Якутские буквы:

Якутский → Якутский

суҥха

аат. Ким, туох эмэ туһугар оҥорбут өҥөнү ааҕыы, ол эрэйгин төлөппөтөххүн этинии. ☉ Выпячивание своих заслуг с расчётом на вознаграждение
Эдуард хараҕын саба туттан, Ийэтин иннигэр оҕутта. Ким билиэй сүрэх суҥхатын, Туох санаа кинини кыайбытын? И. Чаҕылҕан
Суон оҕонньор суҥхатын истиэхпин баҕаран, мүлтүгүр кулгаахпын хастыбыта буолан, бүөбүн сэмээр ороннум. «ХС»
ср. п.-монг. шину ‘быть жадным’, шинухай ‘жадный’

сэмэ-суҥха

аат. Сөпсөөбөттүк мөҕүү-этии, буруйдааһын, элбэх саҥалаах-иҥэлээх хомуруйуу. ☉ Осуждение, обвинение, порицание со многими упреками, бранными нападками
Эмээхсин ньаҥсыырын, сэмэтин-суҥхатын тулуйбакка, биир күһүн кыыс бэйэтэ көрдөһөн, саах күрдьээччинэн хамначчыттары кытта Амыдай үрэҕэр кыстаһа киирбитэ. Болот Боотур
Ылдьаана, итинник сэмэни-суҥханы истимээри, кыыһын Маайаны «хамначчыттар балаҕаннарыгар сылдьыма» диэн буойа сатыыра да, оҕо аата оҕо, быыс буллар эрэ бара турара. Н. Якутскай
[Илья Иванович] биирдэ эмэтэ баартыйаттан сэмэ-суҥха да ылбыта суоҕа. А. Сыромятникова
♦ Сэт-сэлээн сиппит, сэмэ-суҥха туолбут көр сэт-сэлээн
Сэмэ-суҥха туолбут, Сэт-сэлээн сиппит эбит, Сэгэртэйим сыыһа! А. Софронов
Ханныгын да иһин Аадаҥ сэтэ-сэлээнэ ситиэ, Сэмэтэ-суҥхата туолуо. Күннүк Уурастыырап

Еще переводы:

буруй-сэмэ

буруй-сэмэ (Якутский → Якутский)

аат. Буруйу оҥоруу, буруйу оҥоруу иһин сэмэҕэ-суҥхаҕа түбэһии. ☉ Проступок; порицание за проступок
Төһө да баттаммытын үрдүнэн кыра киһи бэйэтин буруйа-сэмэтэ көстөр этэ. Эрилик Эристиин
Доҕоттоор, мин тугунан да толуйуллубат улахан буруйу-сэмэни оҥордум. А. Сыромятникова

куочун

куочун (Якутский → Якутский)

аат. Ким эмэ урукку хобдох быһыыларын ахтыһыы, сэмэ-суҥха. ☉ Воспоминание о чьих-л. худых поступках, укоризна
Онон куочун туойаллар. ПЭК СЯЯ
ср. алт. куучын ‘сказка, легенда’, п.-монг. хаҕучин, МНТ ха’учин ‘старый, ранний; прошедшее’

омнуолаах

омнуолаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сэмэҕэ-суҥхаҕа түбэһиэхтээх, итэҕэститэ-намтата көрүллүөхтээх. ☉ Заслуживающий осуждения, порицания
Кини [Тогойкин] сырыыта, кырдьык, сатаан быһаарыллыбат омнуолаах эбит. Амма Аччыгыйа
2. Уратылаах. ☉ Имеющий особенности
От-мас омнуолаах, Улаханнаах, кыралаах, Сорох лаглаҕар лабаалаах, сорох бөкчөгөр таһаалаах. И. Федосеев

такайылын

такайылын (Якутский → Якутский)

такай диэнтэн атын
туһ. Хотун-хаан дьахтар эрээри [Орлова] …… эргэ таҥастаах оҕонньор иннигэр киирэн, кыра оҕоҕо дылы, сэмэни-суҥханы истэн, такайылла олороруттан кыбыстан, эттээх сирэйэ өссө үллэ кытарда. Софр. Данилов

