыллаах киһи; сэттээх, кырыыстаах тыллаах киһи. ☉ Тот, у кого острый язык, острослов; тот, у кого злой язык
Ох тыллаах тоҕо туойбут соро дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй
◊ Бүргэс ох эргэр. — тимир куйаҕы дьөлө ытарга аналлаах түөрт кырыылаах бүргэс курдук тимир төбөлөөх ох. ☉ Бронебойная стрела с четырёхгранным шиловидным железным наконечником. Хотугу сахалар уонна тоҥустар бүргэс оҕу сүлүкэчээн диэн ааттыыллара. Быыра ох эргэр. — ачаахтаах төбөлөөх ох. ☉ Стрела с развилкой на наконечнике
Быыра ох курдук Быһый быһыылаах, Көнө уҥуохтаах, Көрсүө быһыылаах. П. Ойуунускай. Бэттиэмэ ох көр бэттиэмэ. Билигин оннооҕор былыргыны билээччи кырдьаҕас кэпсээнньиттэр бэттиэмэ ох кустук охтон туох уратылааҕын аанньа билбэттэр. Дьиэрбэҥ ох эргэр. — оноҕос көрүҥэ. ☉ Разновидность стрелы
Тоҥ харыйа саҕа киһи Дьиэрбэҥ ох курдук Дьирэс гына түстэ. П. Ойуунускай. Иһиирэр (ырыалаах) ох эргэр. — көттөҕүнэ иһиирэр ох. ☉ Стрела-свистунка
Саха сиригэр былыргы үһүйээннэргэ кэпсэнэр иһиирэр ох биирдэ эрэ булуллубута, билигин Тойбохой кыраайы үөрэтэр музейыгар баар. Кустук ох эргэр. — сэбирдэхтиҥи (сороҕор оруомбатыҥы) быһыылаах устатынан үөстээх тимир төбөлөөх ох. ☉ Стрела с листовидным (иногда ромбическим) железным наконечником, по центральной линии которого имеется продольный желобок. Сибиир түүрдэригэр, холобур хакастарга, хоста диэн былыргы сахалар кустук охторугар маарынныыр ох баар буола сылдьыбыт эбит. Маалтаар (моолчоор) ох — маалтаар оноҕос диэн курдук (көр маалтаар I). Маалтаар ох күндү түүлээҕи түүтүн, тириитин буортулаабат гына бултуурга аналлаах, оттон былыр, кыргыс үйэтин саҕана, өстөөҕү маалтаар оҕунан төбөҕө ытан дөйүтэн билиэн ылаллара. Муостаах ох — уостаах ох диэн курдук. Пекарскай бэйэтин тылдьытыгар муостаах оҕу уостаах оххо тэҥнээбит. Ох маһа — оноҕос мас уга (төбөтө уонна куорсуна суох). ☉ Древко стрелы (без наконечника). Билиҥҥи да усулуобуйаҕа ох маһын оҥорор сүрдээх уустук. Ох саа — чаачар саа, кураахтаах саа (оҕунан ытарга аналлаах киристээх, чаачара тиит киилинэн, хатыҥынан хатыыс хабаҕынан силимнэнэн оҥоһуллубут имигэс оҥоһук). ☉ Лук (ручное метательное оружие). Ох саа кириһин иитэргэ күүс буолбакка, анал ньымалар туттуллаллар. Ох төбөтө — ох уһуга (араас быһыылаах тимир, алтан, мас, муос оҥоһук буолар). ☉ Наконечник стрелы (бывает разнообразных форм, изготавливается из различных материалов: железа, меди, дерева, кости или рога). Бааһынаттан боруонсаттан кутуллубут ох төбөтүн булбуттар. Ох тыл — биллэр ааптардаах буолан баран, норуокка киэҥник тарҕанан өс хоһоонун курдук туттуллар буолбут бэргэн этии. ☉ Крылатое выражение, афоризм
Охсуһуу хонуута — мин сүрэҕим, Онно хаһан да уостубат отойун Хомуһуннаах ох тыл абытайа. С. Данилов. Сардаана (сардаан) ох — төбөтө сүгэ курдук лаппаҕар биилээх хаптаҕай төбөлөөх ох. ☉ Стрела с наконечником в виде плоского срезня. Сардаана ох, үөрүйэҕэ суох харахха, уостаах оххо олус маарынныыр. Сулумах ох — оруомбатыҥы быһыылаах хаптаҕай тимир төбөлөөх ох. ☉ Стрела с железным наконечником обыкновенной ромбовидной формы. Сулумах ох икки сүрүн көрүҥнээх. Уостаах ох — сардаана оххо лаппа маарынныыр, ол гынан баран биитэ саҥа үүммүт эбэтэр үүнэн ортолообут ый курдук быһыылаах төбөлөөх ох. ☉ Стрела с железным наконечником в форме месяца, рога которого повёрнуты в сторону полёта стрелы, плоский двурогий срезень.
др.-тюрк. ох, тюрк. ок

куос диэнтэн хай
аата. Күн уота төбө оройугар тыган, куйааһынан сырайбыта, утатан куоһуу буолбута. «ХС»

куоһар 2 диэнтэн тиэт
көрүҥ. Ньургун үөрэн-көтөн, Хотуур суолун куоһарбахтаан, ыстаҥалаан кэбиһэ-кэбиһэ, …… элэстэнэн хаалла. Софр. Данилов