туохт. Тугу эмэ (хол., тириини, балыгы) кытаатыар диэри куурт, хатар. ☉ Сушить, высушивать что-л. (напр., кожу, рыбу) до твёрдого состояния. Тириини торотон баран, илитэн, сымнатан, имитиллиэхтээх

ыыһаа диэнтэн хай
аата. Атын саппыйаан, түнэ да этэрбэһи ыыһааһын итинник. Хомус Уйбаан
Бу бэлэмниир ньымаларыттан көрдөххө, өбүгэлэрбит ыыһааһын көрүҥнэрин тутталлар эбит. КЕФ СТАҮө
Ыыһааһын кэнниттэн тириини хаттаан имитиллэр. АНП ССХТ

аат. Килбэлдьигэс хара түүлээх, кулгаахтаах түлүөннэргэ киирсэр лапчаан атахтаах үүтүнэн иитиллэр муора кыыла. ☉ Котик (морское ластоногое млекопитающее семейства ушастых тюленей)
Дьабака бэргэһэ кэннин, сон саҕатын былыр буотака тириитинэн тигэллэр. ПЭК СЯЯ
Тириини сиир үөн уонна көйүүр ордук элбэхтик сииктээх тириини, аҕыйахтык имитиллибит (аһытан таҥастаммыт) тириини буортулууллар. Оттон хара анилинынан буотака курдук кырааскаламмыт тириини дэҥ кэриэтэ буортулуур. ТИиС
эвенк. мутэка

аат. Имитэн таҥас оҥорор тирии, имитэргэ аналлаах тирии, имитиллиэхтээх тирии. ☉ Кожа, предназначенная для выделки
Соҕотох имии имитэр иннигэр, кумалаан буолан хоргуйан өлөр туһугар төрөөбүт эбит буоллаҕым дуо? П. Ойуунускай
Саркаахтаах мас талкытын туора миинэн олорон имии имитэ олордо. Эрилик Эристиин
Ыаллары кэрийэн имии имитэн аһыы сылдьар Хонтоорускай диэн оҕонньор, хаһыытаабытынан киирэн, дьиэ ортотугар оҕунна. М. Доҕордуурап

нареч. от хоччорхой; тириини хоччорхойдуу имитиллибэт кожу не мнут, не замочив; хоччорхойдуу сиэ = есть всухомятку.

аат. Этэрбэс иһинэн хос кэтэр таҥас (түүлэри имитиллибит тириинэн тигиллэр). ☉ Короткие меховые носки (надеваются поверх чулков)
Ыыттым итии сэлиэччик Уонна куобах куллука. И. Гоголев
Айаныгар кэтэр куобах өрөҕөтө куллукатын алҕаһаан хааһаҕын саамай түгэҕэр уктан кэбиһээхтээбит. Н. Заболоцкай
△ Этэрбэс (атах таҥаһын) иһинэн, чараас наскы үрдүнэн атаҕы суулуур лоскуй таҥас. ☉ Портянка, портянки
Мин куллукабын сатаан эриммэккэ аан маҥнайгы күммэр атахпын быһа оҕустаран кэбиспитим. «ХС»
Сорох кыһанан олорон куллукатын тэнитэн, саҥалыы сууланан, атаҕын таҥаһын кэтэр. Л. Толстой (тылб.)

аат.
1. эргэр. Имитиллибит тирииттэн тигиллибит кылгас ыстаан. ☉ Короткие штаны, сшитые из выделанной кожи, натазники
[Хаттыана эмээхсин] киис тириитинэн сыалдьа, куобах тириитинэн сутуруо, кээнчэ тигитэлээбитэ. Далан
Ханна гынаахтыа диэтэххиний, бэркэ буоллаҕына, сыалдьатыгар уктар ини. Күннүк Уурастыырап
Саҥа таҥаспар үөрэнэн биэрбэтэҕим, сыалдьам сулбуруйа сылдьара, самахпынан кыараҕаска дылыта, кыаһыламмыт курдугум. «ХС»
2. Кыһын ынах синньин саба баайар баата, түү уо. д. а. истээх таҥас оҥоһук. ☉ Сшитое из материи и имеющее ватный или шерстяной подклад приспособление, предохраняющее вымя коровы от отморожения. Ынаххар сыалдьатын баай
◊ Ат сыалдьата көр ат II. Ат сыалдьатын уһул

сымнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Саатар, эн, атын киһи курдук, аһынан …… сылаас-сымнаҕас тылгынан сүрэхпин-быарбын сымнаттаҕыҥ дуу. А. Софронов
Ити хаптаһыннар төбөлөрүн сылаас уунан сымнатабыт. Амма Аччыгыйа
Дьахталлар сукуна курдук сымната имитиллибит таба тириититтэн кырыйан ичигэс таҥаһы тигэллэр, хара, маҥан түүлээх тириилэртэн аттаран оһуор анньаллар, киэргэтэллэр. Н. Якутскай
♦ Сымнатан эттэххэ — быһа-хото буолбакка, тарда соҕус эттэххэ. ☉ Мягко говоря, мягко выражаясь
Кинилэртэн сорохторо ити ыстатыйаны, сымнатан эттэххэ, сураҕын эрэ истибит этилэр. «Кыым». Хараххын сымнат — туох эмэ үчүгэйи, кэрэни, күүтүүлээҕи көрөн дуоһуй, астына көр. ☉ Испытывать наслаждение, удовольствие от увиденного (приятного для глаз, для души; букв. смягчить глаза). Оҕоҕун көрөн хараххын сымнат
□ Ханаҕар быһыылаах Хатыҥ дьахталлар, Ханыылаһа-ханыылаһа, Хартыына курдук, Хаамсан ханардаһан, Хараҕы сымнаттылар. Өксөкүлээх Өлөксөй

даҕ.
1. Имитиллэ, сымныы илик, кытаанах, дороххой. ☉ Жёсткий, грубый; невыделанный (о коже)
Биир хоччорхой оҕус тириитэ сытар сыарҕатын харбыалаан булан, кини сытан кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Үлэтин быыһыгар хоччорхой таба тириитин имитэн, араас таҥас тигиэх тустаах. А. Софронов
2. Убаҕас, сымнаҕас буолбатах, кытаанах, хаппытыҥы (аһы этэргэ). ☉ Сухой, сушёный, засохший (о пище)
Сэмэнньэй чаанньыгы, чааскылары, хоччорхой аһыүөлү дьаһайан маадьаҕалдьыйда. П. Аввакумов
Арыгытааҕар хоччорхой лэппиэскэ уон төгүл иҥэмтэлээх. ТХХ АС
3. көсп. Кытаанах, хаҕыс, тыйыс (майгы). ☉ Жёсткий, грубоватый, резкий (о характере человека)
Петр Хрисанфович кэргэнин Надежда Алексеевна хоччорхой майгытын билэрэ, онон кинини кытта кэпсэппэккэ эрэ сөбүлэһэр кыаҕа суоҕа. Н. Якутскай
Мөҕөн-этэн эрэр курдук хатыы-түтүү саҥалаах Маайаны үгүстэр кытаанах, хоччорхой дьахтар курдук саныыллар. Софр. Данилов

даҕ.
1. Атыыга барар табаары оҥорууга, харайыыга, батарыыга сыһыаннаах. ☉ Относящийся к производству, хранению и сбыту товара
Таба иитиитэ биһиги сопхуоспут кылаабынай табаарынай салаата. «ХС»
Хаһаайыстыба хортуоппуй, оҕуруот аһын, эт, үүт табаарынай бородууксуйатын эмиэ биэрэр. СБХА
2. Атыыга барар кыахтаах, үчүгэй хаачыстыбалаах. ☉ Имеющий хорошее качество для сбыта
Хаппыыста сахсырҕатын ыамалара турунуопус үүнүүтүн намтаталларын ааһан, табаарынай хаачыстыбатын эмиэ мөлтөтөллөр. БЛН ССТБҮө
Билиҥҥитэ табаарынайа суох ырыган табалары түүлэрэ-өҥнөрө тупсуор диэри уот. А. Кривошапкин (тылб.)
△ Үчүгэй тас көрүҥнээх (табаар туһунан). ☉ Имеющий товарный вид
Кыайан имитиллибэтэх тирии табаарынай көрүҥэ суох буолар. КИиЫ
Күөстүүргэ талыллыбыт уҥуохтаах эт табаарынай көрүҥэ суох, онуоха эбии аанньа кырбамматах. «Кыым»
3. Таһаҕас тиэйэр (састаап, богуон). ☉ Предназначенный для перевозки товаров (вагон, состав, поезд)
Табаарынай богуоннарга, икки дьаарыс наараларга, сылбах курдук ыга симиллэн айаннаабыппыт. Н. Кондаков
Ыстаансыйаҕа икки табаарынай састаап турара. ВНЯ М-5