омнуолаахтык

омнуолаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Сэмэлэниэххэ айылаахтык, сэмэҕэ-суҥхаҕа түбэһиэх курдук, сэмэлиирдик-суҥхалыырдык. ☉ Осуждающе, с осуждением, порицанием (напр., высказываться)
«Кырдьан хаалбыт дьону кытта Кыҥкыйдаһар сыыһа», — диэн, Оннооҕор, бэл Ымыы кытта Омнуолаахтык истибитэ. Күннүк Уурастыырап
Кини [Ылдьаа] төрөппүт ийэтэ, аҕата эмиэ Лиза туһунан таарыйан омнуолаахтык ахтыталаан ааспыттара. Д. Таас

ыстараап

ыстараап (Якутский → Якутский)

аат. Административнай бэрээдэги кэһии иһин сокуонунан олохтонор харчынан төлөбүр. ☉ Денежное взыскание за нарушение административного порядка, штраф
Билиннэҕинэ буруйа-суҥхата бэйэтинээҕэр улахан, ыстарааба ыйдааҕы хамнаска тэҥнэһэр. Н. Лугинов
Төлөөбөтөхтөргө эппиэтинэс кытааппыта, ыстараап ботуччу буолбута. Дылбаны
Көҥүлэ суох ойуур маһын кэрдии түбэлтэтигэр олохтоммут бэрээдэгинэн ыстараап туттуллар. «Кыым»

сэт-сэлээн

сэт-сэлээн (Якутский → Якутский)

аат. Айыы-хара, туох эмэ куһаҕаны оҥорбуккар мүччүрүйбэт, төлөрүйбэт иэстэбил. ☉ Расплата, возмездие за содеянное
«Истэҕиэн, хаһан эрэ сэт-сэлээн туолуо, эппиэттииллэрэ тирээн кэлиэ», — Хаппытыан уҥуоҕа хамсыыр, сүрэҕэ өрүкүйэр. А. Софронов
Атаҕастаммыт алгысчыта буолбутум, ол сэтигэр-сэлээнигэр буоллаҕа буолуо — соҕотоҕун муммут мин баарбын. Суорун Омоллоон. Дьэ, кыларыйан турар кырдьыккын кэпсээ, сиикэйи эттэххинэ сэттээх-сэлээннээх буолуоҕа. И. Фёдоров
♦ Сэт-сэлээн сиппит, <сэмэ-суҥха туолбут> — оҥорбут сыыһатын, айыытын-буруйун иэстэбилэ кэлбит. ☉ Настал час расплаты, настигло возмездие (букв. кара настигла, возмездие осуществилось или исполнилось)
Ханныгын да иһин Аадаҥ сэтэ-сэлээнэ ситиэ, сэмэтэсуҥхата туолуо. Күннүк Уурастыырап
Былыр кырдьаҕастар этэр буолаллара: «Сэт-сэлээн ситиэ, сэмэ-суҥха туолуо», — диэн, бадаҕа, ол кэллэ быһыылаах. А. Фёдоров
Сэт-сэлээн ситтэҕэ …… Сыыһа саҥардым эбээт. «ХС»

атааннаах

атааннаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сөбүлээбэккэ туоратар, туора көрөр. ☉ Недолюбливающий, не допускающий кого-л. в свою среду
Кэмсинэбин — Арыт алҕаһаан кэбиһэн, Атааннаах дьонум айаҕар Аһылык буоларбыттан. Л. Попов
Атааннаах дьон Атаҕастыылларын, Алларастыылларын эмиэ амсайбытым. В. Гольдеров
2. Аймалҕаннаах, утарсыылаах. ☉ Противоречивый
Түбүктээх олох көстүбэт мас сухата Сирэйдэрин дириҥник да хоруйбут, Атааннаах үйэ ыар сэмэтэ-суҥхата Кинилэри муударай оҥорбут. С. Данилов
Мин сотору атааннаах аан дойдуттан арахсыам, Онон орто дойду олоҕун долгуна Миигин долгуппат буолан турар. И. Гоголев

упрёк

упрёк (Русский → Якутский)

м. сэмэ, сэмэлээһин, хомуруйуу; # бросить упрёк кому-л. сэмэлээ; ставить в упрёк кому-л. сэмэлээ, сэмэтэ-суҥхата аах.

