м. бруствер (окуопа тш^өттүгэр томточчу кутуллубут хахха буор).

Даҕааһын, сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, то- диэн саҕаланар олоххо сыстар: тору-томтоҕор, тору-томточчу. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на то-: тору-томтоҕор ‘совершенно выпуклый, округлый’; тору-томточчу ‘полностью’
Кини тору-томтоҕор хоҥоруулаах сирэйэ чахчы кэлэйбит көрүҥнэннэ. Амма Аччыгыйа
[Эбэ] уута өрөһөлүү тапталлыбыт арыылаах мэһэмээн курдук тору-томтоҕор. Күннүк Уурастыырап
Тору-томточчу былааммытын Толорбуппут баар буолуо. С. Тимофеев

быччай диэнтэн арыт
көстүү. Тоҕус палач уолаттар! — Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, Быччалдьыйа турбутун, Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Аһыыр аһыҥ ас буолбата — амтанныын аралдьыйда, Томточчу дьолуҥ туолбута тохтоору быччалдьыйда. С. Тарасов
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным — Хомуһунан суугунуу, Быччалдьыйа дьалкыҥныы, Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа. Умнуллубат к.

даҕ. Киһини долгутар, аймааһыннаах, уйадытыылаах. ☉ Приводящий в волнение, вызывающий трепетное чувство, волнительный
Эргэ дьыл томточчу туолан, саҥа дьыл саҕаланыыта долгутуулаах да түгэн! Н. Лугинов
Сенат иннигэр ХодуловОтелло этэр монолога долгутуулаах. Эрчимэн. Долгутуулаах үчүгэй кэпсээннэринэн Николай Мординов талааннаах эдэр суруйааччы Амма Аччыгыйа диэн аатынан норуокка биһирэппитэ, биллибитэ. Н. Габышев

аат.
1. Оҕуруот аһын, сибэккини олордорго аналлаах томточчу мунньуллубут быйаҥнаах буор субурҕата. ☉ Гряда, грядка в огороде
Дьиэ тула өттө барыта кирээдэ. Эрилик Эристиин
Күрүө иһигэр оҕуруот аһа ыһыллыбыт кирээдэлэрэ көстөллөр. Д. Таас
2
кирээккэ диэн курдук. Оҕонньор …… хараҥаҕа эндэппэккэ хамсанан, оһох аттынааҕы кирээдэттэн атаҕын таҥаһын аҕалан, таҥнан хачыгырайан барда. Софр. Данилов

дьүһ. туохт. Тугу эмэ амтаһыйан минньигэстик ыйыстан кэбис. ☉ Проглотить что-л. с удовольствием
Эрбэх саҕа дьэдьэннэри ытыспар хомуйабын. Ытыһым томточчу туоллаҕына, айахпар соҕотохто ньэм гыннаран кэбиһэбин. Н. Лугинов
[Куоска] кутуйах сүүрэн илибирээн эрдэҕинэ, ыраатыннарбакка харбаан ылара. Ол курдук оонньоомохтоон баран, ньэм гыннаран кэбиһэрэ. В. Яковлев

даҕ. Сирэйин уҥуохтара томточчу олордуллубут курдук (иҥнээх, сирэйдээх). ☉ С высокими скулами (лицо)
Сотору кини дэбдэгэр иҥнээх, тор курдук хара бытыктаах, толлоҕор уостаах хотостугас сирэйэ буруо үөһүгэр барыҥнаан барар. Амма Аччыгыйа
Байыаннай гимнастеркалаах, баттаҕын кэннин диэки ньылаччы тарааммыт дэбдэгэр иэдэстээх эдэр киһи. «ХС»
Дмитрий Данилович орто гынан баран, курбуу курдук көбүс-көнө уҥуохтааҕа, дэбдэгэр соҕус иҥнээх уһун ньолбуһах сирэйигэр, үрдүк сүүһүгэр биир да мырчыстаҕаһа суоҕа. «ХС»

сыһ.
1. Кырдьыкка, дьиҥнээххэ дылы майгыннатан, үтүгүннэрэн (майгынныыр эрэ: хаачыстыбата эбэтэр кээмэйэ мөлтөх). ☉ Как настоящий, как будто соответствует действительности (на самом же деле не являющийся истинным)
Эриэн ситиини тардан, …… кырдьык-хордьук курдаах, иилээх, быалаах ыаҕасчааннары тигэн ыйаталаабыттар. Болот Боотур
2. Көрүнньүккэ, хараҕы баайан, тас көстүүгэ (оҥорбута буол). ☉ Напоказ, создавая видимость чего-л. (делать что-л.)
Кырдьык-хордьук кыһалла сатыы, Кыайан-хотон кылбалдьытыы …… Тору-томточчу былааммытын Толорбуппут баар буолуо. С. Тимофеев

туохт.
1. Чиҥээн, дьиппинийэн аллара түс, намтаа, кыччаа. ☉ Уплотняясь, осесть, уменьшиться в объёме
Үрэх быыһыгар хаар, кыратык суоллубут буолан баран, кыһыҥҥылыы тиҥинэс сытара. Н. Апросимов
Сиилэс ортото кытыытынааҕар куруутун күүскэ суоллан түһэр, ол иһин томточчу угуллара наадалаах. САС
Халыҥ хаар үрдэ бөһүйэн күнтэн күн суоллан, намтаан иһэр. «ХС»
2. Этиҥ ыанан дьүдьэйбит, кыччаабыт көрүҥнэн. ☉ Усыхать, терять в весе (о человеке)
Урут далбарга сылдьыбыт талыы-талба бэйэтэ сылбыраан этэ суоллубут, тириитэ чарчыстыбыт, мыччыстыбыт. Болот Боотур
Урут киппэллэн түһэн модьу да этэ! Билигин суоллубукка дылы буолбут. Н. Лугинов
Өлүк суолла хаппыт төбөтүн анныгар бэчээттэммит мэлииппэни уурбуттара, муннукка лөчүөк саалтыыр ааҕа олорбута. Л. Толстой (тылб.). Тэҥн. уол I
ср. ДТС сол ‘уменьшаться, убывать; исчезать’

даҕ. Томточчу халыҥ, көп. ☉ Неплотный, рыхлый
Көм хаар. — Оҕонньор улар түөһүн көм этин хадьырыйан ылан ыстаан мотуҥнатар. И. Никифоров
Луохтуур ытыһын көм өттүнэн кыһыл көмүс манньыаты кумуччу тута охсон ылар. Л. Толстой (тылб.)
◊ Көм саары — халыҥ гынан баран сымнаҕас сылгы тириитэ. ☉ Толстая, но не жесткая лошадиная кожа. Күрүөҕэ көм саарыны ыйаабыттар. Көм эт анат. — 1) көҕүс эбэтэр түөс бөлтөҕөр быччыҥнара. ☉ Большие спинная и грудная мышцы
Өстөөх оскуолага …… сүрэҕин үөһээ көм этин дьөлөн, иһирдьэ киирэн хатанан хаалбыт. Суорун Омоллоон
Карчагин уҥа түөһүн көм этин оскуолак илдьэ барбыта. И. Никифоров; 2) удьуҥах. ☉ Ягодица
Микиитэ кэннин көм этэ бүтэйдии ньүөлүйэн барда. Амма Аччыгыйа
Ыт Түүлээхтэн арахсыбатаҕа, охторо сылдьан бууттары, эмэһэтин көм эттэри илдьи убахтаабыта. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. көн ‘выделанная кожа’