Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тырыыппайдааһын

тырыыппайдаа диэнтэн хай
аата. Ол маҥнайгы салаҥ тырыыппайдааһын этэ. И. Алексеев
Сииги саптарыыга агрономическай көрдөбүл тутуһуллубат, хараҕы баайан тырыыппайдааһын элбэхтик таһаарыллар. «Кыым»
Чэ, ол кумааҕыны тырыыппайдааһын эбэтэр ырыаны үөрэтии — эдэр киһиэхэ үлэ буолбатах. С. Курилов (тылб.)

тырыыппайдаа

туохт.
1. Туох эмэ ньууругар тырыыппай ойууну оҥор. ☉ Изображать что-л. на поверхности чего-л. острым предметом
Миитэрэй, дорооболоһон баран, сиргэ мас сыыһынан тугу эрэ тырыыппайдаан ойуулуур. П. Аввакумов
[Туос холтуун] үөһээ, аллараа бүүрүктэрин ии курдук дьураалаан баран, «хабарҕалыы» анньыыны үтүгүннэрэн тырыыппайдаан ойуулаабыт. НБФ-МУу СОБ
Буоскаҕа кинилэр [гректэр] сытыы төбөлөөх тимир палочкаларынан тырыыппайдаан, буукубалары ойуулууллара. КФП БАаДИ
2. кэпс. Саҥа түспүт хаары кыратык бааһырдан суолу хааллар (чэпчэки ыйааһыннаах кыыл, көтөр туһунан). ☉ Оставлять тонкие следы на свежевыпавшем снеге (о каких-л. мелких животных или птицах)
Бу — кырыы-кыра баҕайы, от лабаатынан хаары тырыыппайдаабыт курдук чооруостар суоллара. Н. Якутскай
Мас көтөрө, отон көрдөөн, ойууну хаалларбыт суола туора-маары тырыыппайдаабыт. В. Миронов
3. кэпс. Суһаллык уонна кылгастык сурукта суруй. ☉ Нацарапать на скорую руку короткое письмецо
Владик дьиэтигэр кэлэн, ийэтигэр аҕыйах тылы тырыыппайдаат, малын хомунан аэропорка киирбитэ. «ХС»

Еще переводы:

нацарапать

нацарапать (Русский → Якутский)

сов. что 1. тырыта суруй, тырыыппайдаа; 2. разг. (плохо написать) тырыыппайдаа, бадьаарыт.

царапать

царапать (Русский → Якутский)

несов. 1. кого-что хайа тарт, хайыта тыыт, тыҥырахтаа; 2. что, разг. (неразборчиво писать) бачайдаа, тырыыппайдаа.

выцарапать

выцарапать (Русский → Якутский)

сов., выцарапывать несов. что 1. хайа тарт, дьукку тарт; выцарапать кому-л. глаза хараҕын хайа тарт; 2. (написать) хайыта тардан суруй, тырыыппайдаа; выцарапать надпись на камне тааска хайыта тардан сурукта суруй.

дьабайдаа

дьабайдаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Марайдаа, ньаҕайдаа, киртит. ☉ Марать, пачкать, размазывать
Кыра кыыһым кинигэбин дэлби дьабайдаабыт. [Букубаар - мэник Петяҕа:] Бэл туох кинигэм даҕаны биллибэт буолан барда аны. Арыт арыынан лабайдыыгын, Арыт кырааскалаан дьабайдыыгын. Ф. Софронов. Таһырдьа тахсаат, сирэйин кумаҕынан дьабайдаабыта, чоҕунан тырыыппайдаабыта. Эвен фольк.

сөрүөстэҥнээ

сөрүөстэҥнээ (Якутский → Якутский)

сөрүөһүн диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Дырааһай урут үлэлээбэт эрдэҕинэ, сарсын өлүөх киһи курдук, нэһиилэ хамсаан сөрүөстэҥниир буолара. Н. Якутскай. [Үчүгэй Өрүүнэ] Биирдэ көрдөстөххө, дьэ итинник, сөрүөстэҥнии түстэҕэ ити. Пьесалар-
1978
[Мазин] эрбиитэ сөрүөстэҥнээтэ, ыйылаабытынан сытыы тиистэринэн мас үрдүн тырыыппайдаата. В. Осеева (тылб.)

