1. кыймаҥнаа диэнтэн дьаһ. туһ. Толя Айтаҕа чугаһыыр, дьиибэлээри тарбахтарын кыймаҥнатар. Далан
   Абдуркулланы тарбаҕын кыймаҥнатан ыҥыран баран, …… биир тэриэлкэ билимиэннээх миини кытта биир быһыы килиэби ууран биэрдэ. Эрилик Эристиин
2. көсп., кэпс. Кимтэн эмэ арахпакка, тулуппакка-тэһиппэккэ, дьаныһан туран көрдөс. ☉ Просить неотступно, назойливо, настойчиво
   [Климчук] туохха эмэ наадыйдаҕына, кыймаҥнатан, көрдөһөрүн оҕотун көрүөҥ. Киһи иһигэр тыыннаахтыы киириэххэ айылаах. ДАЛ УуУоО

1. аат., эргэр. Саһаан устата (2,13 м). ☉ Печатная (казенная, мерная) сажень (2,13 м)
   Тоҕус уон бууттаах Дьэрэлийэ оонньуур өҥнөөх Дьилэй таас чохооччутун Төлө ыһыктан кэбиспитэ, Тоҕус бэчээтинэй холобурдаах Тоҥ буору күөрэлээн, Ириэнэх буору лээбилээн Тобулу түһэн Этиҥ сүгэтин курдук Элэкис гынан хаалла. П. Ядрихинскай
   Алта хос тимир килиэ куйахтаах, Аҕыс бэчээтинэй холобурдаах киһи [абааһы уола] Өттүгэстии түһэн сытар. П. Ойуунускай
2. даҕ. суолт. Бэчээттэммит, типографияҕа бэчээттэммит, бэчээтинэй буукубаларынан суруллубут. ☉ Печатный
   Маҥнайгы лиис бэчээтинэй буукубаларын үрдүнэн туора бадаалатан Бутуукай кэргэнин ахсаана суруллубут. Амма Аччыгыйа
   Лиис үөһэ өттүгэр: «Бу суругу сыап устун ыытан ис!» — диэн бэчээтинэй суруктаах. Софр. Данилов
   Көр эрэ — ол уолуҥ, сылдьан иһэн суруксут буолан эрэр эбит. Бэчээтинэй суругу тэһиппэккэ ааҕар. Болот Боотур
   ◊ Бэчээтинэй лиис полигр. — кинигэ, сурунаал бэчээттэнэн таһаарыллар кээмэйдэрин мээрэйэ, түөрт уон тыһыынча буукуба кээмэйигэр тэҥнэһэр. ☉ Печатный лист
   [А.И. Софронов] доруобуйата мөлтөөбүтүн, күүс-уох аччаабытын өйдүүр быһыылааҕа, онон тиэтэйэр, ону биирдэ эмэ быктаран ааһара. Кини түөрт уон бэчээтинэй лиистээх сэһэни суруйар былааннааҕа. Н. Габышев

I
туохт. Кими-тугу эмэ илиититтэн (быатыттан о. д. а.) тутан бэйэҕин кытта тэҥҥэ эбэтэр батыһыннары хаамтар. ☉ Вести кого-л. за что-л. (напр., человека за руку, лошадь за удила)
Коля атын тэһииниттэн сиэтэн истэ. Л. Попов
Кыыс ыттарын сиэтэн киһи суолугар тиийэр. Н. Якутскай
Дьахталлар оҕолорун илиилэриттэн сиэтэн тэллэриппитинэн хаҥас диэки сырыстылар. А. Фёдоров
♦ Муннуттан сиэт көр мурун
Чэй эрэ, норуоккун муннуттан сиэтээри — Сааланан-саадахтанан Сабардаан кэлбит Хаанымсах фашистары Хаба ортолорунан Хараҕалыы анньаҥҥын, Сытыы бииҥ устун Сылаас хааннарын Сыккырат эрэ, кылыһыам! С. Васильев
Холкуос уолаттарын муннуларыттан сиэтэр эмиэ улахан буоллаҕай! М. Доҕордуурап
◊ Оҕуста сиэт — сир тиэриитигэр, от үлэтигэр көлүллүбүт оҕуһу салай, салайа сырыт. ☉ Управлять запряжённым быком во время пахоты, сенокоса
[Тиитэп:] Эн оҕус сиэтиэҥ, мин суха тутуом. А. Софронов
Ол …… быыкаайык сонуокка аҕам биһикки бурдук ыһар буоларбыт, мин оҕус сиэтэрим. Суорун Омоллоон
Быйыл сайын аҕабын кытта от мунньуһабын, от кэбиһэллэригэр оҕус сиэтэбин. Н. Якутскай
ср. др.-тюрк. йет ‘вести, тянуть (за руку, за поводок)’, осм. йэд ‘вести в поводу’
II
1.
сиэ диэнтэн дьаһ. туһ. Эн астаан саламаат сиэппитиҥ Саас үйэ санааҕа сылдьара. Эллэй
Ананий! [Ынахпын] хайа түөкүн баайан бырдахха сиэттэҕэй? Н. Якутскай
Быйыл күһүн уонча куртуйаҕы сиэппитэ. Суорун Омоллоон
Тамыйахха сиэтиэҕи отто тиэй. М. Доҕордуурап
Ийэбэр үтүлүкпүн сиэппиппин эппэтим. Н. Тарабукин (тылб.)
2. Кытардыллыбыт тимири, тимир оҥоһук чаастарын ыпсар өттүлэринэн уһааран, бэйэ-бэйэлэригэр холбуу сыһыар. ☉ Соединить путём сварки, сварить
[Саха уустара] тимири тэһиппэккэ уһаараллара, иһэрдэллэрэ, сиэтэллэрэ. «ХС»
Тиһэх, бүтэһик турбалары эмиэ мин сиэтиэм. В. Ажаев (тылб.)
3. кэпс. Бараа, сүтэр (бириэмэни). ☉ Тратить, терять (время)
[Оҕонньор] холкуос кэнсэлээрийэтигэр олорон күнүн аҥаарын сиэттэ. Р. Кулаковскай
Оҕолор элбэх бириэмэлэрин сиэттилэр. Хорсуттар с. Хайа илиҥҥи сирэйэ …… сүрдээх эмпэрэ туруору этэ. Инньэ гынан араастаан эрийэн-буруйан түспүппүт, элбэх бириэмэбитин сиэппиппит. В. Арсеньев (тылб.)
♦ Баайда сиэт эргэр. — мунньуммут баайгын-дуолгун кимиэхэ эмэ анаа, хааллар. ☉ Оставлять накопленное богатство кому-л. в наследство
[Уйбаан:] Уолбуттан киһи быһыылаах киһи тахсыбата, онон киһи, оҕо оҥостон баайбын сиэтиэм этэ диир. А. Софронов
Иккис уолга, Дьаакып диэннэр, Эһэтин аатын биэрбиттэр. Онон кутун тутаннар, Оҕолоругар дьоно аах Оҕонньортон баай сиэтэргэ Оҥостуммут эбиттэр. Күннүк Уурастыырап. Сыата сиэт кэпс. — кэргэн тахсан (ылан) уруугар ыалдьыттат, урууҥ аһыттан аһат. ☉ Пригласить на свою свадьбу, угощать на своей свадьбе
Хор оҕом бэлиэр сыа сиэтэр дьахтар буоллаҕа, аны арыгы амсатыа. Суорун Омоллоон
Аһаттыбыт-сиэттибит диэн төлөбүр эрэйиэхпит суоҕа. Хайа, итиэннэ эргэ тахсан сыа сиэтиэххит буоллаҕа дии! «ХС»

