көр уккунньах. Оһоҕор ускунньах уган биэрдэ

көр кэрчик
Микиитэ биир кэччиги аҕатыгар хайыттара охсон киллэрэн тигинэччи оттон кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Үөл дүлүҥ кылгас кэччиктэрин сиргэ модьоҕолуу уурталаан, буор кутан оҥоһуллубут холумтаҥҥа икки-үс аһаах, уккунньах үрүтүрдүлэригэр туорута быраҕыллыбыттар. Болот Боотур
Оччотооҕу олох биир кэччигэ көстөн ааста. Н. Габышев
Нэһилиэк сирэ бүтүннүүтэ кэччик-кэччик быһыллан …… сорохторо эргиччи бүтэйдэнэн тураллар. А. Бэрияк

сыһ.
1. Быыһа суох гына тумнары (сап). ☉ Плотно, без просвета (закрывать)
[Уолчаан] кыра балыктарын чөкө мунньа тарыйаат, чугастааҕы бугул үрдүн ылан, мээнэ ойуоккаласпаттарын курдук, либиччи сабан кэ бистэ. П. Тобуруокап
Тимир оһоҕун аанын аһан, төбөтө хоруорбут уккунньаҕынан уотун сөргүтэн биэрдэ. Аанын, күөдьүйэрин көрөн, либиччи сапта. В. Миронов
«Оҕонньор!» диэтэхтэринэ, өһүргэнэ там ныыр Ойуолас саас аана либиччи са быллыбыт. «ХС»
2. Турбакка (куруук кэриэтэ сытан таҕыс). ☉ Не вставая, в лёжку (лежать)
Либиччи сытар киһиэхэ кыра да [сонун] наада. КСК

даҕ.
1. Сииктээх, ситэ куурбатах. ☉ Сыроватый, влажный
Үөл дүлүҥ кылгас кэрчиктэрин сиргэ модьоҕолуу уурталаан, буор кутан оҥоһуллубут холумтаҥҥа икки-үс аһаах уккунньах үрүт-үрдүлэригэр быраҕыллыбыттар. Болот Боотур
Ардахтаах дьыл буолан, быйыл оттоммут от аһаах буолуохтаах, бугуллар үксүн инчэҕэйдии кэбиһиллиэхтэрэ. Н. Лугинов
Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбат, аһаах сигэ тостубат, уол үтүөрбүтэ. М. Попов
2. көсп. Ыарытыган, мөлтөх туруктаах. ☉ Болезненный, слабый, хилый
Мин кэргэним аһаах, хатыҥыр, маҥан хатыҥчаан курдук нарын дьахтар этэ. Н. Габышев
Оҕонньорум, уруккуттан аһаах буолан, тулуйумуна, суорума суолламмыта. Н. Кондаков
Аһыы бөҕөнү аһыйан, кутурҕан бөҕөҕө ылларан, бэйэм да аһаах буолан, оройуон киинин балыыһатыгар тэлиэгэҕэ тиэллэн киирбитим. П. Чуукаар

сыһ. Бытааннык, күүһүрэн кэлбэккэ (хол., сүүрүгүр, умай). ☉ Медленно, едва, кое-как (напр., течь, гореть)
Көҥүс түгэҕэр сырдык уу сыккыстыы сүүрүгүрэр. М. Доҕордуурап
Кураанах саһарҕа күлүбүрэйэ умайар. Онтон үөл мас сыккыстыы умайар. С. Федотов
Түүннэри сыккыстыы умайар уккунньаҕы тордоҕуҥ уотугар холумтаҥҥа уурар буолаар. Н. Абыйчанин. СЫК-СЫК: сык-сык ытаа — саҥа таһаарбакка эрэ ытаа; саҥата суох сыҥырҕаа. ☉ Беззвучно плакать; тихо всхлипывать
Эмээхсин да хараҕын уута иҥин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ, сык-сык ытаата. Ньургун Боотур
Ол кырбаатаҕым киэһэ, утуйаары ороммор кэлбитим, арай Аанчыгым сык-сык ытыы сытар эбит. Суорун Омоллоон
Кыратык сык-сык ытаатым. Н. Абыйчанин

туохт.
