с. 1. (действие) ирдэбил, ирдээн ылыы, төлөтүү; подать к взысканию юр. ир-дэбилгэ түһэр; 2. (наказание) сэмэ, буруй; наложить взыскание сэмэтэ биэр, сэмэлээ.

төлөт диэнтэн дьаһ
туһ. Хамначчыт хамнаһын хара көлөһүнүн баай баттаан сиирэ хаалбыта, төлөнүөхтээх, төлөттөрүөхпүт. П. Ойуунускай

аат. Туох эмэ сокуонунан, эбэтэр дуогабарынан олохтоммуту кэмигэр толорботох иһин ыстараап. ☉ Пеня. Бу ыйга биэнньэ аахпаттар. Биэнньэ төлөттүлэр

сов., взыскивать несов. 1. что, юр. ирдээ, төлөт; взыскать налог нолуогу ирдээ; 2. с кого-чего и без доп. (наказать) сэмэлээ, буруйдаа; # не взыщите хоргутумаҥ, сэмэлээмэҥ.

туохт. Нолуок төлөт, нолуокта тут. ☉ Облагать налогом
«Бай, ол эн аны тойоҥҥун нолуоктуугун, кыһарыйаҕын дуо?» — Чиэнэ эбии сөхтө. И. Данилов
Ол оннугар эргиэн тэрилтэтэ түөрт уон биэс бырыһыаҥҥа тиийэ нолуоктуура суох буолар. «Кыым»

туохт.
1. Икки эбэтэр хас да хос буолар гына тут, оҥор, бүк тут. ☉ Складывать вдвое, пополам или в несколько раз. Илииһи бүгүлүү тут. Сабы бүгүлээн хат
□ Оччотооҕу кэмҥэ уоруйах суолун түөрт төгүлүнэн бүгүлээн төлөтөллөрө үһү. МНН
2. көсп. Ханнык эмэ өттүнэн кими эмэ баһый. ☉ Превосходить кого-л. в чем-л.. Өйүнэн бүгүлүүр. Өйүнэн да, күүһүнэн да кими баҕарар бүгүлүөн сөп. Тэҥн. бүктээ

туохт. Иэс биэрбит харчыны, атыны да эбии бырыһыан ааҕан төлөт. ☉ Начислять проценты на ссуженную сумму
Чоочо Баһылай дьоҥҥо иэс эһиил оту отунан бырыһыаннаан төлүүргэ, биитэр сүөһүнү иитэн төлүүргэ от түҥэтэр үһү диэн истибиттэр. МНН
«Ампааргар сытан бу курдук тугу туһалыай? Эһиил, баҕар, бырыһыаннаан хайаан ылыаҥ!»— Өлөксөй Туораҥа омунун намыратаары ымаҥныы турда. А. Сыромятникова

туохт. Ким, туох эмэ туһугар оҥорбут өҥөҕүн аах, ол эрэйгин төлөппөтөххүн эт. ☉ Выставлять, выпячивать свои заслуги, рассчитывая на сочувствие, понимание, вознаграждение
Дьиэ биэрбэтилэр диэн суҥхара иликпин! С. Дадаскинов
Абыланов икки сыллааҕыта күрээн барбыт сиригэр эрэйдээхтик сылдьыбытын суҥхара саҥарда. Эрилик Эристиин
Ууну омурдан баран, Кэбис, түөскүн охсунума! «Герой» буолбута буолан, Сымыйанан суҥхарыма! Баал Хабырыыс

аат. Ким, туох эмэ туһугар оҥорбут өҥөнү ааҕыы, ол эрэйгин төлөппөтөххүн этинии. ☉ Выпячивание своих заслуг с расчётом на вознаграждение
Эдуард хараҕын саба туттан, Ийэтин иннигэр оҕутта. Ким билиэй сүрэх суҥхатын, Туох санаа кинини кыайбытын? И. Чаҕылҕан
Суон оҕонньор суҥхатын истиэхпин баҕаран, мүлтүгүр кулгаахпын хастыбыта буолан, бүөбүн сэмээр ороннум. «ХС»
ср. п.-монг. шину ‘быть жадным’, шинухай ‘жадный’

сыһ. Киһи куттаныан, дьулайыан курдук. ☉ Грозно, устрашающе
Ыраахтааҕы аатыттан суостаахтык дибдийэн, ыҕарыйан Тойоттор дьаһаах төлөтөллөрө. И. Гоголев
Кини аата өстөөххө аптамаат тыаһыныы суостаахтык иһиллэр. Р. Баҕатаайыскай
Ийэ кырса оҕолоруттан көҥөнөн үрэн чардыргыы-чардыргыы, арҕаһын түүтүн адьырытан, тиистэрин суостаахтык килэтэн, утары сүүрэн кэлэ-кэлэ төттөрү куотара. И. Федосеев
△ Кыыһыран, кыйаханан. ☉ Сердито, гневно
«Ыты сибилигин таһааран ытан кэбиһиэххэ!» — Ким эрэ суостаахтык ордоотоото. И. Гоголев
«Түрмэҕитин хампы сыспыт киһи баар ини!» — диэн ким эрэ суостаахтык хаһыытыыр. А. Фёдоров
«Саҥарба! Эйигиттэн ыйытыллыбат!» — Кузьмин суостаахтык көбдьүөрбүтэ. С. Никифоров