уоһах

уоһах (Якутский → Якутский)

аат. Саҥа төрөөбүт ынах, биэ саһархай өҥнөөх олус хойуу маҥнайгы үүтэ. ☉ Желтоватое и густое молоко коровы, кобылицы в первое время после родов, молозиво
Араҕастай уоһаҕынан Алаадьылаан аһатта. И. Гоголев
Ньирэй ийэтин кытта биир суукка босхо сылдьан уоһаҕын бэйэтэ эмэр. ТССКС
Биэ төрүөн икки-үс хонук инниттэн синньигэр уоһах мустар. НПИ ССЫа
♦ Уорда намырый, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ көр салаа I
[Сайсары:] Киэбирбэтин, уҥуохта көмүллээтин, уоһахта салаатын. Суорун Омоллоон
Уоһа (уоһугар) уоһахтаах, <хараҕа хааннаах> көр уос II. Уоспар уоһахтаах эрдэхпиттэн Эбэ күлүгүн быһа хаампат, аатын ааттаабат буоларбар такыйдылар да этэ. «ХС»
Уоһум уоһахтаах уолчаан сылдьан Умсубутум улуу куорат оргулугар. С. Тарасов
Уоһах (уоһахтаах) уостаах — уоһа (уоһугар) уоһахтаах, <хараҕа хаан- наах> диэн курдук (көр уос II). Уоһах уостаах оҕо муҥнаах …… Нүһэр соҕус суҥхаҕа Түбэспиппин өйдүүбүн. Күннүк Уурастыырап
Уоһахтаах уостаах уол буоламмын, быһыыта, Хараҕым уутун мин кыамматах эбиппин... И. Артамонов
Уоһун (уоһугар) уоһаҕа куура илик көр уос II. [Сараапап:] Мин баайбын кини дьаһайыа үһү. Уоһун уоһаҕа куура илик оҕочоос!.. Н. Якутскай
◊ Сымыыт уоһаҕа көр сымыыт
[Саһылчай тэллэй] сымыыт уоһаҕын курдук өҥнөөх. УГС ССКОТ
Сибиэһэй сымыыт уоһаҕын мүөтү кытта күүгэн тахсыар диэри булкуйаллар, хаптаҕай киистэнэн ылан сирэйгэ, моойго биһэллэр. ФВН ТС. Уоһах ала — уоһах өҥө баһыйар эриэн, эбириэн. ☉ Пёстрый, пятнистый с преобладанием цвета яичного желтка
Уоһах ала сылгылаах Уордаах Боруллуо ууһа, Ынчыктаах айаным Ыган кэллэ. Саха фольк. Уоһах ала атыырым Тоҥкучахтаан эрэрин Туора тутан кээспиттии Тоҕус туора туорумнаах. С. Зверев. Уоһах алаадьы- та — саҥа төрөөбүт сүөһү үүтүгэр оҥоһуллар алаадьы. ☉ Оладьи на молозиве
Сорох сиргэ хонуу ньургуһунунан саба үүнэн, уоһах алаадьытыныы саһарар. И. Гоголев
Ыалбыт биир ынахтаахтара саҥа төрөөбүт — уоһах алаадьыта итиэннэ быа иэдьэгэй сиэн хоннубут. И. Никифоров
Уоһах арыы көр арыы II. Ардыгар тириини сымнатарга, хаһан эмэ да буоллар, уоһах арыытын туһаналлара. АНП ССХТ
Уоһах кугас көр кугас. Соҕуруулуу илин туһунан, Суо айыыһыттарым суоллара диэн, Уоһах кугас сылгыны Кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
ср. др.-тюрк. аҕуз, оҕуз, тюрк. угыз, овуз ‘молозиво’