прил
1. Киэн туттуулаах. 2. Улахамсык

1) скорый, срочный; суһал поезд скорый поезд; суһал көмө скорая помощь; суһал дьаһал срочное распоряжение; 2) перен. разг. расторопный, быстрый, проворный; суһал туттуулаах киһи расторопный человек.

1. аат. Элбэх, ис хоһооно өйдөммөт саҥа-иҥэ. ☉ Шум-гам, невнятный разговор
   Кини ньаамайын ким эрэ сэҥээрэригэр дылы. В. Титов
2. даҕ. суолт., түөлбэ. Олус кичээҥи, бириинчик (туттуулаах киһи). ☉ Усердный, въедливый, очень придирчивый (обычно о мастере)
   Маастар Махсыым бэрт ньаамай, кичэл туттуулаах оҕонньор буолан биэрбит. Далан

даҕ. Хапсаҕай, дьороҕой туттуулаах, уурбут-туппут курдук оҥоһуулаах. ☉ Ловкий, расторопный; аккуратный
Бандьыыт мин киһим сирэйэ-хараҕа сытыытыттан, туттарахаптара дьапсаанатыттан дьулайан сэрэнэр быһыылаах. М. Доҕордуурап
Сылаарҕаабыт дайҕарах лөкөй дьапсаана баатыртан дьулайда. Н. Борисов

дьап гын диэнтэн дьаһ
туһ. Кинилэр кэннилэриттэн Николай ойон тиийбитин, түөскэ анньан кэбиһээт, ааны сабан дьап гыннардылар уонна хатаан халыгыраттылар. А. Сыромятникова
Ытаатын кытта түргэн туттуулаах Нестеренко иккис сэнэрээти уган дьап гыннарда. «ХС»

туохт., эргэр. Туохтан эмэ тутулун, бытаар (бытаан туттуулаах киһи туһунан). ☉ Мешкать, запаздывать, задерживаться из-за пустяка (о медлительном человеке)
Хайа, доҕоччуок, ханна сылдьан, өр буолан дьуорайан кэллиҥ? М. Доҕордуурап
Кини бука дьуорайыах киһи буолуо! ПЭК СЯЯ

I
тутун I диэнтэн хай. аата. Үбү-харчыны туттуу
□ Кини уҥуоҕунан намыһах, кэтит сарыннардаах, түргэн туттуулаах киһи. Амма Аччыгыйа
Биһиги дьиэттэн ордук тупсаҕай туттуулаах ууспут — Кыра Баһылай. С. Маисов
Туттууга тиҥэһэ тыйы суоттанар сыыһа, убаһаны туттуохха сөп. ҮБНьТ
Ньаабал ойоҕо сүрдээх чэбэр, ыраас туттуулаах биллэкөстө сатаабыт дьахтар. С. Курилов (тылб.)
◊ Киэн туттуу көр киэн
Саамай киэн туттуум — урукку тутуу бырайыагын адьас саҥа көрүҥ быһыытынан ылыннылар. Н. Лугинов
Ол күнтэн ылата Киэн туттуу ырыата Ньиргийэр эн уолуҥ түөһүгэр. И. Гоголев. Туттуу түһүк тыл. үөр. — хайааһыҥҥа туттуллар предмети бэлиэтиир түһүк. ☉ Орудный падеж
Туттуу түһүккэ турар аат тыл «ханан?» диэн ыйытыыга эмиэ хоруйдуур. СТМ
«Олоппос», «кинигэ» диэн тыллары туттуу түһүккэ туруоран этиилэрдэ оҥоруҥ. ПНЕ СТ
II
тутун II диэнтэн хай. аата. Икки этээстээх дьиэни туттуу бэтэрээнэн дьыала буолбатах
□ Дьиэ-уот туттуу — киһи сиргэ үөскээбит анала. «Чолбон»
Дьиэни бу ньыманан туттуу үгүс туһалаах. «ХС»

сыһ.
1. Олус түргэнник, тэтимнээхтик, күүскэ. ☉ Бурно, стремительно
Горькай кыра норуоттар дохсуннук үүнэн, сайдан эрэллэриттэн истиҥник үөрэрэ. Софр. Данилов
ХV үйэ бүтүүтүттэн Европаҕа наука уонна искусство дохсуннук сайдыбыта. АЕВ ОҮИ
Абаҕыыныскай дохсуннук сайдар олохпут дьоннорун чопчу ылаттаан хоһуйар. «ХС»
2. Эрчимнээхтик, холуоннук, киэн туттуулаахтык, олус кыахтаахтык. ☉ Энергично, порывисто
Хара Мотуо дохсуннук хамсанар. И. Гоголев
Хотой суон, токур хохуора тумсун дохсуннук өрө чолотор. Н. Заболоцкай

даҕ. Түргэнник хамсыыр, имигэс, сымсаҕай. ☉ Проворный, быстрый, гибкий, ловкий
Кыргыттар нарын, дьороҕой илиилэрэ эп-эймэҥнэс буолаллар. Софр. Данилов
Эрбантей сирэйин харбаан түһэн иһэр эһэ анаҕастаах аһыыларын дьороҕой туттуу атын сири хаптаран кэбистэ. Эрилик Эристиин
Билигин тоҕо эрэ оннук аатырбыт, дьороҕой туттуулаах эдэр булчут баара биллибэт. Кэпсээннэр

дьүһ. туохт. Уһаан, синньээн көһүн (үксүн үрдүк уҥуохтаах, уһун атахтаах киһи туһунан). ☉ Быть длинным и тонким (обычно о долговязом, длинноногом человеке)
Убайа тыас хоту куула диэки сүүрэн дьырайда. М. Попов
Дьырайбыт кулуһун уҥуохтаах, Дьулурҕа туттуулаах-хаптыылаах Уол оҕо туйгунун кытары Көрсүөм диэн эрэнэ саныырым. М. Ефимов
Синньигэс, дьырайбыт киһи утары хааман мэтэҥнээн кэллэ. А. Сыромятникова