1) трескаться, лопаться (с большой силой); күөл мууһа дэлбэрийэр лёд на озере трескается (с оглушительным шумом); 2) груб, жрать, трескать.

туохт.
1. Хайыта бар, хайын (элбэх сиринэн). ☉ Разламываться, раскалываться, трескаться
Оо, төһө эрэ түннүк Дүрбүлүннэ буолла, Хас эрэ халҕан Хайытталанна буолла?! С. Васильев
Күөллэр муустара күөх хабырҕаһынан көрө сыталлар. Онон-манан хайытталанан өрө үллүтэлээн тахсыбыттар. «Чолбон»
2. Быһыта бар (хол., хатыран — киһи тириитин этэргэ). ☉ Покрываться трещинами, трескаться (напр., о коже)
Уһун кэмҥэ куйааска атах сыгынньах сылдьыбыт буоламмын, атаҕым тириитэ хайытталаныар, хаан оҕуолуор диэри хатыра сылдьара. И. Федосеев

туохт.
1. Сахсай, сымнаа (сир, буор туһунан). ☉ Становиться рыхлым (о земле). Хотон кэннинээҕи сир көрдүйбүт
2. Сүһүрэн, сэтэрийэн бар (баас туһунан). ☉ Воспаляться, нагнаиваться (о ране)
Онтон дьэ эргэ баас дьарҕаран хос көбөн кэлэринии, иһиттэн көрдүйэн, сэтэрийэн тахсыбат дуо? «ХС»
ср. монг. хөрзий ‘трескаться, шершаветь’, бур. гүрди ‘вздуваться (о кровеносных сосудах)’

хабырыта бар — быһытталанан, хайыта бар (хол., тириини этэргэ). ☉ Трескаться, лопаться (напр., о коже)
Хаамарбар атаҕым тириитэ хабырыта баран хаалбыт. Күндэ
Онуоха эбии, уу былахыта ытырарыттан сотото бүтүннүү хабырыта баран бааһыран тахсыбыт. ВМП УСС
Ол эбилик эрэһиинэ (каучук) эргэрэн мырчыстарын, хабырыта барарын бохсор. ЮГ КХЭДьС; хабырыта ыстан — эмискэ сүр улаханнык тыаһаа, түптэ саалын. ☉ Произвести громкий шум, разразиться громом, загрохотать
Сир сиҥниэҕинэн, Халлаан хайдыаҕынан Хабараан тыас Хабырыта ыстанна. П. Ядрихинскай
Саа тыаһа өссө эбиллэн хабырыта ыстанна. А. Сыромятникова

сиэ диэнтэн холб. туһ. [Дьаакып:] Аныгы үйэ бэйэ-бэйэни тутуһан сиэһэр үйэ кэлэн турар. А. Софронов
Эбээ, дьоммут балык аҕаллылар, үтэһэҕэ да үөллүбүт, солуурга да буһардыбыт, тахсан сиэһэ оҕус. Амма Аччыгыйа
Тиһилик тимир бурут быа Саҕаһа уотунан Сырдырҕаччы сиэспитинэн …… Сибиниэс курдук Сирдьигинээн хаалла. П. Ядрихинскай
Ити Манчаары түөкүн уорбут этиттэн сиэһэриҥ буолуо. МНН
◊ Быһыта (быһа) сиэс — 1) саас күн уотуттан туох эмэ түспүт, тохтубут сиринэн тобулу сиэнэн ууллан бар, уулун (хаары этэргэ). ☉ Таять в том месте, где сверху что-л. попало (о снеге)
Суол кытыытыгар тохтубут от сыыһыттан хаар быһыта сиэһэр буолан эрэр. Н. Якутскай
Суол кытыыта, күрдьүк хаара быһыта сиэһэн, бастакы улахан бэлиэтээһин буолла. П. Филиппов
Кулуба бааһынатыгар таһыллыбыт балбаахтар хаардара быһыта сиэспиттэр. И. Никифоров; 2) быһыта-хайыта бар, сиикэй этинэн көр (киһи тириитин этэргэ). ☉ Трескаться, образуя живую рану (о коже человека)
Айаҕын иһигэр тииһэ бараммыт, икки хараҕа ньылбараҥнаан быһыта сиэһэн сиикэй этинэн көрбүт …… оҕонньор кэллэ. Эрилик Эристиин
[Кыһыл оҕо тириитэ] бэрт кыраттан сылтаан бааһырыан, быһыта сиэһиэн, ымынаҕырыан эҥин сөп. Дьиэ к.

I
туохт.
1. Ононманан бөлтөччү иһэн, үллүтэлээн таҕыс (хол., үөн-көйүүр ытырдаҕына). ☉ Покрываться волдырями (напр., от укусов насекомых)
Артём этэ эмп аһытарын тулуйбат, хабырыттыбыт бааһын сүһүрдэр. Тумарча
Таня атаҕа дыгдаччы иһэн хаалбыта, эт-этэ хабырыттан тахсыбыта. В. Иванов
Хатырыктыйа хабырыттыбыт уоһун ньимийэн, иннин диэки кырыктаахтык көрөн иһэр. «ХС»
△ Хайыта бар; эмтэрий (хол., маһы этэргэ). ☉ Трескаться; скалываться, откалываться (напр., о древесине)
Ити мас мутуга улахана бэрт, аны хабырытта сылдьыа. Н. Лугинов
Быһаҕын биитэ хас да сиринэн эмтэритэ баран хабырыттыбыт. П. Ламутскай (тылб.)
2. Ньалҕаархайа суох, хабырыттаҕас буол (таҥаһы этэргэ). ☉ Иметь узловатую или ребристую поверхность (о материи)
Былааччыйаны бэйэтиттэн хабырыттан тахсыбыт, сибэккиллээх матырыйаалтан тигэллэр. «Кыым»
II
туохт.
1. Сүр күүскэ сааллан улаханнык тыаһаа. ☉ Издавать, производить громкие грохочущие звуки, сильный, звонкий треск
Сир өрүтэ түллэҥниирэ, Халлаан хабырыттан ылара. Күннүк Уурастыырап
Саалар тыастара тыа баһынан хабырытта тарҕанна. В. Яковлев
Сэрии тыаһыттан сир ньиргийэ, халлаан хабырытта олордо. «ХС»
2. кэпс. Өргөйө түс, улаханнык бардьыгынаа; хабырын. ☉ Приходить в ярость; скрежетать зубами (от злости)
Кыыһыра санаан Хабырытта олорбута, Охсуһаары оҥостубута, Сэриилэһээри тэриммитэ. Тоҥ Суорун
Сорохтор ыгыта бардьыгынаан хабырытталлар, сорохтор сатаарыччы саанан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Дьиэлээх өрө хабырыттыбытынан олоро түстэ. «ХС»
3. көсп. Олус күүһүр, сытыырхай (тымныыны этэргэ). ☉ Усиливаться, лютовать, ожесточаться (о морозе)
Хабырыттар хатан тымныынан хам ылан чысхааннаах кыһын обургу торолуйда. М. Доҕордуурап
Сарсыардааҥҥы, киэһээҥҥи хатан дьыбардар киһини чаҕыта хабырытталлар. П. Аввакумов
Тоһуттар курдук тулабар кыһын, Ахсынньы хабырыттан тымныытын! «Чолбон»