прил. 1. строка аннынааҕы; подстрочное примечание строка аннынааҕы хос быһаарыы (страница аллараа өттүгэр); 2. (буквальный) подстрочнай, тылыттан тылыгар (оҥоһуллубут); подстрочный перевод тылыттан тылыгар тылбаастааһын.

сыһ. Киһи санаатын тардыбаттык, интэриэһинэйэ суохтук. ☉ Неинтересно, скучно, сухо
Дьыала тыла судургу, ол-бу илбиргэһэ-салбырҕаһа суох буолан баран, наһаа сымсахтык тахсара эмиэ сатаммат. П. Аввакумов
Бу поэты [Иван Гоголевы] нууччалыы олус сымсахтык тылбаастааһын түбэлтэлэрэ элбэхтэр. «ХС»

дьүөрэлэһиннэр диэнтэн хай
аата. Бүгүҥҥү күн саамай суолталаах соруктарыттан биирдэстэрэ тыа хаһаайыстыбатын производствотын бэрт киэҥ өйдөбүллээх култуураны кытта дьүөрэлэһиннэрии буолар. И. Аргунов
Тылбаастааһыны тэрийиигэ ааптар уонна тылбаасчыт айар ньымаларын табан дьүөрэлэһиннэрии кыаллыбат. СГС ӨСҮДь

гл.
тылбаастыыр (тылбаастаа)

аат. Үбүнэн, харчынан хааччыйыы (тугу эмэ, хол., тутууну, норуот хаһаайыстыбатын салааларын). ☉ Снабжение, обеспечение денежными средствами, деньгами кого-что-л., финансирование
П.А. Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотурун» нууччалыы таһаартарыыны Семён Петрович биһиги барыбыт дьыалатынан ааҕара. Тылбаастааһыны тэрийиигэ, үбүлээһиҥҥэ кини төһө кыһаммытын-мүһэммитин үчүгэйдик өйдүүбүн. СГС ӨСҮДь

с. 1. тыл; заимствованное слово киирии тыл; 2. (разговор) тыл, кэпеэтии, саҥа; громкие слова дорҕоонноох тыллар; 3. (речь, выступление) тыл, этии; заключительное слово түмүк тыл; 4. (право говорить публично) тыл; свобода слова тыл көҥүлэ; предоставить слово тылла биэр; 5. (мнение, заключение) тыл, санаа, быһаарыы; сказать своё веское слово бэйэҥ нүһэр тылгын эт; 6. (обещание) тыл, эрэннэрии; дать слово тылгын биэр; 7. слова мн. (текст к песне) тыллар, тыл; романс на слова Лермонтова Лермонтов тылларыгар романс; 8. слова мн. (пустая болтовня) тыл, лахсыыр; одни слова! аҥардас тыл эрэ!; # одним словом биир тылынан (эттэххэ); слово в слово тылыттан тылыгар түһэрэн (тылбаастааһын, кэпсээһин); слово за слово тылтан тыл (тахсан), кэпсээнтэн кэпсээн (буолан); не находить слов (для чего-л.) тылы булума, туох диэххин булума (ордук күүстээх санааны этэргэ); живого слова не услышишь кэпсэтэр киһитэ су ох буол; к слову сказать вводи, ел. эппиччэ эттэххэ, даҕатан эттэххэ; последнее слово чего-л. туох эмэ тиһэх тыла, тиһэх ситиһиитэ (хол. наука).

