олохтоох бэйэни салайыныы тосхоллоро

тосхолун диэнтэн хай
аата. Ускуустуба саҥа тосхоллуутун, Франция худуоһунньуга Библияны саҥатык ойуулааһынын туһунан кэпсэппиттэр. Л. Толстой (тылб.)

прил. суол ыйар, сирдиир; # путеводная звезда сирдьит сулус, суол ыйар сулус (туох эмэ тосхолун, сайдыытын ыйан биэрээччи).

бөкчөй диэнтэн көстө түһүү. Бөкчөрүкээн оҕонньор бөкчөс гыннаҕына, күөстээх ас тосхолло түһэр үһү (тааб.: айа эстэрэ, булт өлөрө)
Бүөккэ сыгынньах, ынайбыт кирдээх иһин «кэйэбин». Киһим, сыыҥа субурус, бэйэтэ бөкчөс гынан баран, күлэн чачыгыраабытынан кэннинэн тэйэр. Далан

туохт. Соччо чуолкайа суохтук, быһа барыйан соҕус бил, өйдөө. ☉ Иметь представление о ком-чём-л. в общих чертах, весьма приблизительно
Ыстапаан бу ааспыт кэм иһигэр ону-маны удумаҕалыыр, олох тосхолун өйдүүр киһи буолбута. И. Никифоров
Сокуону барытын да буолбатар, сорох өттүн удумаҕалыыр буолуохтаахпын. М. Попов
Аан бастаан ойуурга туһахтыыр киһи тахсан сиргин-уоккун удумаҕалаан билэр буолуохтааххын. «Сахаада»
ср. др.-тюрк. усла ‘понимать’

аат. Ханнык эмэ тутул, тэрилтэ, үлэ-хамнас тосхолун олохтуур балаһыанньа, быраабыла. ☉ Свод правил, положений, устав
Хомсомуол устаабын үөрэтэр ыччат бөлөҕө тэрилиннэ. Амма Аччыгыйа
Устаап этэринэн, взвод хамандыырын дуоһунаһыгар биһиги үс сыл сылдьыахтаахпыт. Н. Якутскай
Устаап, бырагыраама, дьиссипилиинэ туһунан кэпсэтэн бараннар, иннилэригэр турар соруктары быһаардылар. Бэс Дьарааһын

I
ааттаа диэнтэн хай
аата. Оҕо бастакы саҥата ийэни ааттааһынтан саҕаланар. ПБН ОПТ
Кинини [С. Звереви] бары аар тайҕа ырыаһыта диэн ааттыыллар. Итинник ааттааһын кини айар тосхолун тиэмэтин ыйар эрэ буолбатах, кини айар ньыматын кытта туоһулуур. Л. Попов
Драматургия — хайа эмэ суруйааччы драма форматынан суруйбут айымньыларын уопсай ааттааһын. ВГМ НСПТ
II
ааттаа диэнтэн хай
аата. Вера Дмитриевна бастаан туттунан истэн олорбута, онтон ааттааһынтан атаахтаабыт биригэдьиир кэнники тылларыттан тулуйбатаҕа. Далан

аат. Туох эмэ таһыма, кэриҥэ; туох эмэ кэриҥин, таһымын бэлиэтиир сурааһын. ☉ Уровень, величина чего-л.; линия, черта, по которой проходит уровень чего-л.
Киһи тааһы көтөхпүтүнэн тура эккирээн, үгүрүөлүү түһэн баран, үөһэ илгэн кээспитэ — таас …… лоп курдук урукку кэрэмээнинэн, эмиэ кумахха батары түһэн хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Кинилэр итинтэн ыла сыыйа баран иһэр тосхоллорун уларытан, сис кэрэмээниттэн быдан намыһаан сытар үрэх диэки киирэн бардылар. Эрилик Эристиин

аат., уопс. Оҥорон таһаарыы баайа-дуола, үбэ бүттүүн бас билиигэ олоҕурар, уопсастыба сайдар тосхоллоро кылааһынан буолбакка, дьон бары биир тэҥ быраабынан туһанарын мэктиэлиир төрүккэ олоҕурар уопсастыбаннай экэнэмиичэскэй тутул. ☉ Общественно-экономическая формация, основанная на общественной собственности на средства производства, бесклассовый строй с полным социальным равенством всех членов общества, коммунизм. Сэбиэскэй Сойуус кэмигэр хомсомуолга киирбит эдэр ыччат хомуньууһум сырдык суолунан хардыылаан иһэбит диэн сананара, ханна баар?!
□ [Күндэ] уусуран суруйууларыгар бэйэтин бириэмэтин саамай наадалаах, тутаах боппуруостарыгар эппиэттииргэ дьулуһара, айар талаанын хомуньууһум иһин охсуһуу дьыалатыгар көмөлөһөргө кыһанара. Софр. Данилов

I
туохт. Туох эмэ сайдар тосхолун, хайысхатын быһаар, ыйан-кэрдэн биэр. ☉ Определить направление, курс, верное русло развития чего-л. [Лэгиэн:] Гаврил Нилович, бу саҥа булчуттары кытта сэһэргэс, суолларын иистэрин ыллыктаан, соргулаан биэр. Суорун Омоллоон
Доргууйап сопхуос сайдыытын ыллыктыырга, хаһаайыстыбатын өрө көтөҕүүгэ, барыстаахтык үлэлиири ситиһэргэ санааны тобула сатаан олус да эрэйдэннэ даҕаны этэ. В. Протодьяконов
Баартыйа оччотооҕуга ыччаты ыллыктаабыт ыйыылара уонна сүбэлэрэ билигин да кэмигэр суолталарын сүтэрбэттэр. «ХС»
II
туохт. Сыарҕа соһулларыгар чэпчэки буоллун уонна элэйбэтин диэн сыҥааҕын аннынан батыһыннары уһун синньигэс тимирдээ. ☉ Закреплять узкую железную пластину (подрез) вдоль каждого полоза саней для прочности и лучшего скольжения
Ат соһоругар аналлаах, модьу-таҕа оҥоһуулаах, сабыс-саҥа доруобунньа сыарҕаларын сыҥааҕын ыллыктаан кэбистилэр. Дьэ, сыарҕа, да сыарҕа! Н. Габышев