1. Уйата оҥоһун, тутун (көтөр-сүүрэр туһунан). ☉ Гнездиться, вить гнездо; копать нору
Оттон биһиги, хас биирдии булт кэмэлдьитин, ол иһигэр «түөкүн» тииҥ хаһан ханна уйалыырын билэрбит быһыытынан, бэйэбитин эрэх-турах сананабыт. Я. Семёнов
2. Кими-тугу эмэ ханна эмэ олохтоо, миэстэтин буллар. ☉ Определить, найти место для кого-чего-л.
Кыысчаан кэлэрин кытта хаҥас кыра балаҕаҥҥа хамначчыттары кытта уйалаабыттара. М. Доҕордуурап
Кини эриэн үөн оҕотун дьааһыкка уйалаабыта уонна хас күн ахсын аһатара, уулатара. КНО
Мин аҕам оҕонньор кутааны таптыыра, Киһилии кэпсэтэн алгыыра. Аал уокка уйалаан уккунньах уурара, Кичэйэн күлүнэн суорҕанныы суулуура. Т СҮК
◊ Уйалаан олордуу (ыһыы) — тыа хаһаайыстыбатыгар хортуоппуйу, кукурузаны лууҥкалаан олордуу (ыһыы) ньымата. ☉ Гнездовая посадка (посев) картофеля, кукурузы
Хортуоппуйу саҥа ньыманан, уйалаан олордубуттар этэ. Г. Николаева (тылб.)
Хортуоппуйу олордуу саамай бастыҥ ньыматынан квадраттыы уйалаан олордуу буолар. ХКА
Кукурузаны квадраттыы уйалаан ыһыы иһин мэхэнисээтэрдэргэ эбии хамнас төлөнөр. САССР КСХКҮү

1. аат.
2. Сиргэ сытан сиигирэн, эмэҕирэн эрэр мас. ☉ Гнилушка
   [Эһэ] сымалалаах ытыһын Сытынньаҥҥа даҕайда, Сыстыбыты барытын Салаан, салбаан амсайда. Е. Васильев
   Тараас тиийэн кэлбитэ Бучумаан биир биллибэт киһилиин сытынньаҥ үрдүгэр олороллор эбит. И. Никифоров
   Василий саһыл хаана тохтубут суолун батыһан, …… сытынньаҥы нөҥүөлээн иһэн өлө сытарын булла! «ХС»
3. Туох эмэ микробтар көмөлөрүнэн үрэллибитэ, сытыйбыта. ☉ Продукт, подвергшийся гниению, органическому разложению, распаду
   Хортуоппуй туорааҕа сытыйар, дьөлүттэлэнэр. Туораах иһигэр эргиччи хараарбыт сытынньаҥ үөскүүр. САССР КСХКҮү
   Киһи-сүөһү таһаарар хаалынньаҥнара, мас-от төрдүгэстэрэ уонна сытынньаҥнар микробтар көмөлөрүнэн үрэллэн, сиргэ симэлийэллэр. СЕТ ҮА
4. көсп. Олох хаалынньаҥа, өй-санаа сатарыйыыта. ☉ Пережитки старого, моральное разложение
   Биһиги эргэ олох сытынньаҥын утары харса суох охсуһааччылар баартыйаларабыт, оттон харса суох охсуһууга ыччат куруук бастаан киириэҕэ. В. Ленин (тылб.)
5. даҕ. суолт.
6. Сытыйбыт, дьүдьэйбит, эмэҕирбит. ☉ Гнилой, испортившийся, разложившийся
   Сытынньаҥ дүлүҥ син умайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
   Уот кытыытыгар сытынньаҥ тиит төрдө кыһалҕата суох аргыый буруолуу сытта. С. Никифоров
   Уккунньахха анаан сытынньаҥ маһы таһан өрөһөлөөтө. «Чолбон»
7. көсп. Кэхтибит, төннүбүт, хаалынньаҥ. ☉ Гнилой, прогнивший, разложившийся
   Бу эдэр-сэнэх эрдэҕиттэн билбит сытынньаҥ хаайыыларыгар, сымыйанан баайсан, умса анньан кэбистилэр. Е. Неймохов
   Ааспыт сытынньаҥ кэм оботтоох дьэбэрэтин тэпсилгэнэ тус олоҕор, кэргэттэригэр оспот сүрэх бааһын хаалларбыта. «Чолбон»

I
туохт.
