уст. головной убор замужней женщины.

аат., эргэр. Сөрүү тутан баанар былаат. ☉ Повойник (женский головной убор). Бобуонньугун баанна. Төбөтүгэр сиидэс бобуонньуктаах
русск. устар. повойник

делать козырёк (для головного убора); приделывать, пришивать козырёк (к головному убору).

женские украшения; женский убор, наряд; кыыс симэҕин кэттэ девушка надела свой наряд, свой украшения; кылдьыы симэх уст. ожерелье # сир симэҕэ полевой цветок.

аат. Халпаакка маарынныыр дьахтар былыргы чараас бэргэһэтэ. ☉ Старинный якутский женский головной убор (наподобие колпака)
Тимир сэрбэкэнэ астаах, буор дьиэ саҕа халпаактаах бүрүмньүлээх. ПЭК ОНЛЯ I

козырёк (головного убора); хортуус куондара козырёк картуза.

аат. Чараас таҥастан тигиллибит хороҕор бэргэһэ көрүҥэ. ☉ Мягкий конусообразный головной убор, колпак
Хара халпаагын устан, сүүһүн сотунна. П. Филиппов
Ыалдьааччыны көрөр хос ааныгар сиэстэрэ дьахтар маҥан халпаага көһүннэ. П. Аввакумов
Үрдүк халпаагын анныттан хараҥа баттаҕа быгар. СЮ ЫБ

аат. Иннигэр кыра куондардаах (чарапчылаах) сайын кэтиллэр төбө таҥаһа. ☉ Летний головной убор с козырьком, картуз
Хара бэйэтэ кубарыйыар диэри эргэрбит сукуна хортууһун уста охсоот, таҥара күлүгэр кириэс охсуммахтыыр. Н. Якутскай
Оскуолаҕа биһигини Гавриил Семёнович күүтэн, күүлэҕэ хортууһун сүүһүгэр умса соҕус түһэрэн олороро. П. Аввакумов

аат. Охсууттан, охсуллууттан төбөнү харыстыырга аналлаах, кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллубут анал бэргэһэ. ☉ Специальный головной убор из металла или из жёсткого материала в виде каски, защищающий голову от ударов, шлем
Ол куула сис тыаҥ кырдьаҕас тииттэрэ Улуу уус тимири уһаарарын көрбүттэр, Биһиги өбүгэлэрбит тимир сүлүөмнэрэ Күҥҥэ күлүмнүү оонньуулларын сөхпүттэр. И. Артамонов
Өстөөхтөрбүт килбэҥнэһэр тимир сүлүөм кэппиттэр, Үгүс элбэх оҥочоҕо буойуннарын симпиттэр. Ш. Руставели (тылб.)
русск. шлем, шелом

голый; нагой, обнажённый; сыгынньах оҕо голый ребёнок; атах сыгынньах босой, босиком; бас сыгынньах без головного убора; простоволосый; илии сыгынньах голыми руками (без рукавиц) # сыгынньах быһах обнажённый нож; сыгынньах илиинэн ылыаҥ суоҕа голыми руками не возьмёшь (т. е. без оружия не одолеешь); сыгынньах тиит голое дерево (без ветвей и листьев).