тырыыппайдан

тырыыппайдан (Якутский → Якутский)

тырыыппайдаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Хатан хапсыһыы кэнниттэн ыттар сирэйдэрэ-харахтара тырыыппайданан, хааннанан, аҕылаан-мэҥилээн баран кэри-куру буолан мэлийэн хаалыахтара. И. Данилов
«Хаарга кыбадырааттыы быһыылаах тырыыппайданан хаалбыт суолгутуттан сылыктаатахха, кырыылаабыккыт дуу?» — диэтэ халтаһаларын күүрдэн, күөл атахтарын дьаныһан одуулуур иниспиэктэр. Н. Борисов
Киэҥ тайҕа ыраас хаара саһыл, куобах, бөрө суолунан тырыыппайдана дьэрэкээннэнэр. «ХС»

куйаха

куйаха (Якутский → Якутский)

аат.
1. Бас тириитэ. ☉ Кожа головы
[Хотугу Хотой:] Киһи кырыйдаҕына куйахата куурар, куйахата куурдаҕына, баттаҕа туртайар, баттаҕа туртайдаҕына, мэйиитэ уостар. Амма Аччыгыйа
Ира уолчаан кыргыылаах, сыгынньах куйахатын сөмүйэтин төбөтүнэн …… ыарыылаах соҕустук тырыыппайдаан ылла. Н. Заболоцкай
Наводчик Вася …… куйахата улаханнык быстыбыт этэ. Н. Кондаков
2. Ас бэлэмнээри түүтүн кэриэрдэн, быһаҕынан кыһыйан ыраастаныллыбыт сүөһү төбөтө, атаҕа. ☉ Опаленные и очищенные от волосяного покрова голова и ноги забитого скота
Дьоллоох Сэмэн муннугар-уоһугар куйаха сыта, түү сыта, сыа сыта сабыта биэртэлиир. П. Ойуунускай
Сотору Ороһуоспа — куйаха, алаадьы сиир дьоро киэһэ чугаһаан иһэр. Амма Аччыгыйа
Үүйэ …… куйаха оргуйан бидилийэ турар чугуунугар туус уонна луук кутта. Л. Попов
♦ Куйахата күүрэр (ытырбахтыыр, үмүрүтэ тутар) — өлөрдүү куттанар, олус күүскэ (уолуйа) куттанар. ☉ соотв. волосы становятся дыбом
Маайа, бу сэһэни истэ олорон, хаста да куйахата ытырбахтаан, этин сааһа аһыллан тымныйталыы сырытта. Н. Якутскай
«Киһи куйахата күүрүөх тылын этэргэ үчүгэйдик да куоһаммыт оҕо», — диэн баран Чымаан кинээс …… бара турда. Эрилик Эристиин
Буулдьалар киһи куйахатын күүрдэр сытыытык иһиирэн кэлэн буору тырыта-хайыта тэбэн бурҕачыҥнаппыттара. Д. Таас
Үрэх диэки өттө эмпэрэ: үрдүк уонна туруору баҕайы, өҥөйөн көрдөххө киһи куйахата күүрэр. И. Данилов
ср. монг. хуйиха, тув. куиха ‘кожа на голове человека’

үҥүлүт

үҥүлүт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., ньирэйи) ийэтин эмиийигэр чугаһат, чугаһата үт. ☉ Тыкать детёныша мордочкой в вымя (напр., о телёнке)
[Ньирэйи] көтөҕөн илдьэн ийэтин эмиийигэр үҥүлүппүппэр, эмэн соппойдо ээ. «Чолбон»
Ийэлэрин бэйэлэрэ кыайан эмпэт кыыл оҕолорун, ийэлэрин тутан сытыаран, эмиийдэригэр үҥүлүтэн эмтэриллэр. ТИиС
Тугутчаан кэмниэ-кэнэҕэс туран сүһүөҕүн булар. Онуоха ийэтэ эмиийин үҥүлүтэр. Тулхадыйбат д.
2. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ чугаһата ас, чугаһатан биэр. ☉ Приближать, пододвигать, подводить кого-что-л. к кому-чему-л.
Тэппэй ыта эһэ тириитин сөбүлээбэтин көрөн ытын онон дьээбэлээбитэ: Бөтөһү кууһан ылан тириигэ үҥүлүтэрэ. Далан
«Түргэнник үтүөрүөҥ, иһэн кэбис», — үрүүмкэлээх эми уоһугар үҥүлүттэ. Болот Боотур. Убайым үөрэнэр кылааспар үҥүлүтээт, элэс гынан хаалла. Суол т.
△ Кими, тугу эмэ ханна эмэ илдьэн биэр, тириэрт. ☉ Пристроить кого-что-л. куда-л. Кэлин ити тылбааспытын ханна эмэ үҥүлүтэ сатыырбытын өйдөөбөппүн. Софр. Данилов
Куоракка артыыс үөрэҕэр киллэрэн үҥүлүтэн көрүөм, онон бүгүн тэрийиҥ, сарсын илдьэ киирэбин. С. Тарасов
Кини тугу тырыыппайдаабыттарын барытын сонно тута-хаба эрэдээксийэҕэ илдьэн үҥүлүтэр сорох чобоо эдэр суруйааччылартан атыннык саҕалаабыта. «ХС»