м. 1. охсуһааччы, мөккүһээччи; борцы за мир эйэ иһин охсуһааччылар; 2. спорт. тустуук, тустааччы.

разрядник; рабочий, специалист, имеющий разряд; разрядтаах тустааччы борец-разрядник; төрдүс разрядтаах токарь токарь четвёртого разряда; ср. разрядник.

ыллаа диэнтэн х-ччы аата
Атахтаах быһыйа, Харахтаах сытыыта, Быччыҥнаах модьута — Ыллааччы, Тустааччы, Сырсааччы ыччаттар. П. Тобуруокап
Хуорга ыллааччылар субуһан тахсан, турунан кэбистилэр. «ХС»

сырыс диэнтэн х-ччы аата
Богуонтан тахсан, сылаас уу ыла барааччылар …… бууттара быстарынан сырсаллар, утары турар ас атыылаах лааркаларга эмиэ сырсааччылар бааллар. Эрилик Эристиин
Куоластаах ырааһа, Атахтаах быһыйа, Харахтаах сытыыта, Быччыҥнаах модьута — Ыллааччы-тустааччы, Сырсааччы ыччаттар. П. Тулааһынап

курдаа диэнтэн холб. туһ. Эр дьон курдаһан тусталлар. Амма Аччыгыйа
◊ Курдаһан тустуу спорт. — тустуу көрүҥэ: тустааччылар хардарыта курдарыттан тутуһа сылдьан тусталлар. ☉ Борьба на кушаках
Курдаһан тустууга биһигиттэн Ньохчоо уола Мөдөөт Сөдүөт бөҕөстөрү барыларын хам баттаталаабыта. П. Аввакумов
Саха тустуута икки суол араастаах: курдаһан тустуу уонна хапсаҕай. АГГ ХТ

1. туохт. Тымныйан тыҥаҕынан ыарый. ☉ Заболеть воспалением лёгких
   Улаханнык тымныйыыттан, этиҥ-хааныҥ утарылаһар кыаҕа суоҕуттан ойоҕостотоҕун. Н. Якутскай
   Ол кыһыныгар ойоҕостотон ыалдьыбытым, онтон ыла аалларан ыалдьа сылдьыбытым. Күндэ
   Маннык тымныылар кэннилэриттэн оҕолорго, кырдьаҕастарга сөтөл, тумуу киириэн, ким эмэ ойоҕостотуон даҕаны сөп. Г. Угаров
2. кэпс. Ойоҕоһунан охтор (хол., тустууга). ☉ Повалить на бок кого-л. (напр., в вольной борьбе). Тустааччы утарылаһааччытын ойоҕостотто
   △ Ойоҕоско таптар (булду этэргэ). ☉ Получить ранение в бок (о добыче). Тайах ойоҕостоппут быһыылаах. Куһа ойоҕостоппут. Тэҥн. сэбиргэхтэт

совм.-взаимн. от хап = 1) схватываться, хватать друг друга; тустааччы-лар илии илиилэриттэн хапсыһан ыллылар борцы схватились за руки; 2) схватываться, вступать в борьбу, состязание с кем-л.; эһэни кытта хапсыс= схватиться с медведем; футболга күүстээх команданы кытта хапсыстыбыт в футболе мы состязались с сильной командой; 3) вступать в спор, препираться; туохтан хапсыстыгыт? из-за чего вы с ним схватились?; 4) разг. достигать (какого-л. количества); харчыбыт мөһөөгү хапсыһыа дуо? а наберётся ли у нас сто рублей?; үүт ыама былааны хапсыһыа надой молока достигнет планового.

