I
түүр диэнтэн дьаһ
туһ. Икки Ваня, үс Коля субуулаан, түүрдэрэн, оту харса суох аҕалан испиттэрэ. Далан
II
аат. Түүрдүү тыллаах уруулуу норуоттар бөлөхтөрө (орто үйэлэргэ Азия биир бөдөҥ судаарыстыбатын — түүр каганатын үөскэппит биистэр сойуустара). ☉ Группа родственных народов, говорящих на тюркских языках (в средневековье — союз племён, создавший один из наиболее крупных государств Азии — тюркский каганат), тюрки
Саха омук аан дойду кырдьаҕас омуктарыттан биирдэстэрэ, кини түҥ былыргы үйэлэр түгэхтэриттэн аатырбыт-суолурбут түүрдэртэн төрүттээх. Софр. Данилов
Мин баар этим түҥ былыр Күөх түүрдэр саҕана. С. Гольдерова. Былыргы түүрдэр үөһэ ыйыллыбыт VI үйэҕэ дылы ханна, хаһан, хайдах норуот быһыытынан үөскээбиттэрэ үчүгэйдик биллибэт. «Саха с.»
Якутский → Якутский
түүрдэр
түүр
туохт.
1. Туох эмэ сымнаҕаһы, хаптаҕайы бэйэтин бэйэтигэр эрийэн төкүнүччү суулаа. ☉ Скручивать, скатывать, свёртывать что-л. в рулон, в трубочку (напр., бумагу)
Максим саҥата суох умса көрөн олорбохтоон баран, туран оргууй чөртүөһүн түүрдэ. Н. Лугинов
Көбүөрү харайарга түүрэн баран кураанах сиргэ уурарга сүбэлэнэр. Дьиэ к. Таҥаспытын эр-биир түүрэн, баайан, таһааран сыарҕабытыгар уурдубут. «ХС»
△ Тугу эмэ хомуйа сөрөөн биир сиргэ мус, холбоо (хол., оту). ☉ Собирать в охапку, валковать (напр., сено)
[Тойонуом!] Тоҕус салаалаах локуора күөх отто Түүрэн киллэрэҥҥин, Дьиэни отто хотоҕоһунан Тэлгээн күөгэтэн кэбис. Саха нар. ыр. II
Оту дьааҥылардыы икки хотуур суолун (барыы уонна кэлии) кэккэлэһэ түһэрин курдук охсор буоллахха, түүрэргэ ордук. «Кыым»
2. көсп. Кимтэн эмэ тугу эмэ модьуйан ыххай, ык. ☉ Принуждать, заставлять кого-л. сделать, совершить что-л. [Чунуобунньук] тоҕо таһыырга кыттыбаккын аны биирдэ эт диэн түүрдэ. С. Сарыг-оол (тылб.)
ср. др.-тюрк., кирг., тув., казах. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать’
ык-түүр
туохт. Кими эмэ наһаа ыххай, кыһарый, суоһурҕанан туран дьаһалымсый, тойорҕоо. ☉ Набрасываться на кого-л. с руганью, наседать, нападать
Кини муннукка кириспит аҕабыыттаах ойууну ыкта-түүрдэ. Амма Аччыгыйа
[Бадаайкын] биллэр гына уордайан, ыган-түүрэн барбакка хам-түм күөмэйин сонотор уонна үгэргиир этэ. Д. Таас
Билбэт дьонум бэстилиэттэрин остуол үрдүгэр уурталаан кэбистилэр уонна миигин, ыган-түүрэн, ыйыта-ыйыта, ыххайан бардылар. Р. Кулаковскай
Якутский → Русский
түүр=
свёртывать, заворачивать; сматывать; көбүөрү түүр = свернуть ковёр; быаны түүр = смотать верёвку; утуйар таҥаһы түүр = свернуть постель.
түүрдэр=
1) побуд. от түүр =; 2) перен. разг. ругать, отчитывать кого-л., делать выговор кому-л. (сгоряча, со злости).
Еще переводы: