туохт. Биир сиргэ тоҕуорут, мус. ☉ Собрать кого-что-л. в одном месте в большом количестве
Көрүнары күөдьүтүөҕүҥ эрэ, көмүстээр, Үөрүүнү-көтүүнү үөскэтиэҕиҥ эрэ, атастаар, Үҥкүүнү-битиини үөрдүтүөҕүҥ эрэ, доҕоттоор! Саха сэһ. 1977

сов. 1. кого-что (собратьгде-л.) түм, мус, тоҕуорут; сосредоточить свой огонь на крейсере уоккун крейсергэ түм; 2. что (напрячь) түм, уур; сосредоточить усилия сыраны түм; 3. что на ком-чём (устремить, направить) түм; он сосредоточил свой мысли на книге кини бэйэтин санаатын кинигэҕэ түмнэ.

тууйулун диэнтэн хай
аата. Чэ эрэ, кэл эрэ, тууйуллуубун тоҕуорутар дьоллоох добун тойугум, ыар санаабын ыраах кыйдыыр ыраас ырыа чуорааным! Суорун Омоллоон
Ол ырыаҕа өрүүтүн Тууйуллуу баар буолар. С. Данилов
Бар дьон үтүө сыһыана, сырдыкка, кэрэҕэ талаһыыта уонна кырдьык тууйуллуутун мөккүөрэ. «ХС»

туохт. Биир сиргэ мус, тоҕуорут (хол., сүөһүнү). ☉ Собирать, сгонять, скучивать в одном месте (напр., скот)
Арыт сайын пиэрмэҕэ Сүөһүнү үмүөрэн бостууктуубун. С. Васильев
Күөххэ тотурҕаабыт сылгылары үмүөрэн, бэрт эрэйинэн Матааччах алааһын буллардыбыт. Ф. Постников
Сараҕар тараахтаах өҥөй бөтүүк Сарсыарда туран үөрдэрин үмүөрбүт. В. Алданскай
ср. др.-тюрк. имэр ‘собираться, стекаться’

туохт. Кими, тугу эмэ биир сиргэ мус, тоҕуорут. ☉ Собирать кого-что-л. в одном месте
Халыҥ хаһаны ханыылыы тарта. Суон саалы сомоҕолуу уурда, Бургунас ынах бүдүргэйин үмүөрүттэ. С. Зверев
Оҕонньордоох эмээхсин Үөрүүлэрэ үрдээтэ, …… Ыалларын ыҥырдылар, Үөлээннээхтэрин үмүөрүттүлэр. С. Васильев
Атыыр үөрүн үмүөрүтэн баран, тула сүүрэ сылдьан, бөрөлөрү чугаһаппатаҕа. «ХС»

сыһ.
1. Тыыннаах туругунан, тыыннааҕынан. ☉ В живом состоянии, живым, живьём
Биир киһини утарыласпытын иһин өлөрдүбүт, иккиһин тыыннаахтыы туттубут. Н. Якутскай
Куоракка сылгылары үүрэн тоҕуорутан киллэрэн, сороҕун өлөрөн, сороҕун тыыннаахтыы атыылаан, Туллай Дьөгүөссэ арыгы бөҕөнү иһэн, хаарты бөҕөнү оонньоон, көр бөҕөнү көрүлээн олорбута. Н. Павлов
Иккиэн баран, бэрт сыранан тииккэ тахсыбыт эһэ оҕотун тыыннаахтыы тутан ылаллар. В. Босиков
2. Ыраастыы, убаппакка эрэ (испиири ис). ☉ Чистым, неразведённым (пить — о спирте). Испиири тыыннаахтыы иһэн кэбистэ

с. 1. (по гл. сосредоточить) түмүү, мунньуу, тоҕуорутуу; сосредоточение капитала капиталы мунньуу; сосредоточение внимания болҕомтону түмүү; 2. (по гл. сосредоточиться) түмүллүү, мунньустуу, тоҕуоруйуу.

дьөһ. Хайааһын оҥоһуллар соругун кордөрөргө туттуллар (төрүт түһүгү кытта тут-лар, арыт 1-кы, 2-с сирэй сыһыарыытын ылыан сөп). ☉ Употребляется при указании на цель совершения действия: ради когочего-л. [Николай:] Ол эрээри туох туһа диэн баччааҥҥа диэри санаабын ууран охсуспуппунуй
Эн тылгын ылыммаппын. С. Ефремов
Кинилэртэн [кулубалартан] ким даҕаны Киһи туһа диэн Киэҥ суолу солоппотоҕо, Бар дьон иннэ диэн Балаҕан өһүөтүн үрдэппэтэҕэ. С. Васильев
Ол дьол туһа диэн, дьоҥҥосэргэҕэ дьолу-соргуну толору тоҕуорутуохпут диэн чулуу дьоннор охсуһуу хонуутугар охтоллор, хаайыы-остуруок иччитэ буолаллар, хаатырга үлэтигэр кыйданаллар. П. Филиппов
[Марфа Николаевна:] Эн туһуҥ диэн кэрийэ сылдьабын буолбат дуо? Мин эйигин син биир холкуоска ыытыам суоҕа. «ХС»

даҕ.
1. Быһаарыы бэриллибит, быһаарыллыбыт. ☉ Объясненный, разъясненный, истолкованный
Эн бэйэҕин сыыһа түһэринэн этэҕин диэн сүбэлээн эттэххэ [Лөгөнтөй] бэйэтэ туспа быһаарыылаах буолара. «ХС»
Хрестоматияҕа бэриллибит быһаарыылаах тыллартан ураты төрдүс кылаас оҕото ыарырҕатыах тыллара балайда үгүстэр. ННН СТМО
2. Улахан суолталаах; сүрүн, тутаах. ☉ Решающий, важнейший; основной
[Тустууктар] иккис күн быһаарыылаах хапсыһыылара. «Кыым»
Быһаарыылаах кыргыһыы буолаары турдаҕына, Гильом Каль этэрээттэрин томторго тоҕуоруппута. АЕВ ОҮИ
◊ Быһаарыылаах ситим тыл үөр. — быһаарар уонна быһаарыллар тыллар ситимнэрэ. ☉ Определительное словосочетание. Оҕолор быһаарыылаах ситими бүгүн үөрэттилэр. Быһаарыылаах солбуйар аат тыл үөр. — солбуллар предмет кээмэйин, ахсаанын, бэлиэтин атын предмет кээмэйигэр аат. ☉ Определительное местоимение. Быһаарыылаах сирэйдэммит этии тыл үөр. — кэпсиирэлэрэ туохтуур маҥнайгы эбэтэр иккис сирэйинэн бэриллэр, туһаана суох этии. ☉ Определенно-личные односоставные предложения
Быһаарыылаах сирэйдэммит этиилэргэ кэпсиирэ формата мин, эн эбэтэр биһиги, эһиги диэн туһаан баарын ыйа сылдьар. ЧМА СТСАКҮө. Быһаарыылаах тылдьыт — тыл суолтатын быһааран, өйдөтөн биэрэр тылдьыт. ☉ Толковый словарь. Нууччалыы быһаарыылаах тылдьыкка айар үлэ бу олоххо, култуураҕа туһалааҕа, күндүнү оҥоруу буолар диэн этиллэ сылдьар. «Саха с.»