даҕ.
1. Сатабыллаах, булугас өйдөөх, киитэрэй; уустук балаһыанньаттан тахсарга араас ньыманы туттар. ☉ Хитрый, ловкий, находчивый; знающий различные пути, приемы для преодоления трудностей
Кубулҕаттаах бөҕө хоппотун диэн, Албастаах бөҕө алдьаппатын диэн, Халыҥ таас хайанан хаттыктаммыт. С. Зверев
Кини [өстөөх] акаары буолбатах, саһыллааҕар киитэрэй, аҕыс араас ааһар албастаах, тоҕус араас куотар кубулҕаттаах. ССС
Аныгы албастаах сахха Айхалы тардыһан, Алҕаатаҕым буоллун Саҥа ыччаппын. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. спорт. Тустууга быраҕыы араас ньыматын билэр, элбэх ньымалаах. ☉ Знающий и применяющий разные приемы борьбы
Үчүгэй быраҕыылаах, албастаах тустааччылары үөрэ-көтө бүөбэйдииллэр, эҕэрдэлииллэр, хайгыыллар. И. Данилов

түһэр диэнтэн бэй
туһ. Бэргэһэтин көхсүгэр түһэринэн сылдьарын дьэ өйдөөтө. Амма Аччыгыйа
Сэбирийбит эргэ бараан бэргэһэни сирэйдэрин ортотугар дылы умса түһэриммиттэр. Эрилик Эристиин
Тугу эмэ кэпсээтэҕинэ наар бэйэтин түһэринэ соҕус, киһи күлүөх өттүн ордук чорбото бэлиэтээн саҥарар үгэстээҕэ. «Чолбон»
◊ Ыйааһыҥҥын түһэрин спорт. — кыра ыйааһыҥҥа киирсээри, эрчиллии көмөтүнэн ыр (күрэхтэһээччини этэргэ). ☉ Сбрасывать вес (о спортсмене)
Бөҕөс ыйааһынын түһэриммэт, онон кэлин тириттэҕинэ балаһыанньа уустугуруоҕа. Н. Лугинов
Тустааччы ыйааһынын түһэриммит буолан, сылайбыт чинчилээх. Е. Неймохов
Үчүгэйдик эрчилиннэхпинэ, сүүрдэхпинэ-көттөхпүнэ илистиитэ суох ыйааһыммын түһэринэбин. «Сахаада»
△ Аһылыккын хонтуруолланан ыр. ☉ Сбрасывать вес с помощью диеты. Быраас ыйааһыҥҥын түһэринэриҥ буоллар диэтэ

даҕ.
1. Кимиилээх, хорсун, иҥнэн-толлон турбат. ☉ Напористый, смелый, бесстрашный
Эльвира, мааҕын киириилээх-тахсыылаах тыллары саҥартаабыт бэйэтэ, билигин хайдах эрэ симиттибит курдук буолла. Л. Попов
Дакылаат, көһүппүттэрин курдук үгүс кириитикэлээх, киириилээх-тахсыылаах буолла. А. Данилов
Сэкирэтээр уола да кыыһа да син биир, кылаабынайа киириилээҕэ-тахсыылааҕа, сытыы өйдөөҕө наада. «ЭК»
2. Сытыы, сылбырҕа; булугас өйдөөх. ☉ Бойкий, подвижный; смекалистый
Күтүөтүм дьэ иирбэ-таарба сырыылаах киһигин, доҕор... Киириилээх-тахсыылаах киһи буолууһуккун. И. Гоголев
Хайахсыттар киһилэрэ модороон көрүҥэр баппат, бэрт сылбырҕа, киириилээхтахсыылаах тустааччы эбит. И. Сосин
Пинигин хаһан баҕарар олус күүрүүлээхтик киирсэр, киириилээх-тахсыылаах оонньууну көрдөрөр. НСС ОоО
3. Албастаах, кубулҕаттаах. ☉ Хитроумный, плутоватый, себе на уме
Ол кыыс сытыы, онуоха эбии киириилээх-тахсыылаах буоллаҕына уол санаатын булкуйуон сөп. П. Чуукаар
Машаны …… эргэ таҥаһынан-сабынан уонна онуоха дьүөрэлээх малынан-салынан эргинэр Рахельга, киириилээх-тахсыылаах дьэбириэй дьахтарыгар, ыыппыта. Н. Чернышевскай (тылб.)
△ Түргэнник уларыйымтыа. ☉ Переменчивый
Мин киириилээх-тахсыылаах, элбэх киитэрэстээх, уустук олоҕу билиэхпин баҕарарбын ийэм бопсоору гынар. Р. Баҕатаайыскай