сыбыгылдьый диэнтэн холб. туһ. Эдэр ийэлэр, саҥа төрөөбүт-ууһаабыт тиҥэһэлэр, оҕолорун ахтан, тиэтэйэ-саарайа хаамсан сыбыгылдьыһаллар. Далан

даҕ. Түргэнник ууһуур, төрөөн-ууһаан түргэнник элбиир. ☉ Плодовитый (обычно о животных)
Хоруолук — сүрдээх үөскэнньэҥ кыыл, тыһыта сылга хаста да төрүүр. СГФ СКТ

эймэний диэнтэн холб. туһ. Көтөрдөр эрэйдээхтэр мүччү-хаччы төрүү-ууһуу охсоот, оҕолорун дабыдаллара арыычча ситиитэ, холдьоҕуллубут курдук, ытаһан-соҥоһон, тус соҕуруу көтөн эймэнистилэр. Н. Лугинов

быртахтаа диэнтэн бэй
туһ. Төрөөбүт-ууһаабыт, быртахтаммыт дьахтар онтон антах кыайан айаннаабат дойдута эбит. ПЭК ОНЛЯ III
Бар дьонноруом! Эһиги эрэйгитин чэпчэтээри улуу ойуун буолбутум! Бэйэм эһигиннээҕэр элбэх эрэйи көрбүтүм, этим-хааным да быртахтаммыта, быһыым-майгым да алдьаммыта. И. Гоголев

аат., зоол. Төрөөбүт-ууһаабыт, олохсуйбут түөлбэлэриттэн кыһын ыраах атын сиргэ көспөт көтөрдөр, сорох балыктар, кынаттаах кутуйахтар. ☉ Зимующие (в основном пернатые, летучие мыши, нек-рые виды рыб и насекомых)
Кыстааччылар кыһын аһылык аҕыйаҕыттан чугас эргининэн тэлэһийэллэр. ИВС ЭТТ

даҕ. Тартарыылаах; имэҥнээх. ☉ Буйный; страстный, пылкий
Киниэхэ атын дууһата — аччыктаан киҥнэммит торҕон кыыл дохсун, эрсэҥнээх дууһата уһуктара. М. Горькай (тылб.)
◊ Эрсэҥнээх тиэргэн эргэр. — төрүүр-ууһуур, элбэх сүөһүлээх тиэргэн. ☉ Плодовитый скотный двор.

сэймэктэс диэнтэн хай
аата. Сор-муҥ борбуйдаах, Быһылааннаах, былдьаһыктаах, Быйылгы сэрии курдук Сэймэктэһиилээх силиктэһиилээх Сэриини истэ илигим. Саха нар. ыр. III
Сут-кураан, ыарыысүтүү, сымыйа-албын, сэриинэн сэймэктэһии аан дойду үрдүнэн умнуллуоҕа. Амма Аччыгыйа
Сиргэ ынырык тыасуус, сэймэктэһии буола турарын, кыахаан халыйа тохторун кэрэйбэккэ, онтон куттаммакка, хор, көтөр-сүүрэр бииһэ уйа туттар, хороон хастар уонна төрүүр-ууһуур буоллаҕа үһү. «ХС»

аат., түөлбэ. Саҥарааччы этиллэр барамайга таптыыр, уйаҕас сыһыанын көрдөрөр, барахсан. ☉ Выражает любовное, ласковое отношение говорящего к предмету речи
Оҕолорум, хотокуларым, туох баарынан күндүлээтэҕим! И. Данилов
Саха сиригэр кылгас сайыммытыгар кэлэн төрөөн-ууһаан барар чыычаахтар эрэйдээхтэр дьэ бүгүрү, үлэһит хотокулар диэхтээтэҕиҥ! Н. Габышев

размножаться; умножаться, увеличиваться в числе; манна көтөр төрөөн-ууһаан үксээтэ здесь птицы сильно размножились; үөрэнэр оҕо үксээтэ увеличилось число учащихся.

1. сыһ. Сулумах, соҕотох (буол). ☉ В одиночестве (пребывать — без жены, мужа)
   Кинилэр дойдуларыттан араҕалларыгар тоҕус уон икки бырыһыаннара уһурбах этилэр, бүгүн сулумах сылдьааччы ахсаана быдан аҕыйаата. В. Васильев
   Кумааҕынан айаҕын ииттибит диэн суох, ол иһин уһурбах сырыттаҕа, ойоҕун, оҕотун тугунан иитиэй. Пьесалар-1987.
2. даҕ. суолт.
3. Сулумах, кэргэнэ, оҕото-уруута суох. ☉ Одинокий, без семьи и детей
   Дьиҥэр, хайа аҕыс оҕолоох киһи ханнык эрэ уһурбах уолаттар уруоктарын билбэтэхтэригэр көмөлөһөн күнүн-дьылын ыытыай. С. Федотов
4. кэпс. Эдэр, төрөөбөтөх-ууһаабатах (ынах). ☉ Молодая, ни разу не телившаяся (корова)
   Уһурбах тыһы баччаларга тэһии буолааччы. Н. Борисов