тобул диэнтэн дьаһ. туһ. Бу дьыаланы бэйэтигэр тобуллар

туохт.
1. Тугу эмэ хаһан, дьөлөн үүттээ, курдары таһаар. ☉ Прорубать, пробивать что-л. насквозь
Маһары оҕонньор уһуктаах тоһоҕо маһынан эһэ арҕаҕын үрдүн тобулбута. Н. Якутскай
Муустаах анньыынан алларан муҥнанан, Модьоҕолоох ойбону тобулан [муҥурун булларбат]. С. Зверев
Силлиэ сэллээтин кытта сытар хаарбын тобулан таһырдьа таҕыстым. И. Данилов
2. Туох эмэ бүөлэммит хайаҕаһын сытыы тугунан эмэ ыраастаа. ☉ Прочищать чем-л. острым засорившееся отверстие
Хамсата бүөлэнэн хаалбытын тобулан астаста. М. Доҕордуурап
3. үрд. Дьон сылдьыбат сиринэн айаннаа. ☉ Идти, ехать по непротоптанной дороге, непроезженному пути
Тоҕус томторҕолоох Тойон айан суолун Тобулар күммүт буолла! Суорун Омоллоон
Оттон уута суох суоппардар Тоҥ суоллары тобулаллар, Нарын бэйэлээх кыргыттар Табанан айанныыллар. С. Данилов
Туох улахан кыһалҕалаах буолан, ол сир [айаан] суолун тобуллаххытый? Н. Якутскай
4. көсп., кэпс. Толкуйдаан ырытан таһаар, сүбэтин бул (хол., ханнык эмэ быһаарыллыбатах боппуруоһу). ☉ Находить решение, разрешать, прояснять (напр., какой-л. вопрос, проблему)
Саныы сатаата да, Тугу оҥорон тутуллубутун Туура тобулбата. А. Софронов
«Тугу эмэ тобулуохпут», — Эһэ Харах боччумура тутунна. В. Протодьяконов
Балачча өр тугу да тобулбакка чуҥкуйда. И. Данилов
♦ Оройун <аллар> тобул көр орой II
Оҕо-уруу өттө Оройо тобулунна. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. топул ‘разрывать, прорывать, пробивать’, уйг. топул ‘проходить насквозь’, туркм. дөвүлмек ‘быть поломанным, разбиваться’

1. тобул диэнтэн бэй., атын. туһ. [Бэлисипиэт] Оҥоһуутун көрөбүн: Хаамырата тобуллубут, Саарыктара тостубут. Р. Баҕатаайыскай
   Уулаах оройунан тобуллубут чомпой бэргэһэни сүүһүн диэки умса ууруммут. Эрилик Эристиин
   Хайаатар да ханнык эмэ ньыманы тобулунуо этэ. И. Федосеев
2. Өйүҥ-санааҥ аһыллан, быһыынымайгыны, олоҕу билэр буол. ☉ Стать благоразумным, рассудительным, образумиться
   Хаһан өйдөнөр, тобуллар муҥнаахтар буолла? И. Гоголев
   Ити боппуруоска санаам тобулунна. Далан
   Биригэдьиирдээ. Эдэр киһи сайдан тобуллан иһиэҥ буоллаҕа. А. Данилов
3. көсп. Куолаһыҥ чөллөрүйэн, иҥнибэккэ ыллаа. ☉ Раскрываться (напр., о голосе), литься, разливаться (напр., о песне)
   [Николай] кэнникинэн куолаһа улам тобуллан, тохтообокко туойар буолбута. Н. Степанов
   Дьэ, улам тобуллан Тарҕаата Дорҕоонноох ырыата. Н. Рыкунов
   Үчүгэй ырыаһыт туойан доллоһутан истэҕин аайы күөмэйэ ордук тобуллар диэн этэллэрэ кырдьыктааҕын Александр Самсонов бу киэһэ бигэргэттэ. «Кыым»
4. көсп. Уруккугунааҕар ордук табыллан тугу эмэ гын (хол., кэпсээ). ☉ Делать что-л. лучше, чем раньше, раскрываться в чем-л., в каком-л. деле, занятии
   Оҕонньор уутугар-хаарыгар киирэн, сэһэнэ улам тобуллан барда. Болот Боотур
   [Салайааччы дьахтар] Дьону түмэргэ Дьоҕура тобуллар. Р. Баҕатаайыскай
   Галина Васильевна сэһэргэһэн истэхпит аайы улам тобуллан улгумнук кэпсии-ипсии олорбута. «ХС»
   ♦ Өйө тобуллар көр өй
   Арай, үлэҕэ эмиэ ити курдук өйдөрө тобуллара, арыллара буоллар, тугу тулутуо этилэр! «ХС». Өһө тобуллар (тэстэр) суола көр өс II. Булт туһунан кэпсэтиигэ, эһэм, дьэ, өһө тобуллар суола. Өһө тобулунна (тэһиннэ) көр өс II. Оҕонньор өһө тобуллан кэпсээн барда. Сэһэнэ тобулунна — өһө тобулунна (тэһиннэ) диэн курдук (көр өс II). Эмээхсин үөлээннээхтэрин кытта сэһэнэ тобулунна

n. breakthrough, solution; v. to cut through, hack through; to clean through; to solve

1) прорубать, пробивать; түннүгү тобул= прорубить окно; хамсаны тобул= прочистить трубку; 2) перен. разг. разрешать, выяснять; бу боппуруоһу бэйэҥ тобул этот вопрос выясни сам; толкуйдаан тобулун булбатым думал-гадал и стал в тупик.

побуд. от тобул=; бу дьыаланы бэйэтигэр тобуллар разг. заставь его самого решить это дело.