несов. 1. (об пол, землю) дибдигирээ, тиҥилэхтээ, сири тэбиэлээ; 2. (при ходьбе, беге и т. п.) тоһугураа, тобугураа, табыгыраа.

кубаҕай 2 диэн курдук
Халтаҥ кубалай хонуу хаппыт буорунан хаамтахха Топпут туолбут Тооппоор аһыҥа Толоон курдук тобугуруу тохтор. К. Туйаарыскай

тартай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. [Тугут] туйахтара тобугураан, Таныылара тартаҥалаан Тоҥуу хаарга кыҥнаҥнаан Топ-топ-топ Мэҥийээхтиир. Доҕордоһуу т.

тобугураа I диэнтэн холб. туһ. Аан нөҥүө хобулуктаах түүппүлэлэр тыастара тобугурастылар. Н. Лугинов
Аҕыйах сүөһү тобугураспытынан иччилэрин бу ситэ кэбэн ыллылар. Н. Заболоцкай

аат. Дьиэҕэ хостору холбуур, киһи сылдьар уһун синньигэс сирэ. ☉ Коридор
Көрүдүөр устун хобулуктаах атах тыаһа тобугураан кэлэн киирбэккэ аһара барарын долгуйан иһиллиирэ. Н. Лугинов
Эмээхсин сымнаҕас доруосканан тэлгэтиллибит көрүдүөр устун хааман иһэн, биир хос ааныгар кэлэн тохтоото. М. Доҕордуурап

аат. Сайын ардах курдук түһэр бытархай төгүрүк муус сөҥүү. ☉ Атмосферные осадки в виде округлых частичек льда, град
Туйах табыгырас тыаһыныы Тобурах тохтон тобугуруур. Р. Баҕатаайыскай
Кыыһа ыыспыт Босхо былыт Тобураҕа Тоҕо барда! Дьуон Дьаҥылы
Тобурах түһэн, ыһыы балайда өттүн суох оҥордо. «Кыым»
ср. др.-тюрк., тюрк. топрах, тобрак, довурак ‘земля, прах, почва, пыль’

аат. Тыа ортотугар сытар, кытылыгар сыһыыта-хонуута суох, хара маһыттан уулаах күөл. ☉ Озеро в лесу (без береговой полосы)
Хара тыаҕа тэһийиминэ тыымпы күөл кытыытыгар көтөн түстэххэ: ханан даҕаны хонуу диэн хадьааһын көстүбэт. Н. Неустроев
Манна [хара тыаҕа] улар үөрэ мустан, Чуумпуну тобулу тобугуруур, Уордаах эһэ, аргыый хаама, Тыымпы күөлгэ кыламмахтыыр. Л. Попов
Дьыбардаах сарсыарда саа тыаһа Тыымпы күөл кэтэҕэр доргуйда. М. Хара

сыһ. Бары күргүөмүнэн, тутуспутунан, көҕүспүттүү. ☉ Дружно, слаженно, споро
Оҕолор сылайыахтарыгар диэри олус бэркэ, көхтөөхтүк үлэлиир идэлээхтэр. А. Сыромятникова
Куруһуокка оҕолор көхтөөхтүк дьарыктаммыттара. Г. Угаров
Саллааттар көхтөөхтүк күлсэн ньиргиһэллэрэ. Н. Габышев
Оруос ыһыллыбыта, онтукабыт хаар түһүөн иннинэ бэрт көхтөөхтүк бытыгыраабыта. П. Егоров
△ Сэргэхтик, күө-дьаа, кэрэхсэтэрдик. ☉ Оживленно, весело, живо
Биэчэр хара маҥнайгыттан олус көхтөөхтүк барда. Н. Лугинов
Түннүккэ самыыр таммаҕа тобурҕаччы түстэ, онтон, улам хойдон көхтөөхтүк тобугураата. А. Федоров. Маҥнайгы үс-хас сыл көхтөөхтүк, үөрбүт-көппүт курдук ааспыта. В. Яковлев

