дэгэй 3 диэнтэн хай
аата. Төһө да биирдии сүүр, иккилии дэгэйии түҥэттэр аҕыйах балыктан кулуба өлүүтэ, кинээс өлүүтэ сүүрү өрөһөлүү билгиччи баһыллара. Болот Боотур
Алаас баһылыга Кымаах Байбал, муҥхалаах тойон …… сөбүлүүр дьоннорун иккилии-үстүү хоппо дэгэйиитинэн харгыаттаан, бэйэтин көрүүтүнэн балыгы түҥэтэн киирэн барбыт. А. Бэрияк

1. көр грамм
   Мин өйбөр өрүүтүн баар Килиэп кэмчи хаартыската, Кыраамынан ыйанар Хара килиэп сылаас сыта, Минньигэс хоруоската. И. Гоголев
   Кыраһыыннарын ый ахсын күнүнэн кыраамыгар тиийэ ааҕан түҥэттэрэрэ. Н. Габышев
2. Бэрт кыра, суоҕун кэриэтэ. ☉ Очень мало, почти ничего
   Хааппыланы да быһан хаалларбатым, Кыраамы да эбии кыбыппатым. С. Васильев
   Өскө миигин кытта кэпсэтэр буоллаххына, мин кыраамы да өйдөөбөккө турабын. «ХС»

даҕ. Сүөгэйэ араарыллыбыт, күөх (үүт). ☉ Пропущенный через сепаратор, обезжиренный (молоко)
Аҕыйах ынах төрөөн, ол сэппэрээтэрдэммит үүтүн түҥэттэрбит. Ф. Постников
Иэдьэгэйи сэппэрээтэрдэммит күөх үүтүнэн эбэтэр сүүрдүллүбүт да үүтүнэн оҥоруллар. ТИИ ЭОСА
Кини [ынахтарыгар] сайыҥҥы кэмҥэ талах сэбирдэҕин, күөх оту эбии бэлэмниир, сэппэрээтэрдэммит үүтү иһэрдэр. ҮБНьТ

гл.
түҥэт

аат.
1. Предмет эбэтэр туох эмэ көстүү төһөтүн көрдөрөр өйдөбүл. ☉ Число, количество
Холобур, биһиги нэһилиэк сирин сүөһү ахсаанынан түҥэттэр сыыһа, киһи ахсаанынан түҥэттэр сөп дии саныыбыт. Амма Аччыгыйа
«Биэс, алта …… уон биир», — Гурьянов уон түөрт миинэҕэ дылы ааҕан баран, эстибит миинэлэр ахсааннарын сүтэрдэ. Т. Сметанин
Сопхуос табатын ахсаана билигин түөрт сүүстэн тахса тыһыынча. Н. Якутскай
2. Аахсыы, ким ылардааҕын эбэтэр биэрэрдээҕин быһаарсыы. ☉ Расчет, уплата
Ол курдук балай өлүүгэ булларбыт буоллаҕына, сирдьитинэн да кэлиэҕин. Ахсаан буолан эрэр үһү диэни истибэтэҕэ дуо? А. Софронов
Хамнастарын ахсааныгар ылбыт бамыһыайдарынан Микиитэҕэ ырбаахы тикпиттэрэ. Амма Аччыгыйа
МТС мас эрбиир арааманы, биир көлүөһүнэй тыраахтары дуогабардаах үлэ туолуутун ахсааныгар үс хонон баран ыытар. М. Доҕордуурап
♦ Ахсаана биллибэт — олус, наһаа элбэх. ☉ Очень много, безгранично много
Ньохчоҕор эписиэр кэпсээнинэн, дэриэбинэ икки өттүгэр ахсаана биллибэт элбэх кыһыллар киирэн кэлбиттэр үһү. Эрилик Эристиин
Ахсаана биллибэт эргимтэлэр уу үрдүнэн эрилистилэр, улам кэҥээн, сүтэн бардылар. И. Данилов
Дьүүлэ биллибэт Күөгэйэр күөх тыаларым, Ахсаана биллибэт Бар хара хайаларым Дьороҕоно сотолоохто тоҕооһуннар, Оҕуурдаах тойуктаахха туһаай! С. Зверев
Ахсаана суох көр ахсаана биллибэт. Ахсаана суох мас көтөрдөрө: улар, куртуйах, бочугурас, хабдьы кыһыннары-сайыннары үөрдүүр. И. Данилов
Ахсаана суох элбэх Айгыртэлим сэбирдэх Кэриим тыаллыын сипсиһэр Кистэлэҥ кэрэ кэпсэтиитэ, Тыынар тыына барыта манна баара. С. Зверев. Ахсаан буолбат — улахан дьыала буолбатах. ☉ Не ахти какое большое дело
Бу улууска былыр-былыргыттан байтаһын сүөһү сүтэрэ ахсаан буолбат этэ. Суорун Омоллоон. Ахсааҥҥа ыл — кэлэр өттүгэр наада буолуо диэн учуоттаа, бэлиэтэнэн кэбис. ☉ Взять, брать в расчет. Коляны ахсааҥҥа ыллаххына сатанар
□ Ити барыта түбэһиэх буолбатах буолуохтаах, онон салгыы чинчийэргэ кинилэри хайаан да ахсааҥҥа ылыахха наада. Багдарыын Сүлбэ. Үчүгэй ахсааҥҥа сырыт — бастыҥнар ортолоругар сырыт. ☉ Быть в числе передовых, лучших
Урут үлэлээбит сиригэр үчүгэй ахсааҥҥа сылдьыбыт сурахтааҕа. Софр. Данилов
◊ Ахсаан аат — предмет ахсаанын эбэтэр ааҕыллар бэрээдэгин көрдөрөр саҥа чааһа. ☉ Имя числительное
Аттарыы ахсаан аат — хас да тыл ситиминэн бэриллэр аат: уон биир, сүүс уон биир. Судургу ахсаан аат — биир тылынан бэриллэр аат: икки, сүүс, тыһыынча. ЧМА СТҮөТ

аат.
1. Биирдии киһиэхэ эбэтэр ыалга, хаһаайыстыбаҕа тиксэр өлүү (сири түҥэтии саҕанааҕы), өлүү сир. ☉ Доля земли, выделяемая подушно, земельный надел (при переделе земли), пай. Паай сир
□ Сир бастакы үллэһигэр, Борокуоппай көрдөһөн туран паай сирин уонна уһаайбатын оннун манна анатан, кыстык угун саҕа туруорбах балаҕан оҥостон, бэйэтэ туспа буруо таһааран, ыал буолбута. А. Бэрияк
Бу бөлөх дьүүлүнэн силиэттэр Уопсай дьон мунньаҕын тартылар. Сири паай өлүүнэн түҥэттэр Боппуруос сүҥкэнин туттулар. Эрилик Эристиин
Аны баай, дьадаҥы диэн суох буолуохтаах, киһи барыта тэҥ буолуохтаах, сири дууһанан паай өлүүнэн түҥэтиллиэхтээх. Ф. Захаров
2. Дохуоту дууһанан түҥэттии (маҥнайгы холкуостар саҕана). ☉ Подушное распределение доходов (во времена первых колхозов)
Холкуостан ылар дохуот бастаан утаа паай быһыытынан түҥэтиллэрэ. И. Аргунов
3. Кэпэрэтиип чилиэннэрэ киллэрэр үптэрэ, усунуостара. ☉ Доля, вносимая пайщиками кооператива
Бахсы эргиэнин тэрилтэтэ табаар эргиирин икки сыллаах былаанын, соҕотуопка, килиэп астааһынын, нэһилиэнньэни паайга киллэрии уонна паай үбүн хомуурун былааннарын болдьоҕун быдан иннинэ …… толорбута. «ХС»
Кинигэ атыытын, килиэби астааһын, паай үбүн хомуурун, кэпэрээссийэҕэ чилиэни тардыы, …… барыһы ылыы былааннара бары аһары түстүлэр. «Кыым»
Кэпэрээссийэҕэ тардыыга, паай усунуоһун хомуйууга былаанын эмиэ лаппа аһарда. «Кыым»

см. түҥэт =.

ускор. от түҥэт =.

гл
түҥэтэр

гл.
түҥэтэр (түҥэт), биэртэлиир (биэртэлээ)

сов. кого-что түҥэт, биэртэлээ.