Якутские буквы:

Якутский → Якутский

түптэлэс

I
түптэлээ I диэнтэн холб. туһ. Доропуун оҕонньордуун түптэлэһэ, ол кэнниттэн балыктаһа барыста. Н. Заболоцкай
— Чэ, тукаам, эдьиийдэргин кытта тахсыһан түптэтэ түптэлэс, сөп дуо. «Чолбон»
II
даҕ. Ыыс-быдаан, туох да үчүгэйдик көстүбэт (хол., буруолаах биитэр туманнаах). Непроглядный, невидимый (из-за густого дыма или тумана)
Үрэх толооно тымныы, түптэлэс. В. Протодьяконов
Айаан илиҥҥи өттө түптэлэс буруонан аҥаатта турар. Л. Попов
Түптэлэс бу салгын, суугунуу Түүннэри-күннэри оргуйда. Чэчир-72
Түптэлэс тымныы — хойуу туманнаах, дьыбардаах улахан тымныы. Трескучий мороз с густым туманом
Түптэлэс тымныыттан тула барыта, оттуун-мастыын, сирдиин-дойдулуун эпсэри тоҥмут. В. Протодьяконов
Кыһыҥҥы түптэлэс тымныыттан барыҥныыр барыта балаҕаҥҥа саһар. И. Гоголев
Мин тохсунньу түптэлэс тымныытын үгэнэ кэлбитим. «Чолбон»

Якутский → Русский

түптэлэс:

түптэлэс тымныы трескучий мороз с густым туманом.

түптэлэс=

совм. от түптэлээ=.


Еще переводы:

балыктас

балыктас (Якутский → Якутский)

балыктаа диэнтэн холб. туһ. Кэнсиэр бүтэрин кытта, Доропуун оҕонньордуун түптэлэһэ уонна ол кэнниттэн балыктаһа барыста. Н. Заболоцкай

күдээрт

күдээрт (Якутский → Якутский)

көр күдээрит
Суол буорун кэннигэр күдээрдэн Соноҕос харахтан сүттэ. Баал Хабырыыс
Көрөҕүөн: ойуур тыа хаардарын Күүстээх тыал күдээрдэ ыһарын? Эллэй
Кыһыҥҥы түптэлэс тымныыга тыынар салгыннарын туманын ортотугар айаннаан күдээрдэн иһэр табалар, кырдьык да, «туман былыт курдук» көстүөхтэрин сөп. КНЗ СПДьНь

аан-быдаан

аан-быдаан (Якутский → Якутский)

даҕ. Туох да көстүбэт хойуу (түптэлэс тымныы тумана). Густой, непроницаемый (туман — во время зимней стужи)
Аанбыдаан туманынан бүрүнэн, ахсынньы ый обургу хабыалас тымныынан хабылынна. М. Доҕордуурап
Биирдэ өйдөөбүттэрэ, иннилэригэр үллэйэн көстүбүт хойуу тумаҥҥа киирэн, аан-быдаан ортотугар баар буолан хааллылар. Болот Боотур

айаннааһын

айаннааһын (Якутский → Якутский)

аат. Айаҥҥа сылдьыы, суолга-иискэ сылдьыы, ыраах кэлии-барыы. Поездка, дальний путь, путешествие
Кини [Бруснев] атынан, табанан кыһыҥҥы түптэлэс тымныыга айаннааһын амырыынын манна биллэ. П. Филиппов
Айаннааһын төрдүс нэдиэлэтэ этэ. Ногины төлкөтө урут да харыстаабатаҕа, эһэлээх түҥкэтэх сирдэргэ биирдэ эрэ бырахпатаҕа. Ю. Чернов (тылб.)
Кэтэхтэн айаннааһыннары түмүктээн көрүү, үөрэнээччилэр бырааһынньыкка анаан оҥорбут уруһуйдарын быыстапкатын көрүү ыытыллыбыттара. «ББ»