1. Салайар хоту инниҥ диэки барбакка, туораан таҕыс, төттөрү эргилин (көлөнү этэргэ). ☉ Артачиться и сворачивать с пути (о домашнем животном, особенно об упряжном или верховом)
Ойоҕос аттарбыт бугуйаары гыммыттарын, Орлик тоҕо сиэлийэн инники дьулуруйа турда. Н. Кондаков
Улахан оҕус түллэҥнээн тардан көрдө уонна төттөрү бугуйда. Болот Боотур
△ Суолгуттан туораа, төттөрү эргилин эбэтэр көнөтүк барыма, буруй. ☉ Идя, двигаясь, сворачивать с пути или идти петляя, не прямо
Кууһума, титиик диэки баран иһэн төттөрү бугуйан …… дьиэ ааныгар кэлэн кэтиллэ биэрдэ. Күннүк Уурастыырап
Фроҥҥа саҥа кэлбиттэр биир эмэ куттамсах бугуйдаҕына, төттөрү сырсаллара. Д. Кустуров
Куобахчаан барахсан уһаты-туора ыстаҥалаан сүүрэр, бугуйар да бугуйар. Кустук
2. көсп., кэпс. Туохха эмэ буолунума, аккаастан, куотуна сатаа. ☉ Уклоняться, отказываться от исполнения каких-л. обязанностей, поручений. Үлэттэн бугуй
□ Убайдара Иннокентий уонна Дмитриев сааскы сырыыга тахсымаары бугуйан көрбүттэрин икки уол үөсбатааска биэрбэккэ илдьэ тахсыбыттара. «ХС»
Бэйэбит олохпутун оҥостор үлэбититтэн дьулайбытым, үлэ эппиэтиттэн бугуйаары гыммытым. Дьэ ол баар мин маҥнайгы алҕаһым. Амма Аччыгыйа
II
туохт.
1. Туох эмэ сабыыта арыллаҥнаабатын курдук кытыытын иһирдьэ хомуйа тутуталаа. ☉ Подсовывать под что-л., подтыкать края чего-л. (напр., одеяла)
Эмээхситтэр сиэннэрин суорҕаннарын бугуйан биэрбиттэрэ. Хомус
Тарыырын сыап быатын тыаһата, Ыттарын суостаахтык соруйда. Сыарҕалаах таһаҕас кэлгиэтин Чиҥэттэ, сабыытын бугуйда. С. Данилов
△ Таҥас кытыыта сэбирийбитин сабынан иһин диэки бүүрэ тартаран тик. ☉ Подшивать, подрубать, загибая внутрь. Сонун сиэҕин бугуйа тиктэ
2. Уот чоҕо умуллубатын эбэтэр ыһыллыбатын диэн, кытыытыттан хаһыйан чөмөхтөөн, күлүнэн көм. ☉ Собирать в кучу и засыпать пеплом угли очага, костра, чтобы они дольше тлели или их не разнесло ветром. Уоккун бугуйан кэбис
□ Күһүҥҥү булт сүүс тардыылаах, Хойутуом, баҕар, мунуом, хараҥаҕа быстарыылаах..
Онон уһаар, аал уотуом! — Кыһыл чоххун, уккунньаххын Күөх күлүнэн бугуйабын. М. Тимофеев

1. аат.
2. Күн, халлаан сырдыгын сабан күлүгүрдэр былыт, туман эбэтэр атын туох эмэ. ☉ Облака, туман или что-л. другое, застилающее небо и затеняющее солнце
   [Бухатыырдар] Арҕаа халлаан Алын саппаҕын диэки түһэ тураллар. ТТИГ КХКК
   Туох да саппаҕа суох ыраас халлааҥҥа үөһэттэн күлүмнүүр көмүс күн …… сыдьаайан турда. Эрилик Эристиин
   Кэлэр сайын кэрэнамчы Кэпсээннэри арыйдын, Киирэртахсар күн сарыалын Кэҥсик, саппах саппатын. Улуро Адо (тылб.)
