сыһ. Олус үчүгэйдик, дьикти үчүгэйдик. ☉ Прекрасно, замечательно
Аар тайҕа булчута Лоокуут ис сүрэхтэн төлөннөөхтүк таптааһына үчүгэй өрөгөйдөөһүнүн, эр санаа күүркэйиитин кытта үтүөкэннээхтик дьүөрэлэһэр. АҮ

1. нареч. итиитик, суостаахтык; 2. в знач. сказ. безл. куйаас, итии; в июле в Ташкенте очень жарко от ыйыгар Ташкентга олус куйаас; мне стало жарко мин итииргээ-тим; 3. нареч. перен. (страстно, пылко) омуннаахтык, уохтаахтык, төлөннөөхтүк; жарко обсуждать омуннаахтык дьүүллэс.

туохт. Дьиримнии хамсаан, уһун төлөннөөхтүк умай. ☉ Гореть длинным дрожащим пламенем
Хотун, тойон киһи хонугун сарбыйааччы Хоохоон бииһин ууһун Хорҕотуон иннигэр Кутаа уот Куйбуурдаммыт эбит. Саха нар. ыр. I
[Этиҥ] Уолах тиит быһаҕаһын саҕа Кутаа уот куйбуурданар. Суорун Омоллоон
Холоруктаах да халлаантан Холлоҕос уот куйбуурданар, Ынырыктаах да ыраахтан Ыстаал буулдьанан тыбыырар. И. Эртюков
Отуу баарын, арай ыраахтан үрдүү-намтыы куйбуурданар кулуһун уота туоһулуур. Нэртэ

сыһ. Санааны уурбакка, кыһамньыта суохтук, үрдүнэн-аннынан (тугу эмэ гын). ☉ Неприлежно, нестарательно, несерьёзно, поверхностно (делать что-л.)
Сорох дьон тугу барытын имэҥнээхтик, омуннаахтык-төлөннөөхтүк ылыналлар, оттон сорохтор аа-дьуо, ээл-дээллик сыһыаннаһаллар. ОАП ОТХ
Үөрэнэр ыччат сорҕото билиигэ-көрүүгэ улахан интэриэһи көрдөрбөт, кэнэҕэски идэлэрин талан ылыыга ээл-дээллик сыһыаннаһар. «Кыым»
Сүрэхтээх хаһаайыннар хайдах курдук кыһанан-мүһэнэн сибэккилэри уонна мастары үүннэрэллэрин сөҕөрүм уонна ардыгар дьон бэйэлэрин дьиэлэрин, олбуордарын уонна бөһүөлэк бүтүннүүтүн мөссүөнүн хайдах курдук ээл-дээллик көрөллөрүн дьиктиргиирим. Л. Брежнев (тылб.)

туохт.
1. Уоттаахтык-төлөннөөхтүк тылла эт. ☉ Ораторствовать, выступать с пламенной речью
Кырдьык, табаарыс Фокин, оччо суолтата да суох боппуруоска олус уохтаахтык араатардыырын сөбүлүүр киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Дириэктэрдээх завуч утуу-субуу бэрт өр араатардаатылар. Иккиэн даҕаны тыл этиини бэркэ баһылаабыт дьон. Н. Лугинов
2. Тылла эт. ☉ Выступать с речью
Бүгүн мунньахха нэһилиэк сэбиэтигэр баайы, кулаагы киллэриллиэ суохтаах, дьадаҥы өттүттэн киллэриллиэхтээх диэн араатардаатылар. Күндэ
Бары пионер хаалтыстаахтар, оскуолаҕа үөрэнэллэр, мунньахха араатардыыллар. Эрилик Эристиин
3. көсп., сөбүлээб. Тылгынан кыыр, мээнэни дойҕохтоо. ☉ Болтать попусту, заниматься пустозвонством, пустословием
Сүөһүнү сүмэлээх, тотоойу аһылыгынан хааччыйыахпыт диэн салайааччыларбыт мунньах ахсын айахтарын муҥунан араатардыыллар. Софр. Данилов
«Эмээхсиэн, араатардаама, аҕытаассыйалаама, түксү! Итини мин бэйэм да эн саҕа билэбин», — диэн буолар. Амма Аччыгыйа
Данилович тойон, нагаанын харбыалаан көрө-көрө, дьону куттаан араатардаата. М. Доҕордуурап
4. көсп., үгэрг. Тыл этэр талааннаах киһи курдук туттан-хаптан, оҥостон тылла этэ сатаа. ☉ Пространно говорить о чем-л. с претензией на красноречие
— Ыл эрэ, таһыйталаан көр эрэ. — Бэйи, оргууй тиргилин! Баран дэлби таһыйталыам диэн мунньахха тоҕо араатардаабатаххыный? Дьүөгэ Ааныстыырап
Иван уус, куулга мээккэ бурдугу кутакута, тугу эрэ араатардаан айаҕа кытарар. М. Доҕордуурап

