прил. ойуурдаах, тыалаах; лесистая местность ойуурдаах сир.

аат. Бытархай, уустук быһыылаах оһуор. ☉ Мелкий, сложный узор
Күөлү тула күөх тыалаах, дэхси кумахтаах үрдүк биэрэктэр ахсын оһуор-бичик ойуулаах, кырасыабай дьиэлэргэ, улахан балааккаларга пионерскай лааҕырдар көстөллөр. «ХС»

даҕ., фольк. Эриэн, дьиримнэс өҥнөөх. ☉ Пестрый, рябой, переливающийся разными цветами радуги. Кэҥкил тыалаах, дьирибинэ балыктаах, дьэҥкэ уулаах баар үһү (тааб.: хобордоох, алаадьы, арыы). Өлүү тимир дьирибинэ балык. ПЭК СЯЯ

сыһ. Кылгас гына, кылгаан көстөр гына. ☉ Коротко, так, чтобы казалось куцым (напр., обрезать)
Ат кутуругун огдоччу быһан кэбиһэллэр. ПЭК СЯЯ. Соноҕостой атым кутуругун Огдоччу быһа баттаабыт курдук, Догдоон хара тыалаах эбит. Саха фольк.

аат., түөлбэ. Тыалаах туундара хойуу лабаалаах намыһах маһа. ☉ Низкорослое дерево с густыми ветвями, типичное для лесотундры
Тахтыкан мастар сыыр эниэтигэр өрө кытаахтаһан үүнэллэр. И. Данилов
Булчуттар этэллэринэн, тахтыканнаах сиргэ улар мустар эбит. АЛА КК

аат. Тулатыгар тыалаах, улахан, киэҥ оттонор сыһыы; ыраас кип-киэҥ, мэччирэҥнээх төгүрүк хонуу. ☉ Окаймленное лесом широкое, круглое поле; широкий чистый луг
Аҥаарыйа көҕөрбүт Алаас-сыһыы сирдэрим Арамааттаах сытынан Аҥылыйа сыттылар. Күннүк Уурастыырап
Алаассыһыы тухары Ааллаһан үөскээбит Аһаҕас туйахтаахтарбын Аймарытар буолаайаҕыт. П. Ойуунускай

модьоҕолоо диэнтэн бэй., атын
туһ. Кэриэрбит мас чарпалара модьоҕолонон с ы т а л л а р. А м м а Аччыгыйа. Улаҕата биллибэтэх туундара сис тыалаах хайалара модьоҕолонон көһүннүлэр. Н. Лугинов
Үрэх халдьаайы өттө ыраас сирэйдээх намыһах мас хайаларынан модьоҕолонон турар. Р. Кулаковскай

аат. Сыһыыга тумуллаан, тумустаан киирбит тыалаах мыраан (хайалаах сиргэ). ☉ Небольшой лесной мыс (обычно в гористой местности)
Хас сир-уот, хас үрэх, улуу тумуһахтар, таас дьааҥылар, аартыктар — бары иччилээхтэр. Саха фольк. Балыксыттар икки тумуһахха, онно баар үүтээннэргэ тохтоору араҕыстылар. КДМ ОККО
Бу тумуһахха хаптаҕас үүннэҕинэ дьиикэйдик да үүнэр буолар эбит. «Чолбон»
ср. каракалп. тумсык ‘мыс’

аат. Өрүс кытылын сыһыыта, кытылыттан төрүт биэрэгэр (мырааныгар) диэри намтала. ☉ Удлинённая впадина вдоль речного русла, долина
Туймаада хочото кылбаа маҥан хаарынан бүрүллэн килэһийэн сытар. Н. Якутскай
Оттуур хочобут кыараҕас буолан, сыл аайы үрэх бастарыгар оттуу барабыт. М. Доҕордуурап
Кэдэлдьи алаас уонна Баатты хочото чараас тыалаах үрдүк арҕас халдьаайынан быысаһаллар. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. хол ‘низменность, бассейн реки’, маньчж. хошо ‘мык; излучина реки’

туохт. Киэҥ сирдэринэн сырыт, сири-дойдуну элбэхтик кэрий, тилэ сүүр. ☉ Побывать во многих местах, исходить повсюду вдоль и поперек
Кыһын таба көлөнөн кынаттанан хайалаах, тыалаах сирдэри арҕарара, кылааннаах түүлээҕи өҥнөһөрө. И. Данилов
Арыт улуу бухатыыр буолан, Баайдары, бардамнары өһүүрбүт: Үс дойдуну арҕаран өрүү булан, Кинилэри кэһэтэн күннүүрбүт. С. Данилов
Баай хара тыабын арҕардым аҕай ини! Кыыс аалай уоһуттан ордук минньигэһи Ол тухары отой билэ-көрө иликпин. В. Миронов
ср. др.-тюрк. арха ‘искать’