герцог || герцогский; герцог титула герцогский титул.

м. лорд (Англияҕа үрдүк дворянский титул).

I м. (титул) султан (ислам итэҕэллээх дойдуларга ыраахтааҕы аата).

I м. (титул) шах (Восток сорох дойдуларыгар монарх солото уонна оннук сололоох киһи).

падишах (сорох илиҥҥи дойдулар ыраахтааҕыларын титула).

м. барон (Арҕаа Европаҕа граф аннынан дворянин титула).

аат., эргэр.
1. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: нэһилиэк, аҕа ууһун баһылыга (ыстаарыста, чаччыына). ☉ Наслежный староста, родовой старшина
Нэһилиэк кинээһэ эттэ. Саха нар. ыр. II
Чаччыына кинээспит Дайыыла …… элбэх сири бас билэр. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ, чаччыыналар …… бары мустубуттар. Д. Таас
2. Феодальнай нуучча сиригэр: сэрии баһылыга, уобалас салайааччыта, тойоно. ☉ В феодальной Руси: князь (предводитель войска, правитель области)
Бастакы бибилэтиэкэни Киев кинээһэ Ярослав Муударай …… тэрийбитэ. ДьДьДь
Сирдьиттэр — кинээстэр — аттаах дружинаны салайаллара. АЕВ ОҮИ
Сэрииһиттээх Кэрэ акка биирдэ кинээс испиттээх. А. Пушкин (тылб.)
3. Былыргы нуучча феодальнай кинээстэрин удьуордара ыраахтааҕы ыйааҕынан наҕараадаланан нэһилиэстибэ быһыытынан бэриллэр үрдүк сололоро; итинник сололоох киһи. ☉ Князь (наследственный титул).
◊ Улуу кинээс — Россияҕа ыраахтааҕы кэргэннэрин үрдүк сололоро, оннук сололоох киһи. ☉ Титул членов царской фамилии России, лицо, имеющее этот титул
Улуу кинээс Константин Романов …… эргинэр сүбэни булбута. Эрилик Эристиин

аат., эргэр. Аҕа ууһа, нэһилиэк түмсэр мунньаҕа; оннук мунньах дьиэтэ. ☉ Родовое, наслежное собрание; дом родового управления
Сугулаан дьиэ иһэ, табах буруотунан туолан, ыыс болоорхой буолан хаалла. А. Бэрияк
Сонун истээри, эмээхситтэр, оҕонньоттор сугулааҥҥа тиийдилэр. Н. Босиков
Ол [сонуок] хоту уһугар, нэһилиэк сугулаана диэн улахан хаҥхайбыт ампаар дьиэҕэ тохтоотубут. «ХС»
ср. ДТС чуҕлан ‘почётный титул у карлуков’, бур. суглаан ‘собрание’, монг. цуглаан ‘митинг, сходка’, эвенк. суглаан ‘съезд, большое собрание’

I
аат. Ким эмэ тугунан да дьарыктаммат иллэҥ кэмэ. ☉ Время, свободное от дел, не занятое делами
«Хантан кэлбит солобутунан үөрэнэ олоруохпутуй?» — Кэтириис тыл кыбытта. Н. Якутскай
Уораан дьиэтин үлэтэ үгүс буолан, соло булбат этэ. И. Федосеев
Чэ, эдьиэй, мин итини эйиэхэ барытын быһааран биэриэм этэ да, билигин солом суох. М. Доҕордуурап
◊ Соло буол — иллэҥсий, бокуойдан. ☉ Освободиться от дел, заиметь свободное время
Хаһан мэниктээхтиэмий, күн аайы уот оттортон, уу баһартан соло буолбаппын. И. Гоголев
Аҕыйах хоно-хоно көһөрбүтүттэн да соло буолуо суохпут дии. Д. Таас
Ананий Золотовскай маастардаан соло буолбакка, уот үрдүгэр үктэммит курдук сылдьар. М. Доҕордуурап. Соло буолу- ма — тугу эмэ гынаргыттан ордума; тугу эмэ хатылаан аҕала-аҕала оҥор, гын. ☉ Беспрестанно делать одно и то же
Былыр [Дьоодороп Дьаҕа баһын] Уулаах тутан олорорун саҕана хайгыырыгар соло буолбат этэ. Эрилик Эристиин
Аркадий Яковлевич аны кыргыттар биригээдэлэрин хайгыырыттан соло буолбат буолла. А. Сыромятникова
ср. кирг. чоло, бур. соло ‘досуг, свободное время’
II
аат., эргэр. Чыын, дуоһунас. ☉ Чин, сан
Сото кылгас даҕаны, соло улахан (өс хоһ.). Аны хас да быыбарга кулуба солотун тута сылдьар кытаанах санаалаах. И. Гоголев
Хамначчыт, дьадаҥы дьон …… мустан кинээстэрин Кирилэ Бөтүрүөбү солотуттан устубуттара. ПДИ КК
ср. монг. цол, бур. соло ‘звание, чин, титул’

I
аат.
1. Монарх былааһа салайар дойдуларыгар үрдүк сололоох киһи, ыраахтааҕы аата. ☉ Один из титулов монарха, а также лицо, имеющее этот титул, король, правитель
Хоруоллар тапталлаах арыгылара Бииктэр куолайын уотунан салаабытынан киирдэ. Л. Попов
Хоруол былааһын нэһилиэстибэ быһыытынан оҕолоругар туттарар кыахтааҕа. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Ханнык эмэ үлэҕэ, дьарыкка уһулуччу ситиһиилэммит киһи. ☉ Человек, обладающий большим капиталом, король, магнат
Япония «нефтяной хоруолларын» уон алта чааһынай дьиэлэригэр дьэҥдьиир оҥоһулунна. «Кыым»
3. саахымат. Саамай сүрүн харыстанар фигура. ☉ Шахматная фигура, король
Хоруол ферзь курдук хаамар гынан баран, хайа баҕарар диэки биир эрэ хонууга хаамар. ПВН СБК
4. хаарты. Хоруоналаах эр киһи ойуулаах хаарты хараҕа. ☉ Игральная карта с изображением мужчины в короне, король. Хоруолунан түһэн сиэ
II
аат., түөлбэ. Маһынан, дулҕанан, эрэһиинэнэн оҥоһуллубут улахан кус мончууга, атын мончууктартан саамай көстүүлээхтэрэ (үксүгэр андыны бултуурга тут-лар). ☉ Самое крупное чучело на уток (обычно на турпанов, ставят на самом видном месте озера или реки), манок
Дулҕа быыһыгар хоруол атаҕын төрдө турарын көрбөккөбүн, хаарыан укпун тосту тардан кэбистим. И. Сосин
Үөр тураахтар, анды хоруолун олордубуттуу, ыраахтан лөһүгүрээн харааран көстөллөр. «ХС»
Хаас хоруола. ЯРС