сыһ.
1.
тэһэ диэнтэн хат.-күүһүр. Ампаарбытыгар кутуйах үгүс, ону-маны тэһитэ кэбийэн эрэйдииллэр. Далан
Мин холбуйабын миинэ оскуолактара, буулдьа дэлби тэһитэ, хайыта көтүөлээн кээспит. Багдарыын Сүлбэ. Огдооччуйа лэппиэскэтин субусубу эргитэн биэрэр, биилкэнэн тэһитэ кэйэр. С. Маисов
2. көсп., кэпс. Биирдэ эмэ, дөрүндөрүн. ☉ Изредка, время от времени, временами. Быйыл тэһитэ ардыыр
□ Уол киһи быһыытынан соччо куһаҕана суох гынан баран, тэһитэ мэнигилээн ылаттыыр. С. Никифоров
Үгүстэрэ, киһи дьиктиргиэн иһин, бэрт сотору сахалыы өйдүүр, тэһитэ кэпсэтэр буолбуттара. «Чолбон»
♦ Тэһитэ астар — эмискэ тугу эмэ оҥоруоххун, айыаххын баҕаран кэлитэлээ. ☉ Временами быть охваченным неудержимым желанием делать, творить что-л. Тэһитэ астарар кыдьыктааҕым, Тэбэнэт, дьээбэ, мэник этим. Агидель к. Тэһитэ (дьөлүтэ) кэйэр көр кэй II
Ити санаа чыычааҕы сытыы бүргэс буолан тэһитэ кэйиэлээбитэ. И. Гоголев
Кутуруу [Нуоралдьыма] сүрэҕин бүргэһинэн тэһитэ кэйбитэ. Р. Кулаковскай. Тэһитэ түһэн — онтон-мантан талан ылан. ☉ Местами, выборочно
Наадалаах кэрчиктэри кыра-кыратык тэһитэ түһэн ааҕыы уруогу киэргэтэр. СЛСПҮО
Мин хаһыаттары тэһитэ түһэн, ол эрээри элбэх оройуоннары хабарга дьулуһан көрдүм. «ХС»

сов. дьөлүтэ анньын, тэһитэ кэйин.

туохт., кэпс. Бөдөҥ буочарынан көнөтө суох, арыттаах гына тиэтэлинэн суруй. ☉ Писать крупным размашистым неровным почерком
Илиис кумааҕыга адаҥхалатан суруйбутун тэһитэ түһэн көрөттөөтө. У. Нуолур

даҕ. Үөһэ-аллара күөгэҥниир, кутаҥныыр. ☉ Плавно вздымающийся, вздувающийся; пружинящий
Ууну иҥэриммит таба муоҕа үктээтэххэ дыгдаҥнас этэ. Далан
Кута курдук дыгдаҥнас муохтаах лаҥханы тэһитэ үктээн үрэҕи туораата. «Чолбон»

туохт. Сурааһынна оҥор, тарт. ☉ Провести линию, черту
Киил маһы харандаас курдук уһуктаан мүлтүгүр төбөлөөх бүргэһинэн сурааһыннаан, тэһитэ анньан ойуу таһаараллара. НБФ-МУу ОТАТ

көр туорхаһый I
Кэлин кэмҥэ иччитэхсийбит дууһаҕа туоххаһыйыы баар. Н. Лугинов
Төрөөбүт дойдуттан өр тэлэһийэн сылдьыы сүрэх-быар тулуппат-тэһиппэт туоххаһыйыытын үөскэтэр. «Чолбон»

сов. кого-что тик, тэһитэ кэй.