сыһ. Үчүгэй түмүктээхтик, кыайа-хото тутан. ☉ Успешно, с успехом
Учуутал …… убайа университеты ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрэн эрэрин туһунан киэн туттан …… кэпсээбитэ. П. Филиппов
Эт-хаан өттүнэн ситэри сайдыылаах доруобай киһи ситиһиилээхтик үөрэнэр, таһаарыылаахтык үлэлиир. ПНЕ СТ

сыһ.
1. Кыайахото тутан, ситиһиилээхтик, үчүгэй түмүктээхтик. ☉ Смело, уверенно, решительно
[Доҕорум] кэллэҕинэ, мин үлэһит буолбуппар үөрүө, бииргэ, тэҥҥэ сылдьан өссө хотуулаахтык үлэлиэхпит дии саныырым. «ХС»
Саамай былдьаһыктаах күннэргэ үлэ тэрээһинин тосту тупсаран, күөх сайын быйаҥын хотуулаахтык сомсуоҕуҥ. «Кыым»
2. көсп. Бигэтик, эрэллээхтик. ☉ Твёрдо, уверенно, решительно
Дорогуунаптары сарсын ыйыталаһан буллахпына сөп буолсу диэн, [оҕонньор] хотуулаахтык быһаарынна. Болот Боотур
Биһи барыны кыайарга, Олорор сири ырайга Кубулутар кыахтанныбыт, Хотуулаахтык сананныбыт. Дьуон Дьаҥылы

прил. түмүктээх (ситиһиилээх).

даҕ.
1. Төһө эмэ төлөнөрдөөх, сыаналаах, төһө эрэ харчыга турар. ☉ Оплачиваемый, платный
Үлэм ыарахан, түбүктээх буоллаҕа дии, ол иһин үрдүк төлөбүрдээх этэ. КФА СБ
Эһиил оскуолатын бүтэриэхтээх Кристина үөрэх төлөбүрдээх буолбутуттан сүөм түһэр. «Чолбон»
Уопсастыба бүттүүнэ биир тэҥ үлэлээх уонна биир тэҥ төлөбүрдээх биир хонтуора уонна биир баабырыка буолуоҕа. В. Ленин (тылб.)
2. Туохха эмэ харда быһыытынан оҥоһуллар, хардалаах. ☉ Имеющий оплату, отдачу
[Дуолан Хара:] Үчүгэй төлөбүрдээх, куһаҕан иэстэбиллээх. И. Гоголев
Бу харах уута, тохтубут хара хаан, тыыннаах тулаайахтар аһыылара, сордоро-муҥнара мээнэ хаалыа суоҕа, иэстэбиллээх, төлөбүрдээх буолуоҕа. В. Иванов
Уруок …… матырыйаала оҕо толкуйун тобулардыы төһө дакаастабыллаахтык, утумнаахтык, түмүктээхтик бэриллэр да, соччонон төттөрү төлөбүрдээх (өйдөнүмтүө) буолуон сөп. СОТТҮө
◊ Төлөбүрдээх уоппуска — үлэлиир тэрилтэҥ төлүүр уоппуската. ☉ Оплачиваемый отпуск. Төлөбүрдээх уоппуска тэрилтэҕэ алта ый быыстала суох үлэлээбит кэнниттэн бэриллэр
□ Сокуон көмүскэлинэн, хат дьахталларга уонна ийэлэргэ төлөбүрдээх уоппускалары уо
д. а. чэпчэтиилэри биэриини …… киллэрэн туран, ийэҕэ уонна оҕоҕо материальнай уонна моральнай өйөбүлү оҥоруунан хааччыйыллар. САССРК. Төлөбүрдээх үөрэх — харчы төлөөн үөрэнэр үөрэх. ☉ Платное образование
Төлөбүрдээх үөрэх, истипиэндьийэ сотуллубута сорох-сороххо күүтүллүбэтэх өттүттэн охсуулаах буолла. Н. Габышев

салҕаа диэнтэн х-ччы аата
Кыһалҕалааҕы үбүлээччи, салҕааччы кини буолуо. Н. Якутскай
Итиччэ үчүгэй түмүктээх үлэни батыһааччы, салҕааччы көстүбэтэх. Г. Угаров