   △ Киһи санаатын баттыыр иччитэх барык чуумпу. ☉ Безжизненно тягостная сумрачная тишина
   Эргиччи чуҥкунас чуумпу. Санаа тууйуллар саппаҕа саба халыйда. Хаспах эбии уорастыйда. «ХС»
3. көсп. Хараастыы, мунчаарыы. ☉ Грусть, уныние
   [Манчаары:] Хор, ити Санаабын сайыччы саҥаран, Санаам саппаҕа сайҕанна. А. Софронов
   Эн ол хатыҥнар суугуннарын Этиэхтэн кэрэ таһааларын Санаттыҥ хоһоон тылларынан, Саппаҕа суох тапталгынан. Чэчир-76
4. көсп. Тугу эмэ күн-дьыл сүтэриитэ, бүрүйүүтэ. ☉ Завеса времени
   Бу этиллибит [музыкальнай] тэриллэртэн ураты өссө төһө элбэхтэрэ, дьыл-күн саппаҕар саһан, сүтэн хаалбыттара биллибэт. «ХС»
   Ол кутаабыт [поэзия кутаатын] уккунньаҕын Өксөкүлээх уурбута — Дьыл-күн ардаҕын, саппаҕын Билбэккэ умайбыта. И. Эртюков
5. даҕ. суолт.
6. Саппахтаммыт, саппаҕырбыт, күлүгүрбүт. ☉ Покрытый, затянутый облаками, туманом
   Отох, уйгу улаатыа, Саппах түүлээх ньылҕаарыа, Буомту уҥуохтаах муҥутуо. С. Зверев
   Көрүҥ халлааны — бу саппах, хараҥа халлааны — кылбаҥ ый кинини киэргэтэр даҕаны. Н. Габышев
   Соҕотох хаалла Людмила. Туохтан саҕалыан булумуна, Чугаһыыр бааччах түннүккэ. Санааргыыр хараҕар киниэхэ Саппах айылҕа көһүннэ. А. Пушкин (тылб.)
7. көсп. Түҥкэтэх, хараастыылаах, санньы. ☉ Грустный, унылый, мрачный (обычно о мыслях)
   Син Сарбынньахтаах саргы анныгар, Саһан-сабыллан сылдьан Саппах санаа сайдар. А. Софронов
   Кыһын эмиэ кэлиэҕэ, Ыллыга тыккырыаҕа, Эргэ хаттаан кэлимиэҕэ, Саппах санаа баттаамыаҕа. Доҕордоһуу т. Санаам суулбут Саппах күммэр, …… Күн буолан Көнньүөрдүө дуо, Көмүһүгүөм? «ХС»
   ◊ Саппах былыт — олох саппатар да, күн уотун бүөлүүр ыһыллаҕас былыт. ☉ Клочковатые облака, которые волнами закрывают солнце
   Үүммүт оту үллүктүү Оҕустарар олус бэрт. Сандал күнү күлүктүүр Саппах былыт көстүбэт. С. Тимофеев
   Сатыы маҥан халлааҥҥа Саппах, лоскуй былыттар Сөмөлүөт обургу салгынынан Сатаҕай сарапаан таҥаһыныы Сахсыллаахтыы хааллылар. С. Васильев

1. даҕ.
2. Сырдык киирбэт буолан киһи тугу да чуолкайдык арааран көрбөт. ☉ Тёмный, непроглядный (напр., о ночи)
   Хараҥа түүннэргэ ханна эрэ ыраах торҕон бөрө улуйан эҥсэлитэр. И. Федосеев
   Барар сирдэрэ ыраах эбит. Үрэх бастарынан, аҥхайдарынан баран иһэн хараҥа ойуурга киирдилэр. Т. Сметанин
   Мичил хараҥа хоско соҕотоҕун олорон, бэрт элбэҕи эргитэ санаата. Г. Колесов
3. Харааран көстөр өҥ. ☉ Тёмный цвет
   Хараҥа былыт быыһыттан, Уорбалыырдыы, ый быкта. Күннүк Уурастыырап
   Ардайдаах сиэллээх, кутуруктаах диэн сырдык уонна хараҥа кыллар булкуһан үүммүт буоллахтарына этиллэр. АНД СӨДьИ
4. Хара өҥҥө чугаһыыр ханнык эмэ өҥ эгэлгэтэ. ☉ Тёмный оттенок какого-л. цвета
   Халлаан хараҥа күөх дьэҥкир мындаатыгар хотугу сардаҥа кубаҕай толбонноро дьиримнэһэ оонньууллар. Н. Габышев
   Тирии уорҕатын түүтүн хараҥа күөх, сырдык күөх, бороҥ дьүһүннээххэ араарыллар. АВЛ ГСФ
   Иннилэригэр өрүс төрдүн араҕас уутуттан чыҥха атын өҥнөөх муора хараҥа күөҕүнэн кэрэлэнэн ыдьырыйа сытара. В. Катаев (тылб.)
5. көсп. Ыар, эрэйдээх, муҥнаах (хол., олох, кэм). ☉ Трудный, тяжёлый, безотрадный (напр., о жизни, времени)
   Мин куойа саныыбын ол сэмэй ааппыныын Хаһан эрэ арахсар хараҥа чааспын. С. Данилов
   Аҕыйах сыллааҕыта холкуостар онтон сопхуостар тэриллиэхтэрин иннинэ хараҥа олох диэн манна баара. Н. Якутскай
   Оҕо сылдьан оччотооҕу хараҥа олоххо ойуун кыырарын, удаҕан далбыйарын элбэхтик истибитим. В. Протодьяконов
6. көсп. Сиэрэ суох, куһаҕан, омсолоох, киһи кэлэйиэн курдук түктэри (хол., быһыы-майгы). ☉ Мерзкий, гадкий, вызывающий отвращение (напр., о поступке)
   Хабырыттар Хабырыыс: «Дьэ, кырдьык бу курдук хараҥа, бу курдук дьиикэй, бу курдук сидьиҥ быһыы-майгы үөскээбэт гына кэһэтиэххэ наада...» П. Ойунуускай. [Мартыын:] Өлөргүн кэрэйбэккэ үтүө быһыыны оҥороҕун дуу, эбэтэр хоргустук Хараҥа айыыга киирэҕин дуу? И. Гоголев
   Бары даҕаны урукку өттүгэр хараҥа дьыалаҕа кыттыбыт, айыыны-буруйу оҥорбут дьон буолар эбиттэр. Болот Боотур
7. көсп. Билиитэ-көрүүтэ кыараҕас, үөрэҕэ, сайдыыта суох. ☉ Отсталый, неграмотный, тёмный
   Олохтон хаалбыт, хараҥа тыа дьонун араас албыннарыгаркуулдьаҕаларыгар үктэтэн, уҕалдьылаан, саа туттарбыттар. Н. Заболоцкай
   Мин ийэм, кини саастыылара — сахам хараҥа дьахталлара, Үөрэҕи, сайдыыны билбэккэ, Үлэттэн атыны көрбөккө …… Олороохтообуккут эбит дии. И. Эртюков
8. көсп. Сайдыыта, кэлиитэ-барыыта суох, түҥкэтэх, хаалынньаҥ (сир, дойду туһунан). ☉ Глухой, захолустный (о местности)
   Сүрдээх хараҥа дойду — биһиги нэһилиэкпит. Амма Аччыгыйа
   Бандьыыттары бэриннэрэр боппуруоһу Алексей Елисеевич оччотооҕу олус хараҥа, хаалан олорбут ыраах кытыы сирдэр олохтоохторун көмүскүүр-харыстыыр үтүө майгылаах, гуманнай соруктары кытта ситимниир. Н. Заболоцкай
   Кэбээйи түбэтэ уу-тыа булдунан баай, былыргыта бэрт түҥкэтэх, хараҥа муннук этэ. КНЗ ТС
9. аат суолт.