туохт.
1. Туспа, бэйэҥ бас билэр, олорор тутуулан. ☉ Обзавестись собственным жильем (жилым помещением)
Муҥ саатар, өлөр үйэбэр, кырдьар сааспар бас билэр дьиэлэнэн көрүүм. Софр. Данилов
Ыраах үрэхтэринэн бултуурга, үүтээннэргэ дьиэлэнэргэ кини, Тогойкин, бэйэтэ төлөннөөхтүк аҕытаассыйалыыр этэ. Амма Аччыгыйа
Хас саҥа ыал туспа дьиэлэнэргэ кыһанар. И. Аргунов
2. Кэргэннэн, туспа ыал буол. ☉ Обзаводиться семьей, жениться или выходить замуж
[Дьаакып:] Үчүгэй суол буоллаҕа дии - хата тыыннаахпар эн дьиэлэммиккин көрөн хаалыам! А. Софронов
Эттээх бууппун эрэнэммин Эргэ барбатах иэдээммин, Улаан ньуурбун улаатыннаран Олохпун булбатах муҥмун. Сирискэн өлүүгэ сиэтэммин Дьиэлэммэтэх эрэйбин. С. Зверев
3. Кэпсэтии быһыытынан эбэтэр куортамнаһан дьон дьиэтигэр олор. ☉ Снимать жилье у кого-л., квартировать
Өлөксөй оскуола аттынааҕы ыалга дьиэлэнэн олороро. В. Протодьяконов
Арыылаахтан Миитээ дьиэлэнэр Хоптолооҕо икки биэрэстэ сир. Е. Неймохов
[Уол] аҕата, ийэтэ нэһилиэккэ олороллор үһү. Оттон билигин куоракка убайын аахха дьиэлэнэ сылдьар эбит. М. Попов
4. көсп. Олохсуй. ☉ Обосноваться, проживать
Өтөр сүүрбэ сылын туолуо - түрмэ дьиэлэммитэ. Эллэй
Хонор хос анна да көстүмнэ, Хоргутар куоракка түһүмнэ, Холорук да буолан көстүмнэ Хоруобуйа хоонньо дьиэлэннэ. Эллэй
Оччоҕо ийэ тылым, ордук сэтэрэн, Олоҥхотун дойдутугар дьиэлэнэрэ, Ордук барҕаран, ордук киэркэйэн Алаастарым аайы дьиэрэйэрэ. С. Данилов
5. Ордуулан (кыыл туһунан). ☉ Вырыть, обустроить логово, нору (о зверях)
Бэл диэтэр бэдэр дьиэлэммит Бэс чагдаларбыт эниэлэригэр Дьэҥкир таас түннүгүнэн килэдийбит Дэриэбинэлэр дэлэйдилэр. С. Зверев
6. Тула тэйиччинэн сырдык иилэн (ый, күн туһунан). ☉ Быть окруженным светлым ореолом (о солнце и луне)
Ыйбыт дьиэлэммит. Уһун былыт кэлээри, хаардаары гынар быһыылаах. И. Никифоров
Үрүҥ күн барахсан дьиэлэнэр, Күн көнөтүк кыыһар буоллаҕына кураанныыр. Ардаары гыннаҕына күн дьиэлэнэр. «Кыым». «Ый дьиэлэммит, - диир булчут, - ол аата буурҕа түһээри гыннаҕа». Т. Одулок (тылб.)