айҕаарый диэнтэн көстө түһүү. Биһиги күн ортото тиийдибит, өҥөс гына түһээт көрдөххө, дьэ сүдү дойду айҕаарыс гына түстэ. М. Чооруоһап

сабыдахтас диэнтэн дьаһ
туһ. Албакыыннаах өрүс сыырын өҥөс гына түһүүлэригэр Бойуот үс сүүс хаамыы ыраах сабыдахтатар. Р. Кулаковскай

туохт. Өһөн түс, салбаҕырбыт, санаарҕаабыт дьүһүннэн. ☉ Стать мрачным, выглядеть удручённо, подавленно
«Хайа, бу тоҕо сирэйиҥ-хараҕыҥ өһүйдэ?» — диэн оҕонньор түннүгүнэн өҥөс гынна. С. Никифоров

аат. Дьиэҕэ эбии үөрэтэр учуутал. ☉ Репетитор
Мин уолбар матымаатыкаҕа уонна физикаҕа эрэпэтиитэр буолуоҥ, үөрэтиэҥ дуо? «ХС». Хос ааныгар Ольга өҥөс гынаат, ыйытта: «Татыйаас, эрэпэтиитэриҥ бүгүн кэлэ сырытта дуо?» В. Протодьяконов

1. аат. Оборо сылдьар хойуу бадараан. ☉ Засасывающее болото, топь
   Биһиэхэ олус бадарааннаах сири «ооҕуй оҕус бадараанныыр иһик бадылҕаҕа» дииллэр. КНЗ СПДьНь
   [Ньургун Боотур] аллара диэки өҥөс гына түһэн көрдөҕүнэ – биир бухатыыры иһик бадылҕах хаба ортотугар Ап-Чарай ситим быатынан дэлби сөрөөн кэбиспит. Ньургун Боотур. [Куралай Кустук] ооҕуй оҕус бадараанныыр бадылҕахтарын уҥуоргуталыы, бэйэтин кытта кэпсэтэ-мөккүһэ, айдаара истэ. Д. Апросимов
2. даҕ. суолт. Хойуу бадарааннаах. ☉ Болотистый, топкий
   [Айыы бухатыыра] Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕэр, иһик бадылҕах дойдуга кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах, хара төлөн оргуйа турар дойдутугар тиийэн өҥөс гына түстэ. Ньургун Боотур
   Түөрт атахтаах туораабат бадылҕах дьуоҕалар, куталар, маардар туйахтаах тэһэ үктээбэт гына таһыгыраччы тоҥмуттара. Далан

туохт. Чаастатык эппэҥнээн тыын, аҕылаа. ☉ Д ышать часто, еле переводя дыхание
Ньургун утары сүүрэн тибигирэйэн кэллэ. Мэҥилэстээбитинэн ыаҕайаны өҥөс гынан көрдө. Болот Боотур
Хаһыы иһиллэр сирэ субу чугаһаабыкка дылы. Тохтоон, сымыһахпын ытыран, өрүтэ мэҥилэстээн тыынабын. П. Аввакумов
Дьиэтигэр сүүрэн мэҥилэстии турда, убайа суох, кэлэ илик эбит. «ХС»

намык курдук — күүһэкыаҕа, сэниэтэ суохтук, нэһиилэ (хамсан, тутун). ☉ Неуверенно, беспомощно, вяло, расслабленно (двигаться, держаться)
Арамаан Баһылаайабыс титир-татыр хааман испит уола намык курдук буолбутугар уота-күөһэ өспүт сирэйи өҥөс гынан көрбүтэ. П. Аввакумов
Биһи ги дьоммут эрэйдээхтэр уку-суку буоллулар, билигин күлэ-үөрэ киирбиттэрэ ханна да суох, аат аҕай хардыылаан, таас муостаҕа намык курдук үктэнитэлээтилэр. А. Сыромятникова
ср. монг. намук, намак ‘болото, топь’

даҕ. Ньолбойон, уһаан көстөр. ☉ Продолговатый
Хабырыыс …… уһун ньолбуһах сирэйдээх, үрдүк, дьылыгыр уҥуохтаах олус номоҕон киһи. И. Гоголев
[Аттаахтар] кыра алааһы ааһан үрдүк сыырдаах ньолбуһах алааска өҥөс гыннылар. П. Филиппов
Күөл кытыытыгар эр дьон уһун ньолбуһах тыылартан чыыры сүөкүүллэр, балыктыыр тэриллэрин бэрийэллэр. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. ньолбоҕор

I
көр сиксик
Халлаан үс айыы дьөһүөлдьүт бухатыырдара …… сир дойду сипсигинэн, аан дойду улаҕатынан өҥөс гына одуулаан көрдүлэр. ПЭК ОНЛЯ I
Халлаан ыраах кубархай сипсигэр сулустар тырымныы тыкпыттара. И. Тургенев (тылб.)
II
көр сипсиэр
1.
Сөрүүн сиккиэр сипсигэр Суохтуур саҥам иһиллиэ. И. Гоголев
Уолбут үрэхтэр омоонноро, Кураанах истиэп нэлэмэнэ, Кумах курус сипсигэ — Барыта дьикти миэхэ. Умнуллубат к.

I
атыгыраа диэнтэн холб. туһ. Макар күлэн, онно-манна ордубут саһархай тиистэрэ атыгыраһан көһүннүлэр
А. Федоров. Бүөккэ тыраахтар аанын соһуйбуттуу өҥөс гынан, кэннин көрдө, онтон күлэн бөдөҥ тиистэрэ атыгырастылар, аанын лап гыннарда. Далан
Эркин бэрэбинэтэ түөрэ сүгүллэн тахсыбыта, мас оннугар сүүрбэлээх тимир тоһоҕолор атыгыраһа түспүттэрэ. ИКДь
II
даҕ. Сэдэх, онноманна көстөр. ☉ Редкий, нечастый
[Эһэ] сирэйэ ыртаччы тардан, бөдөҥ атыгырас тиистэрэ килэс гына түстүлэр. Н. Заболоцкай
«Итиччэтигэр билиҥҥэттэн үлэ ыыттахха табыллар. Ону да тобулуохпут», — Татьяна ымайбытыгар атыгырас тииһэ көстөн ааста. М. Попов