аат.
1. Убаҕас төгүрүк быһыылаах биир кыракый өлүүскэтэ, хаапыла. ☉ Капля
Биир таммах уу, муннун төбөтүгэр үҥкүрүйэн кэлэн, түһэр сирин көрүммүт курдук, тохтуу түһээт, илиитин көхсүгэр «мөл» гына түстэ. Амма Аччыгыйа
Ардах маҥнайгы таммахтара тобугураабытынан бараллар. Күннүк Уурастыырап
Кини харахтарыттан сырдык таммахтар мөлмөл түстүлэр. Т. Сметанин
Сааскы самыыр ибиирбит Таммахтарын көрөбүн, Били моойгор иилиммит оҕуруоҕун өйдүүбүн. П. Тулааһынап
2. көсп. Бэрт кыра, аҕыйах ахсааннаах туох эмэ. ☉ Самое малое количество чего-л.
Далайга таммах да хаалбат (өс хоһ.). Быһыты быыһынан таммах да ууну ыыппат гына, уон тарбах бүтүннүү кичэйэн үлэлиэхтээх. Амма Аччыгыйа
Билиҥҥэ диэри биир таммах ардах түспэтэ. Суорун Омоллоон
♦ <Биир> таммах хаан хаалыар диэри калька. — тыыннаах тухары, хара өлүөххэ диэри (сэриилэс, охсус, көмүскэн). ☉ До последней капли крови
Роман чугуйары сөбүлээбэт, этэргэ дылы, таммах хаан хаалыар диэри инники кимэр баҕалаах. Ф. Софронов
Сэбиэскэй сир хас миэтэрэтин дьүккүөрдээхтик, биир таммах хаан хаалыар диэри көмүскүөххэ. А. Данилов
Москваны таммах хаан хаалыар диэри көмүскүөм. Л. Толстой (тылб.)
ср. туркм. даммак ‘капать’

тыаһы үт. туохт.
1. Хатаннык тыаһаа (хол., тимир тимиргэ охсулларын этэргэ). ☉ Звенеть тонко, пронзительно, дзинькать (напр., при ударе металлом по металлу)
Кытарбыт ыстаалбыт ырыата лыҥкыныыр, Кыстыктаах балтаҕа охсуллан чыҥкыныыр. П. Ойуунускай
Кыстык, өтүйэ, алтан араастаан тыаһаан чыҥкыныыллар. Суорун Омоллоон
Уус уһанар сиригэр Уоттаах холумтан иннигэр Кыһа кыыма ыһыахтаабыт, Кыстык тыаһа чыҥкынаабыт. М. Ефимов
2. көсп. Кытаат, хатанныран кэл (куолаһы этэргэ — хол., туохтан эмэ кыйыттан, кыыһыран). ☉ Становиться жёстким, звонким, звенеть (о голосе — напр., от раздражения)
— Ону эн хантан билэҕин? — Владислав Леопольдович …… куолаһа чыҥкынаата. Л. Попов
— Оҕобор анаабыппын сүгүн сиэтиэм суоҕа, — диэн эмээхсин чыҥкынаан турда. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Григорий] көстөр дьүһүнэ-бодото тыйыһыран, хараҕа уоттанан, саҥата чыҥкынаан кэлбитэ. К. Турсункулов (тылб.)
3. көсп. Кытаат, олус күүһүр (тымныыны этэргэ). ☉ Крепнуть, усиливаться (о морозе)
Кыыгыныы-чыҥкыныы турар түптэлэс тымныы уот-дьыбар мууһунан хаарыйбахтыыр. П. Ойуунускай
Тохсунньу кыыдаан дьыбара чыҥкыныы турара, силлээбит сил, сиргэ тиийбэккэ муус буолан, тобугуруу тохторо. Н. Габышев
Аппаҕа, сэллээбэккэ, тыал тыалырара, силлиэ ытыйара, тымныы чыҥкыныыра. И. Аргунов
ср. др.-тюрк. йанхурт ‘заставлять звучать’, алт. шыҥкылда ‘звенеть’