10. Туох да көстүбэт им-балай. ☉ Темнота, тьма, темень, мрак
    Дьөгүөрдээн хараҥаттан хараҥаҕа диэри таһырдьа үлэлиир. Амма Аччыгыйа
    Күһүҥҥү хараҥаҕа көмүлүөк оһох иннигэр хас да ыал ити курдук үлэлии олорор. Күндэ
    Онно-манна кус саҥарар да, хараҥа буолан көстүбэт. Т. Сметанин
11. көсп. Билии-көрүү, үөрэх суоҕа. ☉ Невежество, непросвещённость, дремучесть, темнота
    [Биэссэр] Дьон хараҥатын бэккиһээн, кыһалҕаҕа түбэспит дьадаҥылары аһынан, чыпчырына-чыпчырына, илгистэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
    Мин онно үөрэниэм, үлэлиэм... оччоҕо хараҥа быраһаай! Эллэй
    Баай ыал хаһаайыстыбата хамначчыт үлэтинэн тэриллэрэ. Оччотооҕуга, олох хараҥатыгар, сүөһүнү эмтээһин, талан ууһатыы да суоҕа. ВМП УСС
    ♦ Хараҥа баттал — сору, муҥу көрдөрөр, киһи быраабын сарбыйар ыар баттабыл, атаҕастабыл. ☉ Тяжёлое бремя, гнёт
    Саха дьадаҥыта үгүс үйэҕэ хараҥа баттал, кыһалҕа ыар сүгэһэрин сүгэн нүксүйбүт көхсүн көннөрбүтэ. Софр. Данилов
    Бэйэҥ даҕаны истэриҥ буолуо, тулаайах хаалан хараҥа батталга үөскээбит киһибин. Эрилик Эристиин
    [Киириктээх] Хараҥа батталга тэпсиллэн, хайдах эмэ хоргуйан өлбөт эрэ иһин …… түүннэри-күннэри үлэлээн сордоноллоро. С. Ефремов. Хараҥа буруй — сиэргэ баппат ыар быһыыланыы. ☉ Тяжкое преступление
    Эн тускар, хомуньууһум туһугар өлөн эрэр кыһыл саллааты атаҕастаабыт хараҥа буруйгун хаһан эрэ өйдүөҕүҥ. Амма Аччыгыйа
    Кинилэр арҕастарыгар хараҥа буруй ыар таһаҕаһа, кинилэр атахтарыгар бэйэлэрэ өрбүт хааннаах тимир кыаһылара. Т. Сметанин
    Хаһааҥҥа да дылы олордорбун Хараҥа буруйум, Халыҥ айыым Хаһан да хаалыа суох. А. Сыромятникова
    Хараҥа дьай — хара дьай диэн курдук (көр дьай III). Хараҥа дьайдарын суох гынарга охсуһуох тустаахпыт. П. Ойуунускай
    Баттал хараҥа дьайын кыайан, бары сиргэ бастыҥ аатыран турдун Модун уохтаах Сэбиэскэй Аармыйа. Эллэй
    Хараҥа (тымныы) күлүктэн көр тымныы. Хараҥа күлүктэммитим, Үтүөбүн — үлтүрүтэргэ үлүһүйбүтүм, Айыыбын — алдьатарга дьалыһыйбытым, Абаккайын-алдьархайын ньии, оҕолоор!!! Суорун Омолоон. Хараҥа на- каас — хара накаас диэн курдук (көр хара). «Бу курдук хараҥа накааска, хара сорго олоруом суох этэ», — диэн бэркэ муҥатыйар буолла. П. Ойуунускай
    <Хараҥа> түүнү харахтан көр түүн II. Фашистар ыам бырдаҕын курдук элбэх сөмөлүөттэрэ Ийэ дойдубут столицатын Москваны буомбалыы хараҥаны харахтанан халаахтыы көппүттэрэ. ИИФ УС
    Хараҥанан харахтанан харбаан барыахтарын баҕалаахтар да бааллара. «Чолбон»
    Хараҥаҕа (түүҥҥэ) ылларда (былдьатта) көр түүн II. Василий халыҥ хаарга эккирэтэн икки тайаҕы өлөрдө. Биирдэрин икки суукка эккирэтэн, ханна хараҥаҕа былдьатта да, куруҥ маһы охторон уккунньахха сыранан нухарыйан ыла, үһүс сууккатыгар күн тахсыыта өлөрөн холболообута. «ХС». Хараҥаны харбаабыт, ыйдаҥаны ытыспыт — маппыт, кураанах, туга да суох хаалбыт. ☉ Оставаться с пустыми руками
    Хараҥа элбэх — хара баһаам диэн курдук көр хара. Саа тыаһаатаҕына, туох да хараҥа элбэх кус көтөн тахсара. И. Тургенев (тылб.)
    ◊ Хараҥа санаа — хара санаа диэн курдук (көр санаа II)
    Америка агрессордара хара дьайдаах былааннарын толороору Кореяҕа интервенцияны саҕалаабыттара. Ол хараҥа санаалара сааттаахтык тоҕунна. С. Данилов
    ср. др.-тюрк., тюрк. хараҥху, караҥгы ‘тёмный’