аат. Туох эмэ (хол., үлэ, дьыала) далааһына. ☉ Размах, охват чего-л. (напр., работы, какого-л. дела)
Ити үлэ киэҥ хабааһына кэлин үтүө түмүктээх буолуоҕа. «ХС»

буоһаа диэнтэн дьаһ
туһ. Төрөөбүт ынах уон аҕыс-сүүрбэ биир хоммутун кэннэ саптарыыга наадыйар кэмин аһарбакка буоһатыллыахтаах. ТВН ФБНь
Эккэ анаан үөскэтиллэр ынахтары, искусственнай сиэмэлээһининэн буоһатар буоллар ордук түмүктээх буолуо этэ. ПНС НьЭЫыИи
Чугас уруулуу табалары бэйэ-бэйэлэрин кытары буоһатар буоллахха, мөлтөх, кыра, өлүгэс тугут төрүүр. ПСБ ТИиПҮ

даҕ. Үчүгэй түмүктээх, туһалаах (үксүгэр буолб. ф-ҕа мэлдьэх. этиилэргэ тут-лар). ☉ Имеющий пользу, результат, полезный (обычно употр. в отриц. ф. и оборотах).
◊ Буоссата суох — туох да суолтата, күттүөнэ суох. ☉ Не имеющий ничего положительного, никакой пользы
«Убайдаах балыс эрээри буоссата суохтан хохучуоллаһан түһэҥҥит», — хаҥас диэкиттэн Ааныс сымнаҕастык унаарытта. Софр. Данилов
Бэйэтэ эмиэ сотору-сотору буоссата суоҕу умуннаҕына, склероһун туһунан кэпсээн күллэртиир. Н. Лугинов
Үөдэн, буоссата суох кыыл эбиккин ээ. М. Чооруоһап

туохт. Үчүгэй усулуобуйаҕа түбэһэн сайдан-ситэн, тупсан таҕыс, силигилии тылын (хол., үүнээйини этэргэ). ☉ Попав в хорошие, благоприятные условия, расцвести пышным цветом, распуститься (напр., о растениях)
Чэгиэн, нүөл сиргэ Чэлгийэн, бары от-мас Чэчирии-тэтэрэ тупсар. С. Васильев
[Кинилэр] сыралаах үлэлэрэ үчүгэй түмүктээх буолан хайҕанан, биһирэнэн өссө үүнэр, сайдар, чэчириир кэскиллэниэхтээҕэ. В. Протодьяконов
[Сибэккилэр] барахсаттар бу үлүгэрдээх бүтүннүү хайыр таас дойдуга хантан эрэ кэлэн үүммүттэрэ, чэчирээбиттэрэ буолла? Г. Колесов

(САНААБАР, САНААҔАР, САНААТЫГАР) аат сыһыан т.
1. Этиллэр санаа тас көрүүгэ эрэ эбэтэр ким эрэ санаатыгар чахчылаах курдугун көрдөрөр. ☉ Выражает кажущуюся или субъективную достоверность высказываемой мысли (как будто, казалось, кажется)
Халлаан, санааҕа, Толооҥҥо суулунна. Эллэй
Санаабар, арыы улахан аҥаара бүтүннүү кытыастан олорор. Амма Аччыгыйа
Ийэтэ куустаҕына, Маайа, санаатыгар, кыччыырга дылы буолара. Н. Якутскай
Санаабар, сүрэҕэ чугаска дылы. Суорун Омоллоон
Эһиги дьыалаҕытын, санаабар, үчүгэйдик ырытан араҥалаатым. Күндэ
Санаатыгар, тойонун ааҕы олус өр күүттэрдэ. А. Фёдоров
2. Саҥарааччы этиллэр санаа түмүктээх буоларыгар эрэлэ суоҕун, хайааһын дьоҕойон, холоон көрөн оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Выражает неуверенность говорящего в получении положительных результатов, а также то, что действие совершается на всякий случай, в утешение себе (на всякий случай, вроде бы)
Санааҕа, эмиэ хаайарга дылы гынным. Суорун Омоллоон
Били Сүллүкү кырдьаҕаһы ыҥыран, санааҕа, эмиэ имэриттэрэн, силлэтэн, бохсуруттаран көрбүт киһи. Болот Боотур
Сахаар оҕонньор, тыын ыла таарыйа, санаатыгар, сыгынахха ыттан, ыттарын иһиллээн көрбүтэ. В. Яковлев