боруй

боруй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Барбах болоорон көһүн (хараҥа уокка, боруҥуйга). Быть еле видимым, сумрачно освещенным
Куһаҕан харахтаах, хатыҥыр кыра эмээхсин хаҥас диэки боруҥуй муннукка …… киэбэ эрэ боруйан олорон, куобах тыһын, кулгааҕын имитэ-имитэ, кэрэтик кэпсээн унаарыйар. Амма Аччыгыйа
Хабыс-хараҥаҕа самналлыбыт намыһах дьиэ боруйан көстөрө. Б. Лунин (тылб.)
Түптэлэс тымныылар түстүлэр, түүннүүн, күннүүн боруйдулар. С. Васильев

былытыр

былытыр (Якутский → Якутский)

туохт. Былыттан, былытынан бүрүлүн. Покрываться облаками, затягиваться тучами
Бэрт ыраас турбут халлаан былытыра охсон, «муора быһыта» диэн ааттанар, тохтообокко сиигирдэр нэс ардах ибиирэ турда. Амма Аччыгыйа
[Бадин:] Таһырдьа төһө тымныыный? [Михаил:] Ичигэс, былытырбыт, сүүрбэччэ эрэ кыраадыс буоллаҕа буолуо. С. Ефремов
Бэҕэһээ киэһэ киһи тыына сыыгыныыр түптэлэс тымныытынан хабыалана турбут халлаан бу сарсыарда былытырбыт, сылыйбыт. Н. Якутскай. Тэҥн. былыттан

лүҥсүүрдээ

лүҥсүүрдээ (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Охсуол аан лүҥсүйэр тыаһы таһаар. Сильно, громко стучать, ударять чем-л. по чему-л. тв ёрдому
А р ай ту р а н э м ис к э А а н ы киһи лүҥсүүрдүүр. А. Абаҕыыныскай
Тоҥ болгуо тайаҕа Күөл муу һун лүҥсүүрдүүр, Түптэлэс тымныыта Тииттэри кымньыылыыр. Д. Апросимов

хаарыйбахтаа

хаарыйбахтаа (Якутский → Якутский)

хаарый диэнтэн тиэт
көрүҥ. Кыыгыныы-чыҥкыныы турар түптэлэс тымныы уотдьыбар мууһунан хаарыйбахтыыр, уотунан салаамахтыыр. П. Ойуунускай
Дьиэ иһэ бүтүннүү итии долгунунан дьалкылдьыйар, киһи сирэйин хаарыйбахтыыр, тыынын-быарын ыгар. Амма Аччыгыйа
Сыгынньах тиҥилэхпин сир тыбыс-тымныынан хаарыйбахтыырга дылы буолла. Софр. Данилов
Кини кириитикэ хаарыйбахтаабыт аҕай суруйааччыта. П. Дмитриев

чэйдэс

чэйдэс (Якутский → Якутский)

чэйдээ диэнтэн холб. туһ. Чэйдэһэ түһэн баран, Доропуун оҕонньордуун түптэлэһэ уонна ол кэнниттэн балыктаһа барыста. Н. Заболоцкай
Биир күһүҥҥү борук-сорук күн …… университекка бииргэ үөрэммит дьүөгэм Надя кэлэн чэйдэстэ. И. Попова
— Бу уолбутугар бачча киирэн баран чэйдэһэн бардахпыт дии, — Андрей Гаврильевич тарбахтарын мускуммахтыыр. КАА АСС

ылааҥылаа

ылааҥылаа (Якутский → Якутский)

туохт. Дьыбар тахсыбытын кэннэ күн уотугар сыламнаа. Греться на солнце (обычно после утреннего мороза)
Тураах кэллэ даллаҥнаан, Ылааҥылыыр сарсыарда. И. Гоголев
Дьиэтин аттыгар күн уотугар ылааҥылыы олорон, оҕонньор киһи кэпсээн көбдьүөрэр. Н. Якутскай
Түптэлэс тымныылаах кыһыҥҥы ыйдар ааһаннар, күнүс сүөһүлэр ылааҥылыыр буоллулар. С. Федотов