1. аат. Омугунан нууччаларга киирсэр киһи. ☉ Русский
   [Дьаакып:] Бу туох нууччатын кытта аргыстастыҥ, ханна барар киһиний? А. Софронов
   Аҕата нуучча этэ, өрөбөлүүссүйэ иннигэр манна көскө кэлбитэ. И. Гоголев
2. даҕ. суолт. Нуучча омугар сыһыаннаах. ☉ Русский
   Нуучча литературатын генийэ Александр Пушкин айымньыларын сахалыы тылбаастааһын саҕаламмыта. Софр. Данилов
   Славик н у у ч ч а оскуолатыгар үөрэнэр, оттон Кэнчээри — саха оскуолатыгар. Суорун Омоллоон
   ♦ Нуучча хараҕын уута буолла кэпс. — (туох эмэ) мээнэ көстүбэт буолла, дэҥҥэ көстөр буолла. ☉ Стать дефицитом, редкостью
   Бу аспыт [арыгы] хантан да көстүбэт, нуучча хараҕын уута буолла. Мин киһи буолан, эйиэхэ эрэ анаан, ити кыраны ордоро сылдьарбын таһаардым. Болот Боотур
   ◊ Нуучча дьиэтэ — Саха сиригэр нууччалар кэлиэхтэриттэн тарҕаммыт, маһын суоран тутуллар ампаардыҥы дьиэ. ☉ Срубные дома русского образца, распространившиеся в Якутии в ХIХ в
   (букв. русский дом). Даайа эмээхсин далын анныгар Даллаҥныы тоһуйда, Ну у ч ч а т ы н дьиэтигэр Сулбуччу аһарда. А. Софронов
   Оскуола — эргэ «нуучча дьиэтэ». Амма Аччыгыйа. Били Баһыыҥ ка балаҕанын оннугар Маппыайабыс бэ йэтэ кыһын олороругар оҥорторбут …… нуучча дьиэтэ турар. Бэс Дьа рааһын
   тунг.-маньчж. лууча, луча, нуча

аат.
1. Туох эмэ (хол., үлэ, туох эмэ өҥө, табаар) иһин тугу эмэ харда биэрии (үксүгэр харчынан). ☉ Плата, оплата, вознаграждение (обычно денежное) за что-л. (напр., за работу, услугу, товар)
Мин эһэм бэрт былыр, дьаһаах төлөбүрүн саҕана, Бүлүүттэн саарбалыы кэлэн баран, манна быстаран хаалбыт. Н. Якутскай
Төлөбүр эрэ туһугар дьалаҕайдык тылбаастааһын туһаны аҕалбат. В. Чиряев
«Сир иһин төлөбүр туһунан» Сокуон бигэргэтилиннэ. «Кыым»
2. Туох эмэ туһугар бэриллэр, оҥоһуллар харда, толук. ☉ Расплата, плата за что-л. Халыҥ айыы төлөбүрүгэр Халыҥ хаар дьыл буолара. И. Гоголев
Тохтон сүүрбүт хаан төлөбүрүн Өстөөхтөртөн иэстэһиэм. И. Эртюков
Кыайыы төлөбүрэ суох кэлбэт. «ХС»
◊ Үлэ төлөбүрэ — үлэ иһин харчы биэрии, хамнас. ☉ Оплата труда, зарплата
Бырааһынньык күн үлэлээбит үлэ төлөбүрэ икки төгүл үрдүүр. Амма Аччыгыйа
«Үтүмэн үтүргэни тохтотуҥ, Үлэбит төлөбүрүн үрдэтиҥ» диэн Үҥэсүктэ тиийбиттэрин Өлүү уотунан көрсүбүттэрэ. Н. Степанов
Үлэ дьиссипилиинэтэ кытаанах уонна уопсастыбаннай бэрээдэк олохтоммут хаһаайыстыбатыгар …… үлэ төлөбүрэ улам улаатар. ЭБТ. Эбии төлөбүр — туох эмэ иһин бэриллибити таһынан төлөнөр харчы. ☉ Дополнительная плата, доплата за что-л. Мантан антах окко үлэлиэм, эбии төлөбүр наада. М. Доҕордуурап
Эбии төлөбүр хас биирдии киһи үлэҕэ кыттыытын кээписиэнинэн үллэһиллэр. ДВР ЭНьТ. Урут эбии төлөбүрү, абаансалааһыны, бириэмийэлээһини олохтооһуҥҥа улахан итэҕэстэр бааллара. «Ленин с.»
ср. др.-тюрк. төлэч ‘плата, возмещение’, алт. төлү ‘уплата, плата; долг’

тылбаастаа диэнтэн х-ччы аата. Мин тылбаастааччы буолбутум

и. д. л. от тылбаастаа= переводчик.