несов. см. укрепить(ся).

нареч. слабо, непрочно (укрепить что-л.).

сое. что 1. (повесить) ыйаа, иил; навесить на дверь замок ааҥҥа күлүүһү иил; 2. (укрепить) иил, иэччэххэ олорт; навесить дверь ааны иэччэҕэр олорт.

с. 1. (по гл. укрепить) туттарыы, кытаатыннарыы, бөҕөргөтүү; укрепление забора подпорками соппулуоту тирээбиллээн бөҕөргөтүү; 2. (по гл. укрепиться) туттарыл-лыы, кытаатыы, бөь,өргөөһүн; 3. воен. бөҕөргөтүү, бөҕөргөтүнүү; береговые укрепления биэрэктээҕи бөҕөргөтүнүүлэр.

1) крепить, укреплять; муоста баҕаналарын бөҕөргөт = укрепить устои моста; 2) перен. подтверждать, утверждать; эппит тылгын бөҕөргөт = подтвердить сказанное; 3) перен. ободрять; санаатын бөҕөргөт = ободрить кого-л., поднять настроение кому-л.

сов. 1. что (укрепить) бөҕөргөт; 2. кого (придать сил, бодрости) сэниэтэ киллэр, күүстэ киллэр; пусть спит, сон его подкрепит утуйдун, утуйуу киниэхэ күүс киллэриэ; 3. что (сделать более веским) бигэргэт; подкрепить своё заключение примерами түмүккүн холобурдарынан бигэргэт.

сов. 1. что (укрепить, сделать устойчивым) туттар.иҥиннэр, кытаатыннар; 2. что, воен. (удержать) тутан олор, ыһыктыма; закрепить завоёванные позиции ылбыт пози-циялары ыһыктыма; 3. что (упрочить) бигэтит, ыһыктыма; закрепить достигнутые успехи ситиһиллибит кыайыыны бигэтит; 4. кого-что, за кем хааллар, сыһыар, хааччый; закрепить за собой место миэстэни бэйэҕэр хаалларын; закрепить трактор за трактористом тракторы тракториска сыһыар; 5. что, мед. хатар, тахсыахтатыыны тохтот; 6. что, фото бигэргэт, бигэтит.

приставка, суолтатынан: 1. туохтууру үөскэтиигэ туттуллар уонна бэлиэтиир: 1) хантан эмэ тэйиини, сүтүүнү, тугу эмэ суох гыныыны, хол. убежать сүүрэн хаал, куотан хаал; улететь көтөн хаал, көтөн бар; 2) туохтан эмэ аҕыйатыыны, сарбыйыыны, хол. урвать быһа тардан ыл; 3) хайааһыны түмүгэр тиэрдиини, хол. убаюкать бигээн утут; 4) хайааһын түмүгэр саҥа хаачыстыбаланыыны, хол. удорожить ыарат, сыанатын ыарат; укрепить бөҕөргөт, кытаатыннар; 2. сорох туохтуурдар бүтэһиктээх көрүҥнэрин форматын үөскэтэр, хол. угнать үүрэн бар, илдьэ бар.

туохт.
1. Тугу эмэ сахсархайа, көпсөркөйө суох, кытаанах, чиҥ буолар гына оҥор. ☉ Уплотнять, утаптывать, утрамбовывать что-л. (напр., стог сена)
Аҕалара кыдамалаан Бугуллары аҕыйахтык Булгу сөрөөн таһаарар Уонна, үөһэ ытта охсон, Отун тэпсэн, чиҥэтэр. Күннүк Уурастыырап
Хамсатын хостоон, табах уурунан уматынна уонна хаҥас эрбэҕинэн табаҕын чиҥэтэ баттыы-баттыы, иҥсэлээхтик оборбохтоото. П. Аввакумов. Сахса маассаны чиҥэппэтэххэ, салгына элбэх буолан, күүскэ итийэр, иҥэмтэтин сүтэрэр, үргүлдьү буортуйан барар. ПАО УуАХО
△ Тугу эмэ бигэ, бөҕө буоларын курдук кытаатыннаран биэр. ☉ Сделать что-л. более крепким, прочным, укрепить, затянуть (напр., подпругу)
«Мин бардым», — диэтэ Коля аттар быаларын чиҥэтэн биэрэ сылдьар Дьүлэй Баабылыкка. Эрилик Эристиин
Сиилин атын холунун чиҥэтэ тардыалаата. А. Фёдоров
[Эмээхсин] Оһоҕор мас эбэр, Аанын олуурун чиҥэтэр. С. Васильев
2. көсп. Тугу эмэ (хол., билиигин) өссө бигэ, чиҥ буоларын курдук хатылаан, бигэргэтэн биэр. ☉ Упрочить, закрепить (напр., знания), подкрепить, подтвердить что-л. (напр., мысль)
«Түргэнник сырыт!» — диэн Едлин бэйэтигэр бас бэринээччигэ өссө чиҥэтэн эттэ. Эрилик Эристиин
Сеня икки күн устата уруккутун өссө чиҥэтэн лигиччи ааҕан баран, атын группалары кытары туттарса барда. Н. Лугинов
Поэт биирдии тыллары ордук күүһүрдэн, хат-хат чиҥэтэн этэрин сөбүлүүр. КНЗ ТС
Биир уруок устата ааспыт уруокка барбыты хатылыахха, чиҥэтиэххэ …… наада. «ББ»

1) мысль, дума; киниэхэ оннук санаа элэс гынна у него мелькнула такая мысль; биһиги санаабыт биир наши мысли одинаковы; ол туһунан санааҕын да хамсатыма об этом и мысли не допускай; об этом и думать не смей; киһи санаата күүстээх человеческая мысль сильна; ол түбэлтэ санаабыттан тахсыбат тот случай у меня из головы нейдёт; 2) цель, стремление, намерение; желание; кини санаатын ситтэ он достиг своей цели; инньэ гынар санаанан имея такое намерение; санааҕар тур = настаивать на своём, добиваться своего; санааҕын (или санааны) уур= приложить старания, усилия; стремиться хорошо выполнить какую-л. работу; санааҕыттан оҥор= делать что-л. по своей воле, с охотой, без напоминания (обычно о детях); санаата кэлэн охотно, с охотой, с рвением; санаата кэлэн маны оҥоруо дуо? охотно ли он сделает это? (т. е. хорошо ли, добротно ли); санаата туолла он удовлетворён (достигнутой целью, исполнением желания); санаатын хоту по его желанию (делать что-л.); 3) горе, печаль; траур; санаата суох беззаботно; санааҕа түс = опечалиться; ыар санааҕа ыллар = переживать тяжёлое горе; санааҕын аралдьыт = (или тарҕат=) рассеяться; отвлечься (от горестных мыслей); санаата көммүт он снова пришёл в хорошее настроение, он вновь приободрился (после угнетённого состояния); санаата көнньүөрбүт он пришёл в радостное настроение (по случаю какого-л. приятного события, обычно после подавленного состояния); санаата нус буолар он успокоился, он обрёл покой; санаата оонньуур он лишился душевного равновесия (от горя, мрачных мыслей); санаата хараастар он чувствует тоску, ощущает подавленность (напр. от тяжёлых дум, безвыходного положения); санаата чэпчээтэ у него отлегло от сердца; санаата түспүт настроение у него упало; он приуныл; 4) в сочет. с кэллэ означает пожелать, захотеть; аһыах санаам кэллэ я захотел есть # санааҕар тут= затаить обиду; санааны көтөх = воодушевить кого-л., укрепить в ком-л. уверенность в чём-л.; санааны ылын = решиться на что-л.; санаата алдьанар он раздражается, озлобляется; санаата батарбат ему не терпится, его подмывает (сделать что-л.); санаата бөҕөх он очень надеется на что-л.; он уверен в чём-л.; санаата буолбат ему совестно; санаата тэйдэ он разочаровался в ком-л., потерял уважение, доверие к кому-л.; санаата холлор он чувствует раздражение, досаду, злобу, он злится, досадует; санаата хотор он чувствует полную уверенность, он целиком и полностью уверен (напр. в выполнении чего-л.); санаатын тап= угодить.