спорт, бороться с кем-л.; чемпионы кытта туһун = бороться с чемпионом.

собственные доходы местных бюджетов

1. 1) сторона; направление; уҥа тус правая сторона; хаҥас тус левая сторона; барар туспун ыйан кулу покажи направление, в котором мне следует ехать; 2) перен. разг. долг, обязанность; дело; эн бэйэҥ тускун толоруохтааххын ты должен выполнить свой долг; мин туһум — туспа а) моё дело—.сторона; б) моё положение другое; я — другое дело; 2. в знач. частицы усил.: тус бэйэм лично я; тус арҕаа прямо на запад; 3. в роли служебного имени: туһугар а) ради; за; уопсай дьыала туһугар кыһаллар он старается ради общего дела; мин туспар кыпаллыма ты за меня не беспокойся; б) против, напротив; трибуна туһугар напротив трибуны; туһунан о, об; про; герой туһунан баллада баллада о герое; туһуттан из-за, ради; ол туһуттан манна кэллим из-за этого я пришёл сюда.

физическое лицо

целевая программа

послелог., упр. осн. п., разг. о, об; про; сырыытын туһун кэпсиир он рассказывает о своей поездке; бэйэҕит тускутув көрүнүҥ беспокойтесь о себе; смотрите за собой.

v. to wrestle; тустуук a. able to wrestle

adv. separately; туспа a. separate

n. arch. side, direction

I
аат. Туһаайыы, хайысха. ☉ Сторона, направление
Сүрэҕин туһа буолуо диэн кыҥаан баран, тардан кэбистим. Т. Сметанин
[Дай Баһылай] айанныы-эргинэ биэс атынан Тайҕа туһа бу диэн күрүлэттэ. Н. Түгүнүүрэп
[Күн Эрили бухатыыр] Орто дойдум Туһа манан буолуо диэн Хааман халыһытта. С. Васильев
ср. др.-тюрк. туш ‘противолежащее место; напротив’, алт. туш ‘противолежащий; направление’
II
даҕ. Бэйэ бас билэр. ☉ Личный, индивидуальный, собственный
[Халандаардарын] тус толорооччу Микиитэ. Амма Аччыгыйа
Убайа тус суобаһа этэрин хоту сылдьыбыта. М. Ефимов
Уол тус олоҕор элбэх ыарахаттар үөскээбиттэрэ. «ХС»
◊ Тус бэйэ — бэйэҕэ эрэ сыһыаннаах, аналлаах. ☉ Личный, собственный
Тус бэйэм дьолбунааҕар Таптыыр кыыһым дьоло күндү. И. Гоголев
Кинигэ дьоруойдара тус бэйэлэрин тапталларынан эрэ муҥурданаллар. Н. Лугинов
Тус бэйэҥ оҕуруоккар Түүнү быһа уу тастыҥ. Баал Хабырыыс. Тус сыал- лаах — туохха эрэ туһуламмыт чопчу, анал сыаллаах. ☉ Обладающий конкретной целью. Тус сыаллаах үлэ. Тус туохтуур көр туохтуур. Тиэкистэн тус туохтууру булуҥ
ср. монг. тус ‘данный, этот; наш’
III
көмө аат.
1. Сыһыарыы түһүк форматыгар ким, туох эмэ оруобуна илин туһаайыытыгар атын предмет кэлэн тохтуурун, баар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-местного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного на предмет речи, происходящего рядом с ним (впереди кого-чего-л., перед кем-чем-л.)
Микиитэ туһугар кэлээт, Бааса төбөтүнэн Микиитэ диэки сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Мастар быыстарынан уоллаах кыыс сырсан элэҥнэһэн иһэн, кинилэр тустарыгар кэлэн тохтуу түстүлэр. Н. Лугинов
Мин туспар кэлээт, [кус] супту сурулаан аллара түстэ. А. Сыромятникова
2. Туттуу түһүк форматыгар ким, туох эмэ илин туһаайыытынан хайааһын оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме орудного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного в сторону предмета речи (в направлении, по направлению к)
Сэрэйдэххэ, алааһа бу туһунан буолуохтаах. Ойуурунан быһалаата. И. Гоголев
Ортоку добууҥҥа баар арыы талахтар тустарынан көрбүтэ: бэрт аҕыйах үөттэр төбөлөрө бүк түһэн бүгүлэхтии тураллар. Эрилик Эристиин
Хараҕын туһунан кырыарбыт кылыы күөгэс гына түстэ. «ХС»

сыһ.
1. Аҥыы-аҥыы хайдыһан, туһунан. ☉ Отдельно друг от друга, порознь
Оскуола оҕолорун кылаастарынан тус-туспа араартаатылар. ГНС СТСДТ
Дьон күлсүбүтүнэн тус-туспа тарҕастылар. «Кыым»
2
атын-атын диэн курдук. [Чыычаахтар] тус-туспа саҥалаахтар, майгылаахтар эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕолор бары, тус-туспа нэһилиэктэртэн кэлэннэр, үлэлээн үөрэ-көтө сылдьаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Нуучча ыалдьыттарыгар тус-туспа тэриэлкэҕэ миин кутуталаата. Т. Сметанин

сыһ. Бэйэ-бэйэҕэ маарыннаабаттык, уратытык, атыннык. ☉ Непохоже друг на друга, по-другому, иначе
Кинилэр төбөлөрө тус-туспатык толкуйдууллар ээ. Амма Аччыгыйа
[Эллэй ырыаларын] сир-сир ахсын хас ыллааччы тус-туспатык ыллыыр. Софр. Данилов
Дьон бары тус-туспатык туттан олордохторо, сырыттахтара. Болот Боотур

туохт.
1. Кимниин эмэ тутуһан охторсорго күүстэ былдьас. ☉ Схватившись друг с другом, стараться осилить противника, бороться
Хайа, бу олохтоохтор, эһиги кылыйар, ыстаҥалыыр, тустар дьонноох буолаайаҕыт? Күннүк Уурастыырап
Оҕонньоттор былыргылыы сири харбаан ылан ытыстарын сотуннулар уонна хапсан ыллылар, тустан бөкөрүстүлэр. И. Данилов
Аҕам оҕо сылдьан Торкуоп тойону кытта Чыыстайга һээдьэлиир кэмҥэ тустубут. «ХС»
2. көсп. Ыарахан, кытаанах үлэҕэ сыралас. ☉ Выполнять тяжёлую физическую работу
Эмиэ үлэлээн, окко умсаахтаан, субурҕалыын тустан бардылар. Н. Габышев
Ноотоҕой сааһын тухары хара үлэни кытта тустан, сүгүн олорбот. Күрүлгэн
Нэһилиэк дьоно бука бары бу былдьаһыктаах күннэргэ хара сарсыардаттан оту кытта тусталлар. «Чолбон»
△ Туох эмэ күүһүн уйарга, тугу эмэ тулуйарга күрэстэс. ☉ Бороться со стихией
Мин хаалабын хоту сирбэр Кыһынныын туруулаһаары, Кыыл табаны көтүтэр Буурҕатыныын тустаары. И. Гоголев
Тыаллартан эрдиибин кынаттаан, Тыыланан ыраахха уһуннум. Ыраас күн уотунан ыһыахтаан, Ырыанан долгуннуун туһуннум. Р. Баҕатаайыскай
Үллэр баалынан балкыырданан өтөр тоҥмокко, чучураан тымныылыын тустар дииллэр. Н. Абыйчанин
♦ Оту-маһы кытта туһун (тутуһан көр) көр от-мас
Оту-маһы кытта тустар эдэр-эрчим саастарым аастахтара. Өрө туһун көр өрө. Үрүҥ долгун үлүмнэһэн Муус хапчаанныын өрө тустар. Р. Баҕатаайыскай
Үрүҥ көмүс ыҥыырдаах Үүт маҥан ат сылгы Үөл тиити кытары Өрө туста хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Оттон үрэх сүүрүгэ кыынньа-кыынньа ат сиэлин кытта өрө тустар. Н. Заболоцкай
Аҕам күнү быһа тирэх мастан хаһыллан оҥоһуллубут тыытын кытта өрө тустан таҕыста. С. Тумат. Стёпа өй булбуттуу, эмиэ уотун кытта өрө тустан барар. «ХС
◊ Өрө туста сылдьар кэпс. — кытаанах, хоччорхой буолан өрө тура сырыт, кыайан кумуллума, сууланыма (хол., тирии). ☉ Быть очень жёстким, грубым, неподатливым (напр., о шкуре, коже)
Сииккэ дэлби сытыйан баран хаччаччы хаппыт, өрө туста сылдьар ынах олооччутун булан кэттэ. Н. Павлов
Уопуттаах дьоннор имиттэхтэринэ, киһини кытта өрө туста сылдьар тирии, хоччорхой тыс солко курдук сымныыр эбиттэр. «Кыым»
ср. бур. тулаха